Eugeniusz Romer - Polski Serwis Naukowy

Tablica pamiątkowa we Wrocławiu

Grób Eugeniusza Romera na Cmentarzu Salwatorskim w Krakowie

Eugeniusz Mikołaj Romer (ur. 3 lutego 1871 we Lwowie, zm. 28 stycznia 1954 w Krakowie) – polski geograf, kartograf i geopolityk, twórca nowoczesnej kartografii polskiej, współzałożyciel Książnicy-Atlasu; brat Jana, ojciec Witolda i Edmunda.

Indie, Republika Indii (w hindi, भारत – trl.: Bhārat wymowa ?/i, Bhārat Gaṇarājya, trb.: Bharat, Bharat Ganaradźja; ang. India, Republic of India) – państwo w Azji Południowej, zajmujące większość subkontynentu indyjskiego.
Krosno – miasto na prawach powiatu – powiat grodzki w województwie podkarpackim, i siedziba władz powiatu krośnieńskiego, obejmującego zasięgiem tereny dziesięciu okolicznych gmin o dużo mniejszym poziomie zaludnienia. Stolica województwa krośnieńskiego od 30 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 r. Znajduje się w Euroregionie Karpackim, w skład którego wchodzą przygraniczne tereny Polski, Słowacji, Ukrainy, Węgier i Rumunii.

Profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (od 1911) i Uniwersytetu Jagiellońskiego (od 1946), honorowy profesor uniwersytetu lwowskiego (od 1931). Doktor honoris causa Uniwersytetu Poznańskiego (od 1934) i Uniwersytetu Jagiellońskiego (od 1947). Członek Polskiej Akademii Nauk (od 1952) oraz towarzystw naukowych w kraju i na świecie.

Politechnika Wrocławska – państwowa szkoła wyższa we Wrocławiu, uważana za jedną z najlepszych uczelni technicznych w Polsce. Według ogólnoświatowego rankingu szkół wyższych Webometrics Ranking of World Universities opracowanego przez hiszpański instytut Consejo Superior de Investigaciones Científicas uczelnia zajmuje 1. miejsce w Polsce wśród uczelni technicznych, a w świecie 427. pośród wszystkich typów uczelni.
Fiord - rodzaj głębokiej zatoki wrzynającej się w ląd, często rozgałęzionej, typowo z charakterystycznymi stromymi brzegami miejscami dochodzącymi do 1000 metrów. Fiordy powstały przez zalanie żłobów i dolin polodowcowych.

Biografia

Jego ojcem był Edmund Romer z Bieździedzy, (ok. 1844-1895) - powstaniec styczniowy, urzędnik we Lwowie, potem starosta w Krośnie od 1879. Matką Eugeniusza była Irena Körtvelyessy de Asguth, węgierska szlachcianka z pogranicza rumuńsko-serbskiego. Brat Eugeniusza Romera, Jan, w 1926 jako generał Wojska Polskiego odmówił wysłania do Warszawy wojska podczas przewrotu majowego.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
Edmund Romer (ur. 18 lutego 1904 r. we Lwowie – zm. 10 października 1988 r. w Gliwicach) – polski inżynier, specjalista w zakresie miernictwa przemysłowego, profesor Politechniki Śląskiej (od 1965 r.) w Gliwicach. Konstruktor przyrządów pomiarowych, jeden z organizatorów przemysłu precyzyjnego w Polsce po II wojnie światowej. Jeden z inicjatorów powołania nowego Wydziału Automatyki na Politechnice Śląskiej (1964 r.), a następnie organizator i kierownik Katedry Miernictwa Przemysłowego na tym wydziale. Nauczyciel akademicki, twórca pierwszego programu nauczania miernictwa przemysłowego i autor pierwszego w kraju podręcznika do tego przedmiotu („Miernictwo przemysłowe”, wyd. 1970, 1972, 1978).

Lata dziecięce spędził w Krośnie. W 1881 r. wraz ze starszym o dwa lata bratem Janem zamieszkał w Jaśle na stancji rozpoczynając naukę w tamtejszym gimnazjum. W tym czasie, podczas wycieczki z ojcem w Tatry w 1884 r., po raz pierwszy zetknął się z górami, które stały się później głównym tematem i terenem jego działalności naukowej. W 1889 ukończył gimnazjum klasyczne w Nowym Sączu. Studia uniwersyteckie w zakresie historii, geologii, geografii, meteorologii odbył w Uniwersytecie Jagiellońskim, studiował też w Halle i we Lwowie. Studia ukończył w 1893 r. W 1894 obronił doktorat z filozofii na Uniwersytecie Lwowskim, a w 1895 r. złożył egzamin nauczycielski. Następnie studiował jeszcze przez pół roku w Wiedniu glacjologię i geologię, a później meteorologię w Berlinie, gdzie miał półroczną praktykę w Państwowym Instytucie Meteorologicznym. Po powrocie do Lwowa podjął pracę jako nauczyciel gimnazjalny, ale już rok później, w 1897 r., został zatrudniony w nowo powstałej Akademii Handlowej. Habilitował się we Lwowie w 1899 r. W tym samym roku ożenił się (p. niżej). Docentura obligowała go do bezpłatnego prowadzenia wykładu uniwersyteckiego.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: łac. Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski) (łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.
Litografia (zob. lit) — technika graficzna zaliczana do druku płaskiego, gdzie rysunek przeznaczony do powielania wykonuje się na kamieniu litograficznym, także odbitki wykonane tą techniką.

W 1903 r. podczas podróży z Austrii do Włoch przez przełęcz Brenner stwierdził znaczenie wielkich łańcuchów górskich jako granic klimatycznych. W następnych latach wędrował wiele po Karpatach Wschodnich, studiując ich geologię i geomorfologię. W 1908 r. wziął udział w Międzynarodowym Kongresie Geograficznym w Genewie, podczas którego poznał lodowce masywu Mont Blanc i poczynił pierwsze obserwacje z zakresu morfologii glacjalnej. Do Szwajcarii powrócił na dłużej w 1909 r.: będąc już profesorem Uniwersytetu Lwowskiego zdecydował się zostać ponownie studentem w zakresie tektoniki i morfologii u profesora Lugeona w Lozannie. W tym czasie m. in. prowadził studia terenowe w dolinie górnego Rodanu, obejmujące m. in. wpływ młodych ruchów wypiętrzających na charakterystyczne formy krajobrazu wysokogórskiego.

Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.
Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

W 1910 r. wraz z kilkoma innymi Polakami wziął udział w wyprawie Emila Dunikowskiego w góry Sichote Aliń w Azji. Po ukończeniu badań udał się do Japonii, gdzie analizował m. in. tektonikę Wysp Japońskich i obserwował (na przykładzie góry Fudżi) różnice w budowie gór fałdowych i wulkanicznych. W drodze powrotnej (drogą morską) zatrzymał się w Indiach, gdzie ze Wzgórza Tygrysiego w Dardżylingu obserwował łańcuch Himalajów i analizował ich wpływ na tektonikę, morfologię i klimat subkontynentu indyjskiego. Po powrocie do Lwowa w 1911 r. objął katedrę geografii w Uniwersytecie im. Jana Kazimierza. W latach 1911-1913 odbył wiele wycieczek w Tatry, których owocem było kilka prac z zakresu hydrografii i klimatologii oraz liczne obserwacje dotyczące zlodowacenia tych gór.

Mont Blanc (wł. Monte Bianco, pl. Biała Góra, 4810,45 m n.p.m.) – najwyższy szczyt Alp i Europy, potocznie nazywany Dachem Europy (niektórzy, w tym alpiniści zdobywający Koronę Ziemi, przyjmując inne granice Europy niż Międzynarodowa Unia Geograficzna, uważają Elbrus za szczyt europejski i tym samym najwyższy w Europie). Główny wierzchołek znajduje się na terytorium Francji w regionie Haute-Savoie i w granicach administracyjnych miasta Saint-Gervais-les-Bains. Granica francusko-włoska przebiega przez pobliski, boczny wierzchołek Mont Blanc de Courmayeur (wł. Monte Bianco di Courmayeur) (4748 m n.p.m.).
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

W 1913 r. Romer został zaproszony do udziału w Międzynarodowym Kongresie Geologicznym w Toronto. Wraz z kilkudziesięcioma uczonymi różnych narodowości wziął udział w wycieczce nad Pacyfik, gdzie zapoznał się z fiordami Kanady, a następnie z wybrzeżem Alaski aż po fiord Yakutat Bay. Po kongresie, zaproszony przez amerykańskiego glacjologa Martina, odbył wycieczkę motorówką w okolicę Glacier Bay, podczas której poczynił szereg obserwacji dotyczących roli klimatu morskiego dla rozwoju lodowców Alaski. Imieniem E. Romera nazwano później jeden z lodowców w Górach Świętego Eliasza.

Nowy Sącz – miasto powiatowe i na prawach powiatu grodzkiego, w województwie małopolskim. Przed reformą administracyjną w 1998 r. stolica województwa nowosądeckiego. W latach 1973-1977 miasto było siedzibą gminy wiejskiej Nowy Sącz. Trzecie co do liczby mieszkańców i piąte co do powierzchni miasto w województwie małopolskim. Liczba ludności: 84 556 (GUS, grudzień 2009). Ważny węzeł komunikacyjny, główny ośrodek turystyczny ziemi sądeckiej. Jedno z najstarszych miast w Małopolsce – lokowane 8 listopada 1292 r.
Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Wkrótce po wybuchu I wojny światowej Romer opuścił zagrożony ofensywą rosyjską Lwów i przeniósł się do Wiednia. Tu przystąpił do opracowania wielkiego atlasu ziem polskich pod nazwą "Geograficzno-statystyczny atlas Polski", przedstawiającego obraz całej Polski pod każdym względem: fizjograficznym, narodowościowym, gospodarczym i kulturalnym, co miało ogromne znaczenie dla przyszłych pertraktacji pokojowych w sprawie granic odrodzonej po zaborach Polski. 22 grudnia 1918 r. wraz z profesorem Janem Czekanowskim wyjechał do Paryża, gdzie do połowy października następnego roku pracował jako ekspert do spraw geograficznych przy Delegacji Polskiej na Konferencji pokojowej. Szczegółowy przebieg tych prac przedstawił w zredagowanym później "Pamiętniku paryskim".

Doctor honoris causa (z łac. [doktor] dla zaszczytu) – honorowy tytuł naukowy nadawany przez uczelnie osobom szczególnie zasłużonym dla nauki i kultury. Nie wymaga posiadania formalnego wykształcenia, ale nadawany jest zazwyczaj[potrzebne źródło] osobom o wysokim statusie społecznym lub naukowym.
Jasło – miasto powiatowe w południowo-wschodniej części Polski, w województwie podkarpackim (od 1999), w obrębie Dołów Jasielsko-Sanockich. Znajduje się ono na wysokości od 225 do 380 m n.p.m. na przecięciu rzek Wisłoki, Ropy oraz Jasiołki.

W 1921 założył instytut kartograficzny Atlas (Książnica – Atlas).

W 1929, mając 58 lat, przeszedł na przedwczesną emeryturę, koncentrując się na pracy w Książnicy Atlas. Do wybuchu II wojny światowej utrzymywał jednak żywe kontakty z Uniwersytetem Jana Kazimierza, prowadząc wykłady a także uczestnicząc w komisjach przewodów doktorskich, habilitacyjnych i innych.

Po zajęciu Lwowa w 1941 r. przez Niemców ukrył się w klasztorze Ojców Zmartwychwstańców przy ulicy Piekarskiej we Lwowie. Uniknął w ten sposób losu kilkudziesięciu lwowskich profesorów bestialsko zamordowanych przez hitlerowców. Organizacja podziemna przeniosła go konspiracyjnie do Warszawy, gdzie oczekiwał na przerzut do Anglii, by tam służyć jako ekspert rządu emigracyjnego. Lekarze nie wyrazili jednak zgody na tę ryzykowną podróż. Pozostał w Warszawie pod nazwiskiem Edmund Piotrowski, przeżył powstanie warszawskie i gehennę obozu pruszkowskiego, skąd wydostał się przy pomocy swojej bratanicy.

Powstanie listopadowe – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się 21 października 1831 [5]. Zasięgiem swoim objęło Królestwo Polskie i część prowincji zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń).
Glacjologia – nauka z rodziny hydrologii, zajmująca się badaniem lodowców, lądolodów oraz własnościami lodu, ich występowaniem, procesami ich powstawania oraz badaniem ich wpływu na środowisko.

Po wojnie osiadł w Krakowie, gdzie objął katedrę geografii na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz kierownictwo krakowskiego Instytutu Geograficznego. Był współzałożycielem reaktywowanej w 1946 roku spółki akcyjnej Książnica Atlas we Wrocławiu, która wydała pod jego redakcją szereg atlasów Polski i świata.

Twórca czasopism: Prace Geograficzne (redaktor 1918-1939) i Polski Przegląd Kartograficzny (redaktor 1923-1934). Jako pierwszy wydzielił regiony klimatyczne w Polsce.

Książnica Atlas, Zjednoczone Zakłady Kartograficzne i Wydawnicze, wydawnictwo powstałe ze zjednoczenia dwu wydawnictw: założonego w roku 1884 wydawnictwa „Książnica Polska” Polskiego Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych oraz założonego przez Eugeniusza Romera w roku 1921 wydawnictwa kartograficznego „Atlas”. Wydawnictwo działało we Lwowie i w Warszawie w latach 1924-1941 oraz we Wrocławiu w latach 1946-1951. Zostało podzielone w roku 1951 między Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych i Państwowe Wydawnictwo Książek Szkolnych.
Morfologia (gr. morphē = kształt, logos = nauka) – „nauka o formach”; „morfologiczny” – związany z „morfologią”; dotyczący postaci i budowy.

Autor licznych prac z zakresu kartografii, klimatologii, geomorfologii i dydaktyki geografii, m.in.: Atlas geograficzny (1908), Geograficzno-statystyczny atlas Polski (1916), Polski atlas kongresowy (1921), Powszechny atlas geograficzny (1928), Ziemia i państwo (1929), Pogląd na klimat Polski (1938), Regiony klimatyczne Polski (1949).

Zgromadzenie Zmartwychwstania Pana Naszego Jezusa Chrystusa, pot. zmartwychwstańcy (dawniej rezurekcjoniści), Congregatio a Resurrectione Domini Nostri Iesu Christi (CR) – międzynarodowa męska wspólnota zakonna, złożona z księży, braci zakonnych i stałych diakonów, którzy posługują Ludowi Bożemu.
Halle (Saale) – położone nad rzeką Soławą (niem. Saale) miasto na prawach powiatu w środkowych Niemczech, siedziba okręgu. Z populacją niemal 232 500 mieszkańców jest najliczniej zaludnionym miastem w kraju związkowym Saksonia-Anhalt. Z Lipskiem (Saksonia) tworzy aglomerację miejską o liczbie 1,397 mln mieszkańców (2004). Zniszczone w czasie II wojny światowej w bardzo niewielkim stopniu.

Od roku 1899 był żonaty z Jadwigą Rossknecht, córką współzałożyciela i dyrektora browaru w Okocimiu. Z małżeństwa tego urodziło się dwóch synów: Witold Romer (1900-1967), od 1946 r. profesor Politechniki Wrocławskiej i Edmund Romer, po II wojnie światowej profesor Politechniki Śląskiej w Gliwicach.

Pochowany został w Krakowie na Cmentarzu Salwatorskim.

Fudżi (jap. 富士山, Fuji-san lub Fuji-no-yama?, pol. zapis przyjęty przez KSNG: Fudżi) – wulkan i zarazem najwyższy szczyt Japonii (3776 m n.p.m.). Leży na wyspie Honsiu, na południowy zachód od stolicy, Tokio.
Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)