Etylina - Polski Serwis Naukowy

Etylina – wprowadzona na stacjach benzynowych należących do CPN nazwa benzyny silnikowej, w której jako środek przeciwstukowy zastosowano tetraetyloołów. Po likwidacji monopolu CPN, nazwę tę zaczęto powszechnie stosować na stacjach benzynowych innych spółek naftowych w Polsce. Obecnie nazwa ta funkcjonuje czasem w języku potocznym jako synonim każdej benzyny silnikowej (także tej bezołowiowej).

Liczba oktanowa - liczba określająca odporność na niekontrolowany samozapłon paliwa silnikowego do silników z zapłonem iskrowym, który może powodować jego spalanie stukowe (detonacyjne). Dokładna wartość liczby oktanowej jest równa procentom objętościowym zawartości izooktanu w takiej mieszaninie izooktanu i n-heptanu, która wywołuje identyczną liczbę stuków w silniku testowym jak analizowane paliwo.

Środki przeciwstukowe lub antydetonatory – chemiczne dodatki do paliw stosowanych w silnikach iskrowych, które zapobiegają zjawisku spalania stukowego i co za tym idzie zwiększają maksymalny stopień sprężania, który można stosować w tych silnikach. Środki przeciwstukowe w sztuczny sposób podnoszą liczbę oktanową benzyny oraz metanową LPG.

Etylina ma wyższą liczbę oktanową niż taka sama benzyna bez PbEt4. Powoduje to, iż w silniku o zapłonie iskrowym można zastosować większy stopień sprężania przez co rośnie sprawność termodynamiczna (maleje jednostkowe zużycie paliwa) i rośnie moc danego silnika.

Jednakże zawarty w niej związek ołowiu jest silnie trujący i podczas spalania etyliny w silniku wydzielające związki ołowiu działają degradująco na otoczenie w pobliżu dróg.

Sprawność - skalarna bezwymiarowa wielkość fizyczna określająca w jakim stopniu urządzenie, organizm lub proces przekształca energię występującą w jednej postaci w energię w innej postaci.

Benzyna bezołowiowa − rodzaj przyjaznego dla środowiska paliwa do silników czterosuwowych i dwusuwowych, wprowadzony jako zamiennik do używanej wcześniej etyliny, jednak bez zawartości szkodliwego dla środowiska tetraetyloołowiu. Rolę środka przeciwstukowego pełnią tutaj najczęściej etery tert-butylowe, takie jak np. eter metylowo-tert-butylowy.

Obecnie odeszło się od stosowania etyliny na korzyść benzyny bezołowiowej, czyli takiej, w której liczbę oktanową podnoszą związki niezawierające ołowiu, np. Eter tert-butylowo-metylowy (MTBE).

Etyliny były oznaczane liczbami oznaczającymi liczbę oktanową paliwa. Ponadto każde paliwo sprzedawane w CPN było barwione na odpowiedni kolor.

Benzynę z dodatkiem PbEt4 wprowadzono w Polsce jako paliwo samochodowe kilka lat po II Wojnie Światowej — dla odróżnienia od benzyn bez tego dodatku nazwano ją „Etyliną”.

Silnik o zapłonie iskrowym (ZI) jest silnikiem cieplnym spalinowym o spalaniu wewnętrznym, w którym spalanie ładunku zainicjowane jest iskrą powstającą pomiędzy elektrodami świecy zapłonowej.

Polski Koncern Naftowy ORLEN Spółka Akcyjna (GPW: PKN) – polskie przedsiębiorstwo zajmujące się przetwarzaniem ropy naftowej oraz dystrybucją produktów ropopochodnych, m.in. paliw. Koncern utworzony został w wyniku fuzji Petrochemii Płock SA z Centralą Produktów Naftowych (CPN) W skład Orlenu wchodzą rafinerie w Płocku, Trzebini, Jedliczu, trzy w Czechach oraz rafineria w Możejkach na Litwie. Łączne moce przerobowe zakładów w trzech państwach wynoszą 31,7 milionów ton ropy naftowej rocznie. Orlen jest jedyną polską spółką, która znalazła się na liście największych firm świata (398 miejsce) magazynu Fortune [3].

Początkowo było to paliwo o liczbie oktanowej 78, które na wzór benzyny lotniczej zaczęto barwić na niebiesko (wtedy nie była jeszcze stosowana benzyna lotnicza 100LL barwiona także na niebiesko). „Etylina” szybko wyparła benzynę bez PbEt4.

W latach 1960 w związku z planami rozwoju motoryzacji zadecydowano o wprowadzeniu paliwa o większej liczbie oktanowej (94) — nazwano je „Etyliną 94” (dotychczasową „Etylinę” przemianowano na „Etylinę 78”). „Etylinę 94” zaczęto barwić na żółto (nie stosowano tego barwnika w przypadku benzyn lotniczych). Olej napędowy ówcześnie był barwiony na brązowo.

Stacja benzynowa (stacja paliwowa, dawniej, potocznie benzynówka) – miejsce sprzedaży paliw płynnych – głównie benzyn, także oleju napędowego oraz gazu płynnego (LPG).

Barwom paliwa odpowiadały też kolory dystrybutorów, z których pobierało się to paliwo. W języku potocznym często stosowano nazwy benzyn związane z kolorami.

W 1986 r. wprowadzono zmiany wśród paliw dystrybuowanych w Polsce:

„Etylina 78” została stopniowo (począwszy od stacji benzynowych w dużych miastach i przy uczęszczanych trasach) zastąpiona „Etyliną 86” (liczba oktanowa 86) barwioną na zielono (w tym czasie benzyna lotnicza AVGAS 100 barwiona na zielono została zastąpiona benzyną AVGAS 100LL barwioną na niebiesko),

wprowadzono na niektórych stacjach benzynowych (stacje benzynowe w dużych miastach i przy uczęszczanych trasach) „Etylinę 98” (liczba oktanowa 98) barwioną na purpurowo (w tym czasie benzyna lotnicza AVGAS 115/145 barwiona na ten sam kolor od dawna nie była w Polsce dostępna; czasami barwę „Etyliny 98” niewłasciwie określano jako czerwoną, podczas gdy w rzeczywistości na czerwono była barwiona benzyna lotnicza AVGAS 80/87).

Ponadto w przypadku „Etyliny 94” zmieniono liczbę oktanową na 95, ale nazwa „Etylina 95” nie przyjęła się i powszechnie stosowano nazwę „Etylina 94”

Kiedy wprowadzano „Etylinę 86” (zieloną) i „Etylinę 98” (purpurową) rozpoczęto malowanie dystrybutorów na odpowiednie kolory, ale z powodu gospodarki niedoboru i problemów ze zdobyciem odpowiednich farb bardzo długo możliwa była sytuacja, że to pierwsze paliwo było dostępne w dystrybutorze pomalowanym na niebiesko (zamiast na zielono), a to drugie w pomalowanym na żółto (zamiast na purpurowo).

Gdy wprowadzono do sprzedaży benzynę bezołowiową w latach 1990., rozpoczęto wycofywanie „Etylin” ze sprzedaży i zastępowanie ich (w przypadku starszych silników) specjalną benzyną bezołowiową uniwersalną o liczbie oktanowej 94 (U94), którą później także wycofano ze sprzedaży (w starszych silnikach obecnie stosowana jest zwykła benzyna bezołowiowa w razie potrzeby ze specjalnymi dodatkami dodawanymi do paliwa przez użytkownika).

Przypisy

Model typowej, małej stacji CPN, z lat 60. XX w. z charakterystycznymi dystrybutorami do etyliny 94, 78 i oleju napędowego