Eryk IX - Polski Serwis Naukowy

Święty Eryk IX Jedvardsson, szw. Erik den helige (ur. ok. 1120 w okolicy jeziora Melar, zm. ok. 1160) – pierwszy przedstawiciel dynastii Erykidów na tronie szwedzkim, święty katolicki.Panował prawdopodobnie od ok. 1155 do ok. 1160 (do końca XII wieku daty życia i panowania władców szwedzkich są niepewne).

Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu, rządzona przez biskupa i patriarchę Rzymu (jako papieża uważanego drogą sukcesji apostolskiej za następcę Świętego Piotra) oraz biskupów pozostających z nim we wspólnocie. Kościół katolicki stanowi jedną z trzech głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Data urodzenia Eryka IX nie jest dokładnie znana. Jego ojciec miał na imię Edward (szw. Jedvard). Przyjmuje się, że matka Eryka miała na imię Cecylia i była córką pogańskiego uzurpatora do tronu – Swena Blota, panującego od około 1084 do 1087.

Eryk zorganizował wyprawę krzyżową na Finlandię w celu podboju i chrystianizacji kraju. Wyprawa zakończyła się niepowodzeniem. W 1155 roku chcąc schrystianizować kraj zostawił w Turku biskupa Henryka z Uppsali, który został zabity przez fińskiego rolnika.

Około 1150 król Swerker I Starszy powołał go na współwładcę. Po śmierci Swerkera I (25 grudnia 1156) Eryk IX objął samodzielne rządy, odsuwając od trony syna Swerkera – Karola VII. Za śmierć Swerkera I był odpowiedzialny Duńczyk Magnus Henriksson, który podawał się za ostatniego potomka szwedzkich królów z rodu Stenkila (jego matka Ingrida była wnuczką króla Inge I Starszego). Eryk IX zginął zamordowany w 1159 lub 1160 roku niedaleko Uppsali, o co także podejrzewano Magnusa Henrikssona.

Patron – symboliczny religijny opiekun kraju, miasta, diecezji, przedsięwzięcia, profesji, obiektu budowlanego, zawodów sportowych, ludzi itp. W Kościele katolickim i innych kościołach chrześcijańskich takimi osobami są święci, którzy najczęściej stają się opiekunami świątyń i poszczególnych ludzi noszących ich imię (wezwanie).

Język szwedzki (szw. svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.

Żoną Eryka IX była Krystyna, córka duńskiego możnego Bjorna Jernside (wnuk króla Danii Eryka I) i Katarzyny (córki króla Szwecji Inge I Starszego). Ich synem był Knut Eriksson, król Szwecji od 1167.

Herb Sztokholmu, przedstawiający św. Eryka IX, króla, na podstawie średniowiecznej pieczęci.

Kult

Eryk IX bywa uważany za świętego - jako takiego wymienia go kalendarz z Valentuny z 1198 roku. Przypuszczalnie około 1220 roku. zwłoki Eryka przeniesiono do katedry w Uppsali.

Miecz – biała broń sieczna, charakteryzująca się prostą głownią, zwykle obosieczną (badacze średniowiecza nie uznają pojęcia miecz jednosieczny odnoszącego się do zakrzywionych mieczy - miecz prosty może być tylko obosieczny - jednosieczne są kord, tasak i szabla) i otwartą rękojeścią. W zależności od typu, miecz trzymany był jedną ręką (większość mieczy) lub dwiema rękami. Do mieczy jednosiecznych zalicza się też japońską broń sieczną typu katana, z zakrzywioną jednosieczną głownią.

Erykidzi – średniowieczna dynastia szwedzka wywodząca się od króla Eryka IX (panował 1155-1160), panująca w Szwecji od 1155 do 1250, na przemian z przedstawicielami dynastii Swerkerydów (potomków króla Swerkera I Starszego, zmarł 1156). Gdy w 1161 roku w Szwecji zostały obalone rządy pochodzącego z Danii króla Magnusa Henrikssona, którego matka była wnuczką króla Inge I Starszego, oba szwedzkie rody rozpoczęły między sobą zaciekłe walki o królewską koronę, skutkiem czego każdy kolejny król był mordowany przez swego następcę z wrogiego rodu. Walki trwały do roku 1250 kiedy to zmarł Eryk XI, ostatni z rodu Erykidów, a władzę w Szwecji przejęła na trwałe nowa dynastia Folkunga.

Wspomnienie liturgiczne św. Eryka, w Kościele katolickim, obchodzone jest 18 maja.

Jest patronem Szwecji.

W ikonografii, święty przedstawiany jest jako mężczyzna w stroju królewskim, z koroną na głowie, w jednej ręce trzyma miecz, w drugiej sztandar.

Jego atrybutami są: model kościoła w Uppsali i ołtarz, przy którym został zamordowany oraz palma męczeńska.

Krucjata (łac. crux, krzyż) - określenie zbrojnej wyprawy średniowiecznego rycerstwa celem wyzwolenia Ziemi Świętej spod panowania Saracenów (zobacz: wyprawy krzyżowe), albo też określenie jakiejkolwiek wyprawy lub wojny prowadzonej przez chrześcijan przeciwko wyznawcom innej religii (np. islamu) lub heretykom (np. albigensi).

Chrystianizacja – proces wypierania rodzinnych wierzeń etnicznych, osiadłego w określonym rejonie ludu, przez wiarę chrześcijańską. Jego największe nasilenie przypadało w okresie średniowiecza, a spowodowane było dominującą pozycją chrześcijaństwa wśród ówczesnych europejskich władców oraz rosnącymi wpływami papiestwa.

Zobacz też

Portal:
Katolicyzm

Portal:
Święci

kult świętych

modlitwa za pośrednictwem świętego

Przypisy

Fros, Sowa, Księga imion i świętych, t. 2, szpalta 190.

Bibliografia

M. Hertmanowicz-Brzoza, K. Stepan, Słownik władców świata, Kraków 2005, s. 203, ISBN 83-7435-077-6

H. Fros, F. Sowa, Księga imion i świętych, t. 2, Kraków 1997, szpalta 190.

Święty Eryk IX Jedvardsson na brewiarz.katolik.pl [ostatnia aktualizacja: 29.04.2010]

Inge I Starszy (szw. Inge den äldre, Inge Stenkilsson) - król Szwecji z rodu Stenkila. Początek jego panowania datuje się na okres 1070/1080, a koniec na około 1112 (do końca XII w. daty życia i panowania władców szwedzkich są niepewne).

Henryk z Uppsali (ur. w Anglii, zm. 19 lub 20 stycznia ok. 1160 na jez. Köyliönjärvi w Finlandii) – biskup, męczennik i święty Kościoła katolickiego nazywany apostołem Finlandii.