Esen - Polski Serwis Naukowy

Esen, chiń. 也先 Yěxiān, (albo: Esen-tajsz, Esen-tajdż; zm. 1455) – wódz Ojratów i krótkotrwały wielki chan Mongołów.

Młodość i dziedzictwo ojca

Esen wykazał się zdolnościami militarnymi jeszcze za życia swojego ojca, Togona, w latach dwudziestych podejmując trzy kampanie przeciwko wschodniemu Mogolistanowi, w trakcie których dwukrotnie pojmał jego władcę Wais-chana. Rozszerzył wówczas wpływy Ojratów do Biszbałyku. W latach 30. Esen towarzyszył ojcu w jego walkach z "tajsz" Chałchasów, Arugtajem, które zakończyły się jego śmiercią w roku 1434. Dzięki temu zwycięstwu Togonowi udało się ustanowić marionetkowym wielkim chanem swojego kandydata, Tajsuna, za którego wydał starszą siostrę Esena. Sam Togon miał jedynie tytuł "tajsz" (albo "tajdż"), wywodzący się od chińskiego "taishi", oznaczającego następcę tronu, który w przypadku Mongołów stał się tytułem najwyższym po tytule chana, do którego Togon nie mógł pretendować, nie wywodził się bowiem z rodu Czyngis-chana. Tytuł "tajsz" na języki europejskie jest często przekładany jako główny albo pierwszy minister.

Chan – tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Azji Środkowej; także część imienia, oznaczająca wysokie urodzenie w krajach muzułmańskich. W Mongolii, i państwach rządzonych przez potomków Czyngis-chana, tytuł ten był odpowiednikiem króla, a funkcja Wielkiego Chana odpowiednikiem Cesarza.
Ludwik Bazylow (ur. 4 kwietnia 1915, zm. 17 stycznia 1985) – polski historyk, badacz dziejów Europy Wschodniej, profesor Uniwersytetu Warszawskiego oraz Wojskowej Akademii Politycznej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Dynastia Yuan – mongolska dynastia władająca imperium chińsko-mongolskim w latach 1279 – 1368, a następnie jako dynastia północnych Yuan do 1635 w Mongolii.

Tuwińcy (dawniej Urianchajcy, Sojoci) - naród turecki, żyjący w Tuwińskiej Republice Autonomicznej w południowej Syberii, w Mongolii (24 tys.) i Chinach. Mongolscy Tuwińcy zasymilowali się wśród Mongołów i nie używają już własnego języka tuwińskiego. Społeczność Tuwińców w Rosji liczy 243 tysiące osób (w 2002). Dzielą się na dwie grupy. Wschodni Tuwińcy, nazywani Todżyńcami, stanowią około 5% społeczności, od reszty Tuwińców odróżnia ich tradycyjny sposób gospodarowania: są myśliwymi i hodowcami reniferów. Zajęciem reszty Tuwińców była hodowla bydła. Obecnie prowadzą półosiadły tryb życia mieszkają, podobnie jak Mongołowie, w jurtach. Pierwotną religią Tuwińców był szamanizm, ale od XVIII wieku zdecydowana większość wyznaje lamaizm, choć niewielka część ludności praktykuje szamanizm.

Wielki Mur Chiński (chin. upr. 万里长城, trad. chin. 萬里長城; pinyin Wànlǐ Chángchéng) – zbiorcza nazwa systemów obronnych składających się z zapór naturalnych, sieci fortów i wież obserwacyjnych, oraz (w najbardziej strategicznych miejscach) murów obronnych z ubitej ziemi, murowanych lub kamiennych, osłaniających północne Chiny przed najazdami ludów z Wielkiego Stepu. Tradycyjnie przyjmuje się, że Wielki Mur rozciągał się od Shanhaiguan (nad zatoką Liaodong) do Jiayuguan w górach Nan Shan na długości ok. 2400 km. Nazywany jest też "Murem 10 000 Li" (10 000 nie powinno być tutaj traktowane dosłownie i oznacza raczej "nieskończoną długość" muru).

Kotlina Turfańska (chin. 吐魯番盆地, Tǔlǔfán Péndì; ujg. تۇرپان ئويمانلىغى, Turpan Oymanliği) – bezodpływowa kotlina pochodzenia tektonicznego położona w zachodniej części Chin, w regionie autonomicznym Sinciang. Centralna część kotliny, o powierzchni 50,000 km², stanowi depresję, której najniższy punkt leży 155 m p.p.m. (najniższy punkt Chin). Klimat umiarkowany kontynentalny, skrajnie suchy.

Liaotung (chiń. Liaodong Bandao) – półwysep w północno-wschodnich Chinach, w prowincji Liaoning. Położony pomiędzy zatoką Liaotuńską na zachodzie i Zachodniokoreańską na wschodzie, na Morzu Żółtym. Powierzchnia półwyspu wynosi ok. 54 tys. km², długość ok. 225 - 250 km, szerokość 80 - 130 km, szerokość maksymalna u nasady ok. 150 km.

Eunuch (gr. strażnik łoża, od eune – łoże i echein – trzymać, mieć) – wykastrowany mężczyzna lub chłopiec. Inne dawne określenia to trzebieniec i rzezaniec.

Liang (lian, czasem utożsamiana z tael) to dawna (używana również współcześnie) chińska jednostka masy równa około 37,3 gramów, na Tajwanie 37,5 grama.