EuroregionBałtyk (ERB) – zinstytucjonalizowana forma współpracy transgranicznej w południowo-wschodniej części region bałtyckiregionu Morza Bałtyckiego, obejmującą osiem regionów z Danii, Litwy, Polski, Rosji i Szwecji. ERB był pierwszym euroregionem, który do formalnej współpracy włączył partnera z Federacji Rosyjskiej. Od początku istnienia celem ERB była poprawa warunków życia ludzi zamieszkujących jego obszar, promocja kontaktów i współpracy społeczności lokalnych oraz zrównoważony rozwój regionu. Partnerami ERB są regiony zarówno starych, jaki i nowych państw członkowskich Unii Europejskiej oraz obwód kaliningradzki z Rosji, dzięki czemu Euroregion stanowi skuteczną sieć kontaktów i powiązań ponad granicami, przyczyniając się do promocji dialogu politycznego i reform oraz zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego, wzmacniając tym samym demokrację lokalną i wspierając bezpośrednie kontakty społeczności obywatelskich. We współpracę w ramach ERB aktywnie zaangażowane są zarówno władze lokalne i regionalne, instytucje sektora publicznego i prywatnego jak i organizacje pozarządowe.

Historia

Utworzenie Euroregionu Bałtyk

Idea utworzenia Euroregionu Bałtyk rozwijała się od połowy lat 90. XX wieku wśród lokalnych polityków i przedsiębiorców południowo-wschodniej Szwecji i północno-wschodniej Polski. Prace organizacyjne rozpoczęto w czasie międzynarodowej konferencji, odbywającej się w dniach 28 lutego – 1 marca 1997 r. w Malborku, na której powołany został Komitet Organizacyjny. Zadaniem Komitetu było stworzenie fundamentów przyszłego Euroregionu, pod roboczą nazwą „Jantar”, która później została zmieniona na „Bałtyk”, aby podkreślić wspólne dziedzictwo kulturowe i historyczne, jak również położenie geograficzne regionów członkowskich. Wkrótce powołano Stowarzyszenie Gmin RP Euroregionu Bałtyk (zebranie założycielskie odbyło się 17 listopada 1997 r.) co ułatwiło zorganizowanie międzynarodowej struktury przyszłego Euroregionu. Ostatecznie, po wielu konsultacjach, 22 lutego 1998 r. w Malborku podpisano Umowę o Utworzeniu Euroregionu Bałtyk, którą sygnowali reprezentanci regionów z 6 krajów: hrabstwa Bornholm (Dania), miasta i regionu Liepaja (Łotwa), obwodu Kłajpedy oraz miast Kłajpeda, Palanga i Neringa, a także gmin rejonowych Kłajpeda, Kretynga, Situle i Skoudas (Litwa), Stowarzyszenia Gmin RP Euroregionu Bałtyk, województw elbląskiego, gdańskiego, olsztyńskiego i słupskiego (Polska), Stowarzyszenia Gmin Obwodu Kaliningradzkiego (Rosja), Stowarzyszenia Władz Lokalnych Blekinge, Rady Hrabstwa Blekinge i Rady Administracyjnej Hrabstwa Blekinge oraz Stowarzyszenia Władz Lokalnych Hrabstwa Kronoberg i Rady Hrabstwa Kronoberg (Szwecja).

Współpraca transgraniczna

Euroregion Bałtyk znany jest z angażowania we współpracę transgraniczną obywateli, polityków, partnerów gospodarczych i społecznych oraz instytucji kulturalnych i edukacyjnych. Transgraniczna aktywność Euroregionu znalazła uznanie na poziomie rządowym – w latach 1999–2006 Euroregionowi powierzono zarządzanie Funduszem Małych Projektów w ramach Phare Credo i Phare CBC. W ramach Funduszu zrealizowano ponad 216 projektów, w których udział brali partnerzy z 10 krajów. Projekty wspierały m.in. małe i średnie przedsiębiorstwa, instytucje edukacyjne, wymianę młodzieży, imprezy kulturalne i sportowe czy organizację konferencji, seminariów i szkoleń na łączną kwotę ponad 6 mln euro.

W latach 2002–2005 w ramach programu INTERREG IIIB BSR zrealizowany został projekt Seagull devERB. Budżet projektu wynosił 3,2 mln euro (1,3 mln z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego). Rezultatem projektu było wypracowanie długofalowej strategii rozwoju opartej na czterech strategicznych obszarach priorytetowych: rozwoju społecznym i gospodarczym, wdrażaniu polityk UE w zakresie ochrony środowiska i promocji odnawialnych źródeł energii, poprawie infrastruktury w celu zapewnienia lepszego dostępu do transeuropejskich sieci transportowych. Wspólny Program Rozwoju korespondował z odnowioną strategią lizbońską oraz ustanowionymi 31 maja 2005 r. na szczycie w Sankt Petersburgu 4 wspólnymi przestrzeniami wzajemnej współpracy między Unią Europejską i Rosją (gospodarcza; wolności, sprawiedliwości i bezpieczeństwa; bezpieczeństwa międzynarodowego oraz badań naukowych, edukacji i kultury).

W latach 2005–2007 prace w ramach ERB skupiały się głównie na wzmacnianiu jego struktur instytucjonalnych poprzez realizację projektu Seagull II, również w ramach Programu Sąsiedztwa Interreg III B BSR. Całkowity budżet projektu wynosił 0,6 mln euro, w tym 0,5 mln dofinansowania z EFRR i programu Tacis. W skład tworzonych w ramach projektu Grup Roboczych powołanych dla realizacji konkretnych zadań Wspólnego Programu Rozwoju wchodzili reprezentanci władz lokalnych i regionalnych, instytucji eksperckich, wyższych uczelni i organizacji pozarządowych. Trzy z Grup Roboczych wypracowały projekty, których aplikacje złożono w 2009 r. w drugiej rundzie aplikacyjnej do Programu Współpracy Transgranicznej Południowy Bałtyk. Aktualnie realizowane są projekty: DISKE przygotowany przez Grupę Roboczą ds. MSP i Innowacji, MOMENT przygotowany przez GR ds. Wody oraz LED przygotowany przez GR ds. Energii.

Wsparcie z Programu Południowy Bałtyk otrzymała również utworzona w 2008 r. Rada Młodzieżowa Euroregionu Bałtyk, która złożyła aplikację projektu Yc3 – Youth Cooperation and Communication (Transgraniczna Współpraca i Komunikacja Młodzieży), w ramach którego młodzi ludzie z regionów członkowskich ERB tworzą platformę współpracy i wymiany poglądów oraz pracują nad propozycjami rozwiązań w politykach lokalnych, regionalnych i krajowych w kwestiach dotyczących młodzieży takich jak: mobilność studentów i programy wymian, przedsiębiorczość młodzieży, zrównoważony rozwój itp.

W latach 2002–2006 regionalna administracja Bornholmu zarządzała Funduszem Trójstronnej Współpracy Transgranicznej z budżetem 1 141 000 euro, w ramach którego wdrożono 35 projektów realizowanych przez partnerów z Bornholmu z Danii, województwa warmińsko-mazurskiego z Polski i obwodu kaliningradzkiego Federacji Rosyjskiej.

W 2009 r. partnerzy z obszaru ERB zyskali możliwość finansowania małych projektów z Norweskiego Mechanizmu Finansowego poprzez „Fundusz Małych Grantów Transgranicznych i Międzyregionalnych” zarządzany przez Stowarzyszenie Gmin RP Euroregionu Bałtyk. Zrealizowano 85 projektów, które uzyskały dofinansowanie w wysokości ponad 1,8 mln euro. Celem projektów była poprawa funkcjonowania administracji samorządowej, wspieranie inicjatyw społecznych, transfer wiedzy z regionów bardziej do słabiej rozwiniętych, promowanie rozwoju lokalnego i regionalnego oraz rozwój komunikacji i systemów wymiany informacji. Obszar geograficzny Funduszu obejmował kraje Europejskiego Obszaru Gospodarczego i EFTA, obwód Kaliningradzki FR, Ukrainę oraz Białoruś.

Od marca 2010 r. Euroregion Bałtyk jest partnerem projektu Capacity Building Project, który jest aktualnie realizowany w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Południowy Bałtyk. Celem projektu jest pomoc dla potencjalnych beneficjentów Programu, zwłaszcza dla samorządów lokalnych i małych organizacji pozarządowych, w przygotowaniu i realizacji projektów transgranicznych. Projekt oferuje bezpłatne usługi takie jak szkolenia w zakresie przygotowywania projektów, warsztaty transgraniczne i indywidualne konsultacje. W ramach projektu Euroregion odpowiada głównie za promocję i rozpowszechnianie informacji o podejmowanych działaniach.

Z biegiem lat Euroregion Bałtyk stał się również ważną platformą polityczną, która prowadzi efektywną działalność lobbingową w instytucjach unijnych oraz na poziomie krajowym i regionalnym. W rezultacie podejmowanych działań ERB przyjął szereg rezolucji i wspólnych stanowisk dotyczących istotnych kwestii takich jak: europejska polityka spójności, polityka morska, ochrona środowiska czy infrastruktura transportowa. Co więcej, Euroregion brał również bardzo aktywny udział w przygotowywaniu Strategii Unii Europejskiej dla Regionu Morza Bałtyckiego oraz UE 2020, a teraz aktywnie uczestniczy w ich wdrażaniu.

Strategia Unii Europejskiej dla Regionu Morza Bałtyckiego

Unijna Strategia dla Regionu Morza Bałtyckiego (RMB) ma szczególne znaczenie dla Euroregionu Bałtyk, który od samego początku wspierał tworzenie tej makroregionalnej strategii na rzecz rozwoju tego obszaru. Podczas serii seminariów i warsztatów organizowanych przez Euroregion Bałtyk interesariusze współpracy bałtyckiej mieli okazję zaprezentowania swoich opinii na temat dokumentu i przedyskutowania jego głównych elementów. Pierwsza konferencja zorganizowana przez Euroregion na temat Strategii Bałtyckiej, w której udział wzięli przedstawiciele Parlamentu Europejskiego, rządu Szwecji, Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Regionalnej, Komitetu Regionów, Bałtyckiego Forum Rozwoju (BDF), sieci ScanBalt, Komisji Helsińskiej oraz Stowarzyszenia Izb Handlowych Morza Bałtyckiego (BCCA), odbyła się 11 czerwca 2008 r. w Brukseli. Uczestnicy mieli okazję dokładnie zapoznać się z założeniami, przedstawić swój punkt widzenia oraz wnieść swój wkład do tworzonego w tamtym czasie dokumentu. 20 listopada 2008 r. Rada Euroregionu Bałtyk przyjęła stanowisko w sprawie Strategii UE dla RMB, popierające jej główne cele i obszary działań. 7 października 2009 r. Euroregion zorganizował w Brukseli kolejne seminarium na temat Strategii, podczas którego przedstawiciele regionów i organizacji bałtyckich (Konferencji Współpracy Subregionalnej Państw Morza Bałtyckiego BSSSC, Konferencji Morskich Regionów Peryferyjnych CPMR, Związku Miast Bałtyckich UBC, B7 i BDF) dyskutowali kluczowe kwestie takie jak zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych, niezbędne źródła finansowania oraz potrzebę włączenia istniejących programów transgranicznych i międzyregionalnych w proces jej wdrażania. W rezultacie tego seminarium w grudniu 2009 r. powstało wspólne stanowisko wszystkich sześciu organizacji w sprawie Strategii, które zostało następnie przesłane Danucie Hübner, Komisarz UE ds. Polityki Regionalnej.

Strategiczny przegląd współpracy ERB

W 2010 r. w rezultacie zmian strukturalnych, które zaszły w społeczeństwach europejskich na różnych poziomach i w różny sposób wpływały na współpracę w ramach Euroregionu Bałtyk, został przeprowadzony proces strategicznego przeglądu współpracy. W konsekwencji reform regionalnych zmieniły się struktury organizacyjne, rola i zakres kompetencji. Takie zmiany miały miejsce w Danii, Polsce, Rosji oraz częściowo Szwecji, aktualnie trwa reforma administracyjna na Litwie. Poza tym, po rozszerzeniu Unii w 2004 r., znacznie zmienił się również zakres tematyczny współpracy definiowanej przez polityki unijne. Inne zewnętrzne aspekty, które miały wpływ na pracę w Euroregionie to stworzenie programu Innterreg IVA dla Południowego Bałtyku 2007–2013 (którego zakres geograficzny częściowo pokrywa się z obszarem ERB), przyjęcie regulacji unijnych dotyczących tworzenia Europejskich Ugrupowań Współpracy Terytorialnej (EUWT) oraz unijnej strategii dla Regionu Morza Bałtyckiego, która z założenia ma znacząco wpływać na współpracę w całym makroregionie w tym w Euroregionie Bałtyk.

Głównym celem przeglądu współpracy było wypracowanie strategii dla ERB do roku 2020, zweryfikowanie zakresu i priorytetów współpracy oraz zaplanowanie działań zmierzających do ich osiągnięcia. Strategia zakłada wizję ERB jako organizacji z jasno ustalonymi priorytetami, silnymi instytucjami i solidnym wsparciem finansowym. Celem tej Agendy Euroregion Bałtyk 2020 jest, skorzystanie z wcześniejszych pozytywnych doświadczeń i ułatwienie wejścia w nową fazę współpracy, w której Euroregion stanie się dynamicznym narzędziem wspierającym wspólne inicjatywy podejmowane przez jego członków oraz wzmocnienie politycznego wpływu współpracy transgranicznej w Regionie Morza Bałtyckiego. Aby wdrożyć powyższe cele, Strategia skupia się na trzech obszarach, które pozwolą na wypracowanie wspólnego podejścia do współpracy w ramach ERB. Pierwszy obszar strategiczny to działalność lobbingowa, która ma wzmocnić rolę Euroregionu jako platformy lobbingowej wobec Unii Europejskiej oraz zwiększyć jego wpływ na kształtowanie się unijnych polityk takich jak polityka spójności, Strategia Unii Europejskiej dla Regionu Morza Bałtyckiego, Strategia: „Europa 2020”, TEN-T, polityka rozwoju obszarów wiejskich, współpraca UE z Rosją i Partnerstwo Wschodnie. Drugi obszar strategiczny zakłada szereg działań, które zwiększą wartość dodaną współpracy dzięki utworzeniu sieci współpracy, obejmującej różnorodnych partnerów. W ramach tego obszaru ERB będzie również koordynował wdrażanie Wspólnego Programu Rozwoju, osiągnięcie priorytetów instytucjonalnych i rozwój platform wspierających inne formy współpracy. Trzeci obszar strategiczny to wymiana, doświadczeń, informacji, dobrych praktyk, która poprzez wspólne działanie lokalnych polityków, decydentów, ekspertów i praktyków doprowadzi do pogłębienia kontaktów i wzmocni współpracę pomiędzy regionami członkowskimi ERB.

czytaj dalej: [2], [3]