Etyka nikomachejska - Polski Serwis Naukowy

Etyka nikomachejska w dwujęzycznym (greckim i łacińskim) wydaniu z 1566

Etyka nikomachejska (gr. Ηθικά Νικομάχεια, ēthiká Nikomácheia) - dzieło Arystotelesa, najpełniejsza wykładnia poglądów etycznych stworzonego przez niego systemu filozoficznego.

W Corpus Aristotelicum obejmuje strony od 1094a do 1181a.

Etyka (z gr. ἦθος ethos – "zwyczaj") – dział filozofii zajmujący się badaniem moralności i tworzeniem systemów myślowych, z których można wyprowadzać zasady moralne.

Sebastian Petrycy z Pilzna inna forma nazwiska: Sebastianus Petricius Pilsnanus, (ur. 1554 w Pilźnie, zm. 22 kwietnia lub 7 grudnia 1626 w Krakowie) – polski wybitny lekarz, pisarz medyczny, filozof i tłumacz.

Datacja utworu

Nieznana jest data powstania Etyki nikomachejskiej. François Nuyens śledząc proces rozwojowy myśli Arystotelesa datuje jej powstanie na drugi okres twórczości Arystotelesa, tj. pomiędzy latami 347-330 p.n.e., jako że prezentuje poglądy pośrednie w nauce na temat duszy między proplatońską Etyką eudemejską a antyplatońskim traktatem O duszy.

Wydawnictwo Naukowe PWN SA – polskie wydawnictwo z siedzibą w Warszawie, założone w 1951, w obecnej formie prawnej działające od 1997. Jednostka dominująca grupy kapitałowej, w skład której wchodzi kilkanaście przedsiębiorstw, głównie wydawnictw.

Arystoteles (gr. Ἀριστοτέλης, Aristotelēs, ur. 384 p.n.e., zm. 7 marca 322 p.n.e.) – jeden z trzech, obok Platona i Sokratesa najsławniejszych filozofów greckich. Stworzył opozycyjny do platonizmu i równie spójny system filozoficzny, który bardzo silnie działał na filozofię i naukę europejską. Chrześcijańska odmiana arystotelizmu zwana tomizmem była od XIII w. i jest do dziś uważana za oficjalną filozofię Kościoła Katolickiego. Założyciel szkoły filozoficznej znajdującej się w Ogrodach Likejonu (od nazwy sąsiadującej z nimi świątyni Apollina Likejosa), co stało się źródłosłowem słowa "Liceum".

Tytuł i struktura dzieła

Etyka nikomachejska nie została wydana za życia Arystotelesa. Nie miała też wówczas postaci jednolitego traktatu, stanowiąc zbiór wykładów.
Tytuł Etyki nikomachejskiej pochodzi od Nikomacha, syna Arystotelesa, który około 300 p.n.e. dokonał jej podziału na X ksiąg i wydał ją.

Mikołaj z Oresme, także Nicole Oresme lub Nicolas d’Oresmus (ur. około 1320, zm. 11 lipca 1382) – średniowieczny francuski filozof. Prowadził badania między innymi w zakresie matematyki, ekonomii, fizyki i astronomii. Był również katolickim biskupem Lisieux i doradcą króla Karola V Mądrego. Ponadto był uznanym tłumaczem i komentatorem dzieł Arystotelesa.

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

W niektórych przekładach Etyki na współczesne języki powielany jest tytuł łacińskiego przekładu Ad Nicomachum, co jest błędne z uwagi na kompilację i wydanie dzieła po śmierci autora, jak i fakt że w IV wieku p.n.e. nie istniał zwyczaj dedykowania utworów.

Struktura nadana dziełu przez Nikomacha czyni je niespójnym. Poszczególne księgi nie są podzielone według zagadnień, natomiast omawiają dwa odrębne tematy (jak księga VII mówiąca o opanowaniu i o przyjemności), bądź przeciwnie - jedno zagadnienie rozbite jest pomiędzy dwie księgi (jak traktat o cnotach podzielony pomiędzy księgi VIII i IX).

Umieszczenie w Etyce nikomachejskiej podobnych, a jednak rozbieżnych między sobą tekstów, jak dwie niezależne od siebie rozprawy o przyjemności (ks. VII, 11-14 i ks. X, 1-5) wskazuje, że kompilator posługiwał się pismami Arystotelesa z różnych okresów jego twórczości.

Tłumaczenia

Etyka nikomachejska doczekała się ogromnej ilości tłumaczeń i komentarzy w wielu językach.

Pierwsze całościowe, anonimowe tłumaczenia Etyki nikomachejskiej na łacinę ukazały się w połowie XII wieku. Pierwszym tłumaczeniem na język nowożytny był francuski przekład Mikołaja z Oresme z 1371.

Pierwszym fragmentarycznym przekładem na język polski był przekład Sebastiana Petrycego z 1618. Pierwszym - i jak dotąd jedynym - całościowym polskim tłumaczeniem Etyki nikomachejskiej jest przekład Danieli Gromskiej z 1955.

Bibliografia

Arystoteles, Etyka nikomachejska, tłum. Daniela Gromska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, ISBN 978-83-01-15172-0

Arystoteles, Etyka nikomachejska, przyg. mgr Michał Zembrzuski

Przypisy

Autorstwo tego utworu bywa jednak kwestionowane