Eugeniusz IV - Polski Serwis Naukowy

Eugeniusz IV, łac. Eugenius IV, właściwie Gabriele Condulmaro (ur. 1383 w Wenecji - zm. 23 lutego 1447 w Rzymie) – papież w okresie od 3 marca 1431 do 23 lutego 1447.

Początki służby Kościołowi

Urodził się w Wenecji w 1383 roku. W młodości przywdział habit kanoników regularnych, jednak dzięki bliskiemu pokrewieństwu z Grzegorzem XII (Gabriele był jego siostrzeńcem) błyskawicznie wspinał się po hierarchicznej drabinie. Grzegorz XII mianował go biskupem Sieny, a 9 maja 1408 roku kardynałem-prezbiterem S. Clemente.

Stolica Apostolska, inaczej Stolica Święta (łac. Sedes Apostolica, wł. Sede Apostolica, Santa Sede) – siedziba papieży, także papiestwo, czyli władza zwierzchnia papieża w Kościele katolickim wraz z jej instancjami wykonawczymi, stanowiąca podmiot prawa międzynarodowego. Jej siedziba mieści się w państwie Watykan, z którym jest połączona unią personalną i funkcjonalną. Stolica Apostolska sprawuje wyłączne zwierzchnictwo oraz suwerenną władzę i jurysdykcję nad Watykanem, który jest również jej własnością. Traktowanie Stolicy Apostolskiej i Watykanu jako odmiennych podmiotów, jakkolwiek uzasadnione z punktu widzenia ustrojowego, nie występuje jednak wyraźnie na gruncie prawa międzynarodowego. W stosunkach międzynarodowych nazwy te bywają stosowane zamiennie, a zaciągnięcie zobowiązania pod jedną z nich jest rozumiane jako wiążące dla obu. I tak np. w Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej podmiot ten występował początkowo pod nazwą Państwa Watykańskiego, a następnie (bez odrębnego przystąpienia) pod nazwą Stolicy Apostolskiej.

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

Uczestniczył w obradach soboru w Konstancji. Decyzją Marcina V został legatem w Bolonii i Marchii Ankony.

Elekcja i spór z kardynałami

Osobny artykuł: Konklawe 1431.

3 marca 1431 roku został wybrany na Stolicę Piotrową i przybrał imię Eugeniusza IV. Tuż po elekcji uległ presji kardynałów i wydał bullę, w której zobowiązał się do współpracy z nimi w zarządzaniu Kościołem oraz do przestrzegania uchwał soboru w Bazylei. Już w dzień po koronacji uznał to postanowienie za wymuszone.

Kanonicy regularni, kanonicy regularni laterańscy, CRL – najstarszy zakon klerycki, zorganizowany według reguły św. Augustyna. Genezy zakonu należy upatrywać w przykładzie życia pierwszej wspólnoty chrześcijan, o której czytamy w Dziejach Apostolskich.

Władysław III Warneńczyk (ur. 31 października 1424 w Krakowie, zm. 10 listopada 1444 pod Warną) – król Polski i najwyższy książę litewski od roku 1434, król Węgier jako Ulászló I od 1440, starszy syn Władysława Jagiełły i Zofii Holszańskiej. Na tronie Litwy Władysław nie zasiadł, księciem litewskim obwołano jego młodszego brata, Kazimierza Jagiellończyka.

23 lipca 1431 roku otworzył sobór w Bazylei, zwołany jeszcze przez Marcina V, jednak decyzje tam podjęte stanowczo osłabiły jego pozycję. Eugeniusz IV sobór rozwiązał i zapowiedział, że w ciągu półtora roku zwoła kolejny. Kardynałowie byli niezadowoleni z takiego przebiegu wydarzeń i nie przerwali obrad, podpierając się uchwałami Soboru w Konstancji. Dwuletni spór został zakończony za pośrednictwem koronowanego na cesarza Zygmunta Luksemburskiego. Ostatecznie, Eugeniusz IV uznał Sobór w Bazylei za legalny.

Ferrara - miasto w północnych Włoszech, w regionie Emilia-Romania, w prowincji Ferrara, ok. 50 km na NNW od Bolonii, nad rzeką Pad, która płynie 5 km na północ od centrum. Wg danych na rok 2004 gminę zamieszkuje 130 461 osób, 322,9 os./km².

Paweł Janowski, (ur. 10 grudnia 1968 r. w Połczynie Zdroju), polski historyk, teolog, adiunkt naukowy, od 2008 r. wykłada na Wydziale Nauk Politycznych Akademii Humanistycznej im. A. Gieysztora w Pułtusku, a od lutego 2009 r. koordynator do spraw badań naukowych w Instytucie Leksykografii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. Kierownik Działu Historii Zakonów i Zgromadzeń Zakonnych w Rosyjskiej Encyklopedii Katolickiej, autor ponad 160 haseł do Encyklopedii Katolickiej oraz kilkudziesięciu do Encyklopedii "Białych Plam", Encyklopedii Gutenberga, Powszechnej Encyklopedii Filozofii, Jan Paweł II. Encyklopedia dialogu i ekumenizmu i Encyklopedii Politycznej (I-II, Radom 2008-09), ponadto twórca i redaktor naukowy serii: Pomorze Środkowe. Dzieje i kultura.

Rebelia

W maju 1434 wybuchła antypapieska rebelia wywołana ograniczeniami uprawnień kardynałów i odebraniem majątków kościelnych rodzinie Colonnów, spokrewnionej z Marcinem V.

Eugeniusz IV uciekł do Florencji. Stamtąd, dzięki pomocy rządzącej Toskanią rodziny Medyceuszy, przez dziewięć lat rządził Kościołem.

Sobór w Ferrarze i jego skutki

Eugeniusz IV przeniósł obrady soboru do Ferrary, gdzie zjechać mieli dostojnicy bizantyńscy, w celu zaproponowania pojednania między Kościołami oraz z prośbą o pomoc w walce przeciw Turkom Osmańskim.

Krucjata (łac. crux, krzyż) - określenie zbrojnej wyprawy średniowiecznego rycerstwa celem wyzwolenia Ziemi Świętej spod panowania Saracenów (zobacz: wyprawy krzyżowe), albo też określenie jakiejkolwiek wyprawy lub wojny prowadzonej przez chrześcijan przeciwko wyznawcom innej religii (np. islamu) lub heretykom (np. albigensi).

Prezbiter (gr. presbytérion – grupa, urząd prezbiterów od presbýteros starszy) – w wielu Kościołach chrześcijańskich duchowny mający prawo prowadzenia nabożeństw i sprawowania sakramentów - w niektórych Kościołach tylko części.

Obrady z powodów finansowych i niebezpieczeństwa zarazy przeniesiono do Florencji, gdzie zawarto unię kościelną z Kościołem prawosławnym. Bizantyńczycy uznali prymat papieża i poprawność formuły filioque, o pochodzeniu Ducha Świętego od Ojca i od Syna. Kardynał Julian Cesarini zorganizował przeciw Turkom krucjatę, której przewodził król Polski i Węgier Władysław III Warneńczyk. Wyprawa ta zakończyła się klęską w bitwie pod Warną.

Kardynał (łac. cardinalis – główny, zasadniczy, mocno z czymś związany) – potocznie nazywany purpuratem z racji koloru noszonego mucetu, w Kościele katolickim najwyższa po papieżu godność kościelna.

Unia florencka – unia kościołów katolickiego i prawosławnego ogłoszona bullą Laetentur coeli papieża Eugeniusza IV na Soborze Florenckim 6 lipca 1439. Zawarli ją zwolennicy papieża po rokowaniach z delegacją kościoła wschodniego kierowaną przez patriarchę konstantynopolitańskiego oraz z cesarzem bizantyjskim Janem VIII Paleologiem. Unia formalnie kończyła rozłam kościołów, który nastąpił w 1054 roku, jednakże dzieło to nie było trwałe. Wzmocniło tylko na chwilę pozycję papieża w ówczesnym świecie. Unia napotkała w Bizancjum na sprzeciw, a upadek Konstantynopola pogrzebał ja ostatecznie.

W Bazylei pozostali zbuntowani kardynałowie, którzy 25 czerwca 1439 roku ogłosili Eugeniusza IV heretykiem, wybrali antypapieża - Feliksa V, a wyższość soboru nad papieżem uznali za prawdę wiary.

Pozycja Eugeniusza wyraźnie wzrosła po Unii florenckiej, co z czasem przyczyniło się do zwycięstwa kurialistów, mimo, iż unia nie była trwała.

Ostatnie lata

Eugeniuszowi IV nie udało się doprowadzić do zakończenia wojny stuletniej, a jego proniemiecka polityka spowodowała, że Karol VII ogłosił tzw. sankcję pragmatyczną. Był to zbiór dekretów ograniczających władzę papieża.

Siena – miasto i gmina we Włoszech, w Toskanii, w prowincji Siena. Ważne centrum turystyczne. Według danych na rok 2011 gminę zamieszkują 54 543 osoby, 462,2 os./km².

Amadeusz VIII (ur. 4 września 1383, zm. 7 stycznia 1451) – hrabia Sabaudii 1391–1416 i Genewy 1401–1434, od 1416 książę Sabaudii, od 1418 książę Piemontu; abdykował w 1434; 1439–1449 antypapież Feliks V.

We wrześniu 1443 roku papież powrócił do Rzymu.

Zmarł 23 lutego 1447 roku i został pochowany w Rzymie w kościele S. Salvatore in Lauro.

Bibliografia

Poczet papieży Michał Gryczyński

Paweł Janowski, Laetentur caeli, bulla papieża Eugeniusza IV z 6 lipca 1439 roku, [w:] Encyklopedia Katolicka, Lublin 2004, t. X, kol. 364-365.

Linki zewnętrzne

Bulla Eugeniusza IV w sprawie kupna placu dla zakonu augustianów w Warszawie z dnia 30 III 1444 roku

Sobór w Konstancji – ekumeniczny sobór powszechny Kościoła katolickiego zwołany przez pizańskiego antypapieża Jana (XXIII) (później potwierdzony przez papieża Grzegorza XII) na wezwanie Zygmunta Luksemburskiego (ówczesnego elektora brandenburskiego, króla węgierskiego i niemieckiego, późniejszego cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego), trwający od 16 listopada 1414 do 22 kwietnia 1418 r. w Konstancji. Jego głównym celem było zakończenie wielkiej schizmy zachodniej. Kościół rzymskokatolicki uznaje formalnie tylko te posiedzenia soborowe, które odbyły się po zatwierdzeniu Soboru przez Grzegorza XII. Poprzednie posiedzenia pod przewodnictwem Zygmunta Luksemburskiego i antypapieża Jana XXIII nie są uznawane przez Kościół.

Sobór w Bazylei – został zwołany przez papieża Marcina V. Odbył się po jego śmierci, kiedy papieżem był Eugeniusz IV. Został otwarty 23 VII 1431 r. Ze względu na małą liczbę uczestników pierwsze uroczyste posiedzenie odbyło się dopiero 18 XII 1431 r.