Eurico Gaspar Dutra - Polski Serwis Naukowy

Eurico Gaspar Dutra, (18 maja 1883 – 11 czerwca 1974), brazylijski generał, polityk, prezydent Brazylii (1946 - 1951). Urodził się mieście Cuiabá, gł. mieście brazylijskiego stanu Mato Grosso. Był, jak wielu Brazylijczyków pochodzenia portugalskiego. Jego rodzina wywodziła się z portugalskich Azorów. W roku 1910 został podporucznikiem kawalerii i przez 22 lata pełnił służbę wojskową odznaczając się szczególną lojalnością wobec sprawujących władzę. Stanął po stronie zarówno urzędującego prezydenta Washingtona Luisa jak i nowo wybranego 1 marca 1930 r. Júlio Prestesa. Inaugurację prezydentury zaplanowano na 15 listopada, lecz 24 października 1930 r. nastąpił krwawy zamach stanu dokonany przez Getúlio Vargasa, który przejął władzę zostając 3 listopada 1930 prezydentem. Z tym dniem nastąpił koniec „Starej Republiki” (port. República Velha).

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Konstytucja (od łac. constituo,-ere – urządzać, ustanawiać, regulować) – akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, która zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie.

Wobec nowego prezydenta lojalność gen. Dutra okazał podczas powstania w São Paulo w roku 1932.

Gaspar Dutra był jedną z kluczowych postaci przy wprowadzeniu konstytucji Brazylii w 1937 r. Jego audycja radiowa 29 września tego roku przestrzegająca przed komunizmem, ułatwiła Vargasowi powtórne przejęcie władzy. 10 listopada działając na mocy wprowadzonych pod wpływem tej audycji dekretów, Vargas doprowadził do rozwiązania parlamentu i uchwalenia autorytarnej konstytucji.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Brazylijski Korpus Ekspedycyjny (por. Força Expedicionária Brasileira, w skrócie FEB) - brazylijski korpus piechoty biorący udział w II wojnie światowej w Europie. Liczył ok. 25 tys. żołnierzy. W lipcu 1944 został wysłany na front włoski, podporządkowany dowództwu amerykańskiemu, w okresie od września 1944 do lutego 1945 brał udział w walkach na tzw. linii Gotów (na północ od Pizy). Stanowił jedyne latynoamerykańskie siły lądowe walczące na frontach europejskich podczas II wojny światowej.

W czasie II wojnie światowej Dutra, jako minister wojny był jednym z generałów odpowiedzialnych za Brazylijski Korpus Ekspedycyjny, który brał udział w okresie od września 1944 do lutego 1945 w walkach na froncie włoskim, na tzw. linii Gotów. Korpus liczył 25 tys. żołnierzy i był jedynym korpusem latynoamerykańskim w Europie.

Ordynacja wyborcza (lub system wyborczy) – zbiór przepisów wchodzących w skład tzw. prawa wyborczego regulujących sposób przeprowadzenia wyborów, a w szczególności zasady wyłaniania ich zwycięzców i podziału mandatów.

11 czerwca jest 162. (w latach przestępnych 163.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 203 dni. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Bliźniąt.

Po zakończeniu wojny, w kraju nastąpiła demokratyzacja życia politycznego. Prezydent, będąc faktycznie dyktatorem, dążył jednakże do zmiany ordynacji wyborczej, która usankcjonowałaby jego dyktaturę w następnej kadencji. Wówczas gen. Goés Monteiro, mając poparcie innych generałów z Dutrą na czele, przejął władzę nad armią i zmusił 29 października 1945 r. Vargasa do ustąpienia. Tymczasowym prezydentem kraju został prezes Sądu Najwyższego José Linhares. Doprowadził on do wyborów prezydenckich, które odbyły się zgodnie z planem w grudniu tego roku. Zwycięzcą został Eurico Gaspar Dutra. W wyborach generała poparła Brazylijska Partia Laburzystowska oraz robotnicy rolni. Oficjalnie obowiązki 19 prezydenta Brazylii Dutra przejął 31 stycznia 1946, kiedy to odbyło się jego zaprzysiężenie.

Mato Grosso - jeden z 26 stanów Brazylii (+ Dystrykt Federalny), położony w środkowozachodniej części kraju. Od zachodu graniczy z Boliwią i stanem Rondônia, od północy ze stanami Amazonas i Pará, od wschodu ze stanami Tocantins i Goiás, a od południa ze stanem Mato Grosso do Sul.

Język portugalski - język z grupy romańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 210 mln osób, zamieszkujących Portugalię oraz byłe kolonie portugalskie: Brazylię, Mozambik, Angolę, Gwineę Bissau, Wyspy Świętego Tomasza i Książęcą oraz Republikę Zielonego Przylądka. We wszystkich tych krajach jest on językiem urzędowym.

Będąc prezydentem dążył poprzez Organizację Państw Amerykańskich (OPA, ang. Organization of American States) od momentu jej powstania w 1948 r. w Bogocie, do dalszego zacieśnienia stosunków ze Stanami Zjednoczonymi. Stosunki te już wcześniej były bliskie ze względu na wzajemne zobowiązania wojenne. Rezultatem zbliżenia współpracy było m.in. utworzenie na wzór U.S. Army War College, Wyższej Szkoły Wojennej (Escola Superior de Guerra).

Autorytaryzm – system rządów bezpartyjnych, opartych na autorytecie charyzmatycznego przywódcy, a często także na armii. Szczególnie rozpowszechniony w Europie w pierwszej połowie XX wieku, powstawał najczęściej wskutek nieefektywnego funkcjonowania systemów demokratycznych lub ich kompromitacji w oczach społeczeństwa. W przeciwieństwie do systemów totalitarnych, nie opiera się na uniwersalnej ideologii ani na masowym terrorze, lecz ogranicza się jedynie do represjonowania tych, którzy otwarcie go krytykują i dążą do jego obalenia.

Organizacja Państw Amerykańskich (OPA, ang. Organization of American States) - utworzona w 1948 r. na IX Między Amerykańskiej Konferencji w Bogocie jako kontynuacja Unii Panamerykańskiej utworzonej w 1910 r. Członkami OPA są wszystkie państwa Ameryki Łacińskiej (od 1962 r. bez Kuby) oraz USA i Kanada, łącznie 35 państw. Jest, obok Paktu Rio i Paktu bogotańskiego, jednym z trzech filarów systemu międzyamerykańskiego.

Sytuacja gospodarcza i ekonomiczna kraju za prezydentury Dutry z roku na rok była coraz gorsza. siła nabywcza ustawowej płacy minimalnej w l. 1944 – 1949 spadła do połowy. Inwestycje następowały głównie w kierunku łatwej substytucji importu, a nie produkcji różnego rodzaju artykułów pierwszej potrzeby, co w efekcie spowodowało dużą inflację. Ta zaś dotykała zwłaszcza niższe i średnie warstwy miejskie. Mający zrównoważyć sytuację, opracowany w 1948 r. teoretycznie pięcioletni plan wydatków (SALTE), został wprowadzony tylko częściowo i bez oczekiwanych rezultatów. W takiej atmosferze w kwietniu 1950 r. poprzedni prezydent Getúlio Vargas ogłosił, że stanie do kolejnych wyborów prezydenckich. Uzyskał obietnicę dowódców wojskowych, że nie przeciwstawią się jego ewentualnemu wyborowi. 31 stycznia 1951 r. Gaspar Dutra został zastąpiony przez Getúlio Vargasa. Nastąpiło to w wyniku wyborów, które odbyły się 3 października 1950 r. W wyborach tych Vargas odniósł druzgocące zwycięstwo, poparło go 49 % wyborców.

Dyktator (Dictator) – w republice rzymskiej był to urzędnik nadzwyczajny (extraordinarius), któremu przyznawano władzę absolutną na okres maksymalnie sześciu miesięcy, aby zapobiegł nadzwyczajnym kryzysom (np. podczas ciężkiej wojny lub wewnętrznych rewolt). Wybór dyktatora należał początkowo do komicjów centurialnych. Później powoływany był przez konsulów na polecenie senatu i był to jedyny urząd w republice rzymskiej, na który mianowano, a nie wybierano. Dyktator powoływał dowódcę jazdy (magister equitum), który w czasie wojny dowodził jazdą, podczas gdy dyktator stał na czele piechoty. Oznaką nieograniczonej władzy dyktatora było 24 liktorów towarzyszących mu nawet w samym mieście. Do legendy przeszedł Lucjusz Kwintus Cincinnatus – rolnik, którego w 458 p.n.e. obwołano dyktatorem podczas wojny z ludem Ekwów. Po jej zakończeniu natychmiast zrezygnował z urzędu i powrócił do pracy na roli.

1. Substytucja, w ekonomii zjawisko zastępowania w procesie produkcji lub konsumpcji jednych dóbr lub usług innymi, zaspokajającymi te same potrzeby (np. masło- margaryna).

Ostatnia wzmianka o Dutrze, jako aktywnym polityku pochodzi z 22 sierpnia 1954 r., kiedy to znalazł się on w grupie 30 generałów żądających ustąpienia Vargasa.

Zmarł 11 czerwca 1974 w Rio de Janeiro

Źródło

Marcin Kula, Historia Brazylii, Warszawa 1987, ISBN 83-04-02056-4