Ethel Rosenberg - Polski Serwis Naukowy

Ethel i Julius Rosenberg

Ethel Greenglass Rosenberg (28 września 1915 - 19 czerwca 1953, więzienie Sing-Sing, USA) i Julius Rosenberg (12 maja 1918 r. - 19 czerwca 1953 r., więzienie Sing-Sing, USA) – amerykańskie małżeństwo, związane z Partią Komunistyczną USA, oskarżone, osądzone i skazane na śmierć za szpiegostwo na rzecz Związku Radzieckiego i przekazywanie radzieckim agentom tajemnic dotyczących broni nuklearnej. Winę Rosenbergów potwierdziła dokumentacja ujawniona ostatnio w Rosji.

Central Intelligence Agency, CIA (pol. Centralna Agencja Wywiadowcza) – rządowa agencja służby wywiadowczej USA, zajmująca się pozyskiwaniem i analizą informacji o zagranicznych rządach, korporacjach i osobach indywidualnych oraz opracowywaniem, na podstawie tych informacji, raportów dla instytucji rządowych USA. Agencja organizowała także operacje, których celem była interwencja w wewnętrzne sprawy wybranych państw, od propagandy po wspieranie oddziałów paramilitarnych. Jednym z wielu przykładów takich interwencji jest udział w organizacji zamachu stanu w Iranie w 1951 (Operacja Ajax).

Niemiecka Republika Demokratyczna w skrócie NRD (niem. Deutsche Demokratische Republik, DDR) - państwo powstałe 7 października 1949 na terenie byłej sowieckiej strefy okupacyjnej (niem. Sowjetische Besatzungszone in Deutschland, SBZ). 3 października 1990 NRD przyłączyła się do RFN.

Małżeństwo do końca utrzymywało o swojej niewinności. Ethel, której proponowano mniejszą karę w zamian za przyznanie się do winy, nie zgodziła się. Osierocili dwóch synów - Michaela i Roberta.

Wyrok śmierci na krześle elektrycznym wykonano w więzieniu Sing-Sing. Proces ten stał się pretekstem do jednej z większych ogólnoświatowych komunistycznych kampanii propagandowych pod hasłem "obrony niewinnie skazanych". Zarzuty postawione Rosenbergom zostały potwierdzone materiałami zebranymi przez projekt Venona. W 1995 r. CIA ujawniła meldunki sowieckiego wywiadu nt. roli Rosenbergów, a w 1997 r. dawny oficer tego wywiadu i rezydent radziecki w Waszyngtonie Aleksander Fieklisow przyznał, że Julius Rosenberg był jego agentem. Także w swojej autobiografii Chruszczow potwierdził, że żadna inna osoba nie przyczyniła się do rozwoju sowieckiego programu atomowego tak jak Juliusz i Ethel Rosenbergowie.

Agent wywiadu – osoba zwerbowana przez służby specjalne swojego lub obcego państwa ze względu na jej wiedzę bądź kontakty osobiste z osobami mającymi dostęp do ważnych informacji o charakterze szpiegowskim. Agenci najczęściej werbowani są dwustopniowo – jako kandydaci na tajnych współpracowników, a następnie jako tajni współpracownicy na terenie kraju macierzystego (w przypadku zwerbowania agenta na terenie obcego kraju jako tajni współpracownicy, a następnie jako rezydenci). Zadaniem agenta jest dostarczanie wszelkich zdobytych informacji służbom specjalnym, które go zwerbowały, jak również podejmowanie działań mających na celu osiągnięcia zamierzonego celu przez wywiad, dla którego pracuje.

Aleksander Siemionowicz Fieklisow (ur. 9 marca 1914 w Moskwie, zm. 26 października 2007 w Moskwie) – pułkownik wywiadu radzieckiego, rezydent KGB w Waszyngtonie od 1960 do 1964.

Według Fieklisowa, Julius Rosenberg był jego najbardziej oddanym i cennym źródłem, dostarczając mu tysięcy ściśle tajnych raportów z firmy Emerson Electric Manufacturing Co (w firmie tej pracował jako mechanik Dawid Greenglass, brat Ethel), w tym kompletny zapalnik zbliżeniowy (ang. proximity fuse). Taki zapalnik został użyty przez Związek Radziecki przy zestrzeleniu samolotu U-2 pilotowanego przez Francisa Gary'ego Powersa. Pod kierownictwem Fieklisowa, Julius Rosenberg zwerbował dla KGB kilku innych agentów, m. in. Joela Barra, Al Saranta, Williama Perla i Mortona Sobella.

Francis Gary Powers (ur. 17 sierpnia 1929 roku, zm. 1 sierpnia 1977 roku) był amerykańskim pilotem. Zestrzelenie pilotowanego przez niego samolotu szpiegowskiego Lockheed U-2 w pobliżu Swierdłowska 1 maja 1960 roku było bezpośrednią przyczyną kryzysu w stosunkach między USA i ZSRR w 1960 roku. Powers został schwytany przez władze radzieckie i oskarżony o szpiegostwo, a następnie skazany na trzy lata więzienia i siedem lat ciężkich robót. Jednakże 10 lutego 1962 roku został wymieniony (razem z amerykańskim studentem Frederikiem Pryorem) za sowieckiego agenta KGB pułkownika Williama Fishera (aka Rudolf Abel) na moście Glienicke w Poczdamie.

Manhattan Engineering District (MED) szerzej znany pod nazwą skróconą Manhattan Project (Projekt Manhattan) – amerykański program naukowo-badawczy i konstrukcyjny zmierzający do konstrukcji i produkcji bomby atomowej. Program zapoczątkowany został w 1942 roku na polecenie prezydenta F. D. Roosevelta, wykorzystano w nim jednak rezultaty przedwojennych amerykańskich prac zmierzających do wykorzystania energii jądrowej dla napędu okrętów, w tym metodę separacji izotopu U235. Badania prowadzono w 3 ośrodkach: w Columbia University w Nowym Jorku, uniwersytecie w Chicago i uniwersytecie kalifornijskim. Konstrukcję bomby opracowano w Los Alamos National Laboratory. Program miał też swoją część zmierzająca do opracowania sposobów niedestrukcyjnego użycia energii atomowej, dzięki czemu opracowano konstrukcje i wyprodukowano pierwsze reaktory jądrowe.

Małżeństwo Rosenbergów było tylko pośrednikami w przekazywaniu tajemnic dotyczących bomby atomowej – same informacje nt. bomby przekazywał im inny komunista, emigrant z Niemiec, fizyk Klaus Fuchs, który uczestniczył w pracach nad projektem „Manhattan” i został zdemaskowany w 1950 r. Po 9 latach więzienia wyjechał on do NRD, gdzie zmarł w latach 80.

Tony Kushner (ur. 16 lipca 1956 w Nowym Jorku) - jeden z najwybitniejszych dramatopisarzy amerykańskich, znany najbardziej jako autor dwuczęściowego dramatu Anioły w Ameryce, za który otrzymał Nagrodę Pulitzera oraz dwie Tony Awards, dwie Drama Desk Awards, the Evening Standard Award, the New York Critics Circle Award, the Los Angeles Drama Critics Circle Award and the LAMBDA Liberty Award for Drama. W 1998 roku londyński National Theatre uznał Anioły w Ameryce za jedną z dziesięciu najlepszych sztuk teatralnych XX wieku.

Projekt Venona – kryptonim amerykańsko-brytyjskiej operacji kryptoanalizy (Brytyjczycy posługiwali się także kryptonimem Bridge), która doprowadziła do odszyfrowania części radzieckich depesz wymienianych w latach czterdziestych między Moskwą a placówkami w innych miastach. W większości depesze dotyczyły działalności szpiegowskiej w Stanach Zjednoczonych. Pojawiły się w nich nazwiska takich postaci jak: Elizabeth Bentley, Whittaker Chambers, Klaus Fuchs, Alger Hiss, Donald Maclean oraz tak zwanych szpiegów atomowych, do których należeli m.in. Harry Gold, David Greenglass, Julius Rosenberg oraz jego żona Ethel Rosenberg. Materiały z dekryptażu ukazują stan ówczesnej wiedzy amerykańskiego kontrwywiadu. Nie zostały użyte jako dowody w sądzie z obawy na ich publiczne ujawnienie, co zdradziłoby Moskwie fakt złamania najważniejszych radzieckich systemów szyfrowych przez kryptologów amerykańskich. Do 1997 roku ujawniono ok. 3 tysięcy depesz, większość tak tajnych, że prawdopodobnie nie widział ich sam prezydent Truman.

Postać Ethel pojawia się w spektaklu Tony'ego Kushnera Anioły w Ameryce.

Linki zewnętrzne

Bieg wydarzeń dotyczących procesu Rosenbergów (ang.)