Esterházy - Polski Serwis Naukowy

Herb rodu Esterházy

Paul II Anton Esterházy

Nikolaus I Joseph Esterházy

Esterházy (węg. Esterházy, lub sł. Esterházi) jest nazwiskiem starej, znaczącej węgierskiej rodziny magnackiej.

Pochodzenie rodziny Esterházy

Pierwsza wzmianka na temat rodziny Esterházy pochodzi z 1527. Trzej pierwsi znaczący członkowie rodu to bracia Nikolaus, Paul i Daniel Esterházy, dali oni początek do dziś istniejącym głównym liniom rodu Esterházy, mianowicie: Forchtenstein, Czesznek i Zvolen.

Książę – tytuł monarchów państw nie będących królestwami, tytuł feudalny władców wielkich jednostek terytorialnych w ramach monarchii, podległych królowi lub cesarzowi, tytuł członków rodziny monarchy i tytuł arystokratyczny. Jego źródłosłów związany jest ze staropolskim słowem kniądz (ksiądz), staroruskim kniaź, czeskim knieze czy południowosłowiańskim knez. Książę różnił się od króla tym, że nie był koronowany. Książę może władać lub być właścicielem księstwa. Na terenie pogańskiej Słowiańszczyzny wyraz książę oznaczał po prostu władcę terytorialnego lub plemiennego, bez jakiegokolwiek odniesienia do godności chrześcijańskich książąt (princepsów, duksów), królów (reksów) i cesarzy (cezarów, imperatorów).

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

To Nikolaus Esterházy dzięki strategicznemu i dyplomatycznemu działaniu wyniósł rodzinę Esterházy z poziomu węgierskiej drobnej szlachty na wyżyny magnaterii. W drodze na szczyty hierarchii pomocną była mu wierność Cesarzowi Świętego Rzymskiego Cesarstwa Narodu Niemieckiego i waleczność rodu w walkach z Turkami. Historia walki rodziny Esterházy przeciw Turkom ciągnęła się poprzez stulecia, a swój szczyt osiągnęła w XVII w., a ich wkład Habsburgowie uhonorowali osadzeniem kolejno Nikolausa i Paula Esterházy na urzędzie palatyna (namiestnika) Królestwa Węgierskiego. W roku 1687 cesarz Leopold I Habsburg nadał Pawłowi Esterházemu tytuł książęcy, jako wyraz wdzięczności i uznawania jego zasług w walce z Turkami. Jednakże dopiero w 1712 ród Esterházy uzyskał tytuł ten dziedzicznie. Esterházy dotrzymali wierności cesarzowi nie tylko w walkach przeciw Turkom, ale również w wojnie trzydziestoletniej (1618-1648), w czasie wojny o sukcesję austriacką (1741-1748), w walkach z Napoleonem (1792-1815) i w czasie węgierskiej Rewolucji.

Esterháza (czyt. [eszterhaaza]) – zamek w Fertőd na Węgrzech, którego budowę zlecił w 1766 roku Mikołaj Józef książę Esterházy. Ezterháza bywa nazywany "węgierskim wersalem". Na tych terenach stała wcześniej myśliwska loggia Süttör, zbudowana według projektu Antona Erharda Matinelliego z 1720 roku.

Książę Paul II Anton Esterházy (ur. 22 kwietnia 1711 w Eisenstadt, zm. 18 marca 1762 w Wiedniu) – węgierski arystokrata, głowa rodu Esterházy i austriacki feldmarszałek. Jego ojcem był Joseph Esterházy.

Wraz z rozpadem Austro-Węgier i Traktatem w Trianon w 1920 r. dobra rodzinne Esterházy znalazły się w 5 różnych krajach (Węgry, Czechosłowacja, Jugosławia, Rumunia, Austria), lecz pozostawały nadal w ich rękach. Utracili je po II wojnie światowej gdy znalazły się w krajach bloku komunistycznego. Tylko niewielkie pozostałości dóbr na terenie Austrii pozostają do dziś ich własnością. Czasy komunizmu na Węgrzech stanowią bolesny przełom w historii rodziny, część rodziny, która pozostała na Węgrzech, doświadczyła prześladowań, pokazowych procesów, więzienia i deportacji, o czym można przeczytać w książce Pétera Esterházy Harmonia Caelestis.

Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1945-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.

Magnat (łac. magnus - wielki) – możnowładca, arystokrata. W klasycznym znaczeniu członek jednego z rodów magnackich (magnaterii, a także w późniejszym okresie posiadaczy tytułów: książąt, hrabiów, baronów, margrabiów czyli markizów), dziedzic tytułów i majątku. Nieliczni szlachcice, zwani magnatami, posiadali olbrzymie majątki, liczące wiele folwarków i tysiące poddanych. Posiadali własne miasta, kilkadziesiąt wsi oraz własne wojsko, ale mieli takie same prawa polityczne jak pozostała część szlachty. Ponadto w okresie I Rzeczypospolitej jedyny stosowany tytuł to tytuł księcia noszony tradycyjnie przez potomków rodów kniaziów litewskich. Posiadanie tego tytułu nie wiązało się jednak ze specjalnymi prawami, ani nawet nie oznaczało uznania za magnata, jeśli dana osoba nie posiadała odpowiednich dóbr — przykład to historia rodu Czartoryskich, który wcześnie podupadł i pomimo dziedzicznego tytułu książęcego nie był uznawany za magnacki aż do czasu, kiedy August II Mocny nadał tej rodzinie wielkie dobra, tak że stała się ona bogata i potężna. Niektórzy magnaci otrzymywali od cudzoziemskich władców tamtejsze tytuły, ale w Polsce ich nie używali. Dopiero po rozbiorach wśród polskich rodów magnackich upowszechniło się używanie tytułów nadawanych przez władców państw zaborczych.

Ich rodową siedzibą jest zamek w Kismarton (obecnie Eisenstadt w austriackim Burgenlandzie). Prócz tego książę Mikołaj zbudował w latach sześćdziesiątych XVIII wieku "węgierski Wersal" - pałac Esterháza (obecnie Fertőd na Węgrzech).