Eugeniusz III (łac. Eugenius III), wcześniej Bernardo da Pisa (ur. najpóźniej w 1085 w Pizie, zm. 8 lipca 1153 w Tivoli) – papież w okresie od 15 lutego 1145 do 8 lipca 1153, błogosławiony Kościoła katolickiego.

Był pierwszym papieżem z zakonu cystersów. Został beatyfikowany dekretem z 28 grudnia 1872, przez bł. papieża Piusa IX. Jego wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 8 lipca.

Wczesne życie

Wiadomo, że Bernard urodził się w Pizie i że jego ojciec miał na imię Godius, poza tym jednak na temat jego pochodzenia brak pewnych informacji. Powszechnie przypisywana mu przynależność do szlacheckiego rodu Paganelli po raz pierwszy jest wspomniana dopiero w źródłach z końca XVI wieku, nie mających większej wartości historycznej.

W 1106 Bernardo jest poświadczony jako kanonik regularny przy katedrze pizańskiej, a w latach 1115–1129 jako subdiakon. W latach 1133–1138, sprawował urząd wicedominusa archidiecezji pizańskiej. W tym też okresie (po 5 maja 1134) przyjął święcenia kapłańskie z rąk papieża Innocentego II. Prawdopodobnie w 1135 roku na odbywającym się w Pizie synodzie spotkał Bernarda z Clairvaux, i pod jego wpływem w 1138 wstąpił zakonu cysterskiego. Przez krótki czas był mnichem w Clairvaux, jednak już w 1139 powrócił do Italii jako przełożony wspólnoty cysterskiej w Scandriglia w Lacjum. W 1140 został opatem położonego niedaleko Rzymu klasztoru S. Anastasio alle Tre Fontane, który papież Innocenty II nadał wówczas cystersom. Niektóre kroniki podają, że wkrótce potem został mianowany kardynałem-prezbiterem, co jednak wydaje się mało prawdopodobne.