|
|
|
Polski Serwis Naukowy - OnLine od 1999 roku
 RSS
Dodaj do:
Warto przeczytać: Polskie żubry, sprowadzone w czerwcu z lasów Białowieży i Pszczyny do górzystego rezerwatu w prowincji Palencia, na północy Hiszpanii, zaczęły się rozmnażać. Kilka dni temu urodził się samiec, a w połowie sierpnia - samica.Były to pierwsze... Żubr po dziesięciu wiekach powraca do Hiszpanii, dzięki sprowadzeniu ośmiu sztuk polskich żubrów, w tym dwóch byków, z Białowieży i z Puszczy Piskiej.Na Półwyspie Iberyjskim żubry żyły przynajmniej do XI wieku, co udało się ustalić dzięki rysunkom odkrytym n... Stężenie ozonu w atmosferze na półwyspie Iberyjskim wiosną i latem od dawna przekracza bezpieczną granicę ustaloną przez Unię Europejską, wynika z danych zgromadzonych w latach 2000 - 2005 - podaje internetowy serwis "Physorg".Specjaliści zwra... Do narodzin pierwszego żubra w Hiszpanii doszło w grupie siedmiu zwierząt sprowadzonych niedawno z Polski - poinformowały władze lokalne. Jedna z pięciu samic introdukowanych w prowincji Palencia urodziła kilkanaście dni temu młode, którego płci jeszcze nie okreś... Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD) jest główną przyczyną utraty wzroku po 50. roku życia. Cierpi na nie 1 milion Polaków, ale wielu dowiaduje się o tym zbyt późno, bo nie bada regularnie swoich oczu - alarmują lekarze. Specjaliści w dziedz...
Ostatnio na Forum:
Dyskusje
8
odp.
4
odp. Reklama:
 Euskal HerriaCzy wiesz że...? Język urzędowy - język, który otrzymał unikatowy status prawny na terenie państwa lub regionu administracyjnego. Zazwyczaj jest to język używany w krajowych strukturach legislacyjnych np. parlamencie, choć prawo niektórych krajów wymaga, by dokumenty urzędowe były przedstawiane również w innych językach. Secesja (łac. secessio = oddzielenie się) – odłączenie się, zerwanie z czymś, wyodrębnienie się nowego państwa bez upadku dotychczasowego. W znaczeniu historycznym, w starożytnym Rzymie (w V–III w. p.n.e.) – wielokrotne opuszczanie Rzymu przez plebejuszy jako demonstracja przeciwko patrycjuszom. W dziejach Stanów Zjednoczonych – w latach 1860–1861 – wystąpienie 11 stanów południowych, które utworzyły Skonfederowane Stany Ameryki, co spowodowało tzw. wojnę secesyjną 1861–1865. W historii Polski w 1920 Litwa Środkowa dokonała secesji z Litwy, by w 1922 Sejm Wileński włączył Wileńszczyznę do II Rzeczypospolitej. W 2006 secesji od Serbii po referendum niepodległościowym dokonała Czarnogóra. W roku 2008 secesję ogłosiło Kosowo. Vizcaya (bask. Bizkaia) – prowincja w północnej Hiszpanii, współtworząca wspólnotę autonomiczną Kraju Basków. Prowincja liczy 1,1 mln mieszkańców (2009), z czego blisko 30% mieszka w stolicy – Bilbao (bask. Bilbo). Innymi większymi miastami są: Guernica (bask. Gernika-Lumo), Barakaldo, Portugalete, Durango i Balmaseda. Kraj Basków (dawniej także: Baskonia; bask. Euskadi, Euskal Herria, hiszp. Pais Vasco, Vascongadas; nazwa oficjalna: Euskal Autonomia Erkidegoa - Comunidad Autónoma Vasca) – wspólnota autonomiczna w północnej Hiszpanii, położona nad Zatoką Biskajską. Tworzą ją prowincje: Gipuzkoa/Guipúzcoa, Bizkaia/Vizcaya i Araba/Álava. Zajmuje ona powierzchnię 7,3 tys. km². W roku 2001 zamieszkiwało ją w sumie około 2,1 mln ludzi. Najwięcej Basków mieszka w prowincjach Bizkaia i Gipuzkoa. Stolicą wspólnoty jest Vitoria-Gasteiz. Od zachodu graniczy z Kantabrią i Kastylią i Leonem, od południa z La Rioją i od wschodu z Nawarrą. Araba (hiszp. Álava, bask. Araba) – prowincja w północnej Hiszpanii, współtworząca wspólnotę autonomiczną Kraju Basków, ze stolicą w Vitorii-Gasteiz. Liczba mieszkańców wynosi 309 635 (INE, 2008), powierzchnia 2963 km². Graniczy z prowincjami: Gipuzkoa/Guipúzcoa, Nawarra, La Rioja, Burgos, Bizkaia/Vizcaya.
Hiszpania jest podzielona na 17 wspólnot autonomicznych (hiszp. Comunidades Autónomas), które cieszą się dużą autonomią (głównie w kwestiach szkolnictwa, podatków itd.) Są to: Status prawny
 
Ustrój Kraju Basków regulują: konstytucja Hiszpanii z 1978 roku oraz Statut Autonomiczny Kraju Basków uchwalony przez Kortezy Generalne 22 grudnia 1979 roku, zwany Statutem z Guerniki. Don Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde Salgado Pardo, w skrócie Francisco Franco y Bahamonde (ur. 4 grudnia 1892 w Ferrol , zm. 20 listopada 1975 w Madrycie) – hiszpański dyktator i wojskowy. Przywódca antyrepublikańskiego przewrotu (1936-1939), szef państwa Hiszpanii (hiszp. Jefe del Estado Español, 1936-1975), regent Królestwa Hiszpanii (1947-1975), premier rządu, głównodowodzący sił zbrojnych i przewodniczący organizacji politycznej – Falangi ("FET y JONS", od 1958 "Ruch Narodowy"), tytułowany Wodzem Antykomunistycznej Krucjaty (El Caudillo de la Última Cruzada y de la Hispanidad, El Caudillo de la Guerra de Liberación contra el Comunismo y sus Cómplices).
Hiszpania dzieli się na 50 prowincji (provincias), w skład których wchodzi z kolei ponad 8000 podstawowych jednostek administracyjnych – gmin (municipios). Konstytucja przewiduje podział Hiszpanii na prowincje, które mogą jednak łączyć się tworząc wspólnoty autonomiczne. Uprawnienie to zostało wykorzystane przez wszystkie prowincje hiszpańskie. Jedną ze wspólnot autonomicznych jest właśnie Kraj Basków, który składa się z trzech prowincji. Hiszpania jest dziedziczną monarchią parlamentarną. Na czele Królestwa Hiszpanii stoi wywodzący się z dynastii Burbonów król Jan Karol I. Wstąpił na tron w 1975 roku po śmierci generała Francisco Franco. Monarcha, mimo iż cieszy się ogromnym autorytetem w społeczeństwie (nawet wśród komunistów) nie ma w swych rękach żadnej realnej władzy, choć przysługuje mu prawo łaski, może też na wniosek premiera rozwiązać każda z izb parlamentu oraz nie podpisać ustawy. Mianuje on szefa rządu, który zawsze wywodzi się ze zwycięskiego ugrupowania. Może wygłaszać orędzia do narodu (w wyjątkowych sytuacjach). Jest również najwyższym dowódcą wojska. Król przeznacza 1/3 czasu na sprawy wojskowe, organizuje manewry i przyjmuje generałów i admirałów na audiencjach (może też promować wojskowych na te stanowiska).
ETA (bask. Euskadi Ta Askatasuna — Baskonia i Wolność) — organizacja terrorystyczna walcząca o niezależność Baskonii, założona w lipcu 1958 roku przez radykalnych działaczy Nacjonalistycznej Partii Basków (PNV); działa głównie na terytorium Hiszpanii. Z punktu widzenia konstytucji, wspólnoty autonomiczne zamieszkiwane w dużym stopniu przez mniejszości językowe i narodowościowe nie mają statusu innego niż wspólnoty autonomiczne zamieszkiwane przez ludność hiszpańskojęzyczną. Kraj Basków ma więc podobny status co Andaluzja. Jedyna różnica wynika z historii – Kraj Basków ma (tak jak Nawarra) statut wspólnoty prawa lokalnego (comunidad foral), jako że wyjątkowo w tych regionach prawa lokalne (fueros) nie zostały nigdy zlikwidowane (w prowincjach Gipuzkoa i Bizkaia zniósł je dopiero gen. Franco w odwecie za poparcie ludności dla republiki). Dzięki temu Kraj Basków był uprawniony do natychmiastowego ogłoszenia szerszej autonomii oraz posiada uprawnienie do negocjacji budżetowych z rządem hiszpańskim. La Rioja (czyt. la riocha; do 1980 Provincia de Logroño) to wspólnota autonomiczna i prowincja Hiszpanii bez dostępu do wybrzeża. Przepływają przez nią rzeki Ebro i rzeka Oja (río Oja), skąd La Rioja bierze swoją nazwę. Graniczy z krajem Basków i Nawarrą na północy, z Aragonią na wschodzie, i z Kastylią i Leonem na południu.
Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej). Konstytucja nie przewiduje prawa wspólnot autonomicznych do secesji. Statut Autonomiczny Kraju BaskówStatut z Guerniki określa Basków jako „autonomiczną społeczność w ramach państwa hiszpańskiego”. Obszar wspólnoty stanowią tzw. terytoria historyczne: Araba, Gipuzkoa i Bizkaia, do których może dołączyć Nawarra, gdyby jej mieszkańcy tak zadecydowali (Nawarra utworzyła jednak odrębną wspólnotę autonomiczną). Językiem urzędowym obok hiszpańskiego został baskijski. Pozostaje to w pełnej zgodności z konstytucją, która dopuszcza istnienie innych języków urzędowych niż państwowy (hiszpański), o ile wspólnoty tak postanowią. Nawarra (hiszp. Navarra, fr. Navarre, bask. Nafarroa) – kraina historyczna w zachodniej części Pirenejów na pograniczu Hiszpanii i Francji. Nawarra obejmuje część historycznego Kraju Basków. Pod zwierzchnictwem Nawarry znajdowała się niegdyś również część francuskiego departamentu Pyrénées-Atlantiques, obecnie znana jako Dolna Nawarra (fr. Basse-Navarre).
Parlament - w państwach o demokratycznych systemach władzy, jest to najwyższy organ przedstawicielski, a jednocześnie zasadniczy organ władzy ustawodawczej. Władza sprawowana jest za pośrednictwem parlamentu (bask. Eusko Legebiltzarra, hiszp. Parlamento Vasco), który składa się z 75 posłów wybieranych na czteroletnią kadencję. Reprezentują oni w równej liczbie trzy prowincje. Władzę wykonawczą sprawuje rząd (bask. Eusko Jaurlaritza, hiszp. Gobierno Vasco), któremu przewodniczy prezydent (lehendakari) wybierany przez parlament. Prezydent stanowi najwyższą władzę wspólnoty (bask. lehendakaritza, hiszp. presidencia). Istotną kwestią rozstrzygniętą w statucie są kompetencje finansowe wspólnoty. Jako wspólnota prawa lokalnego, wspólnie z rządem hiszpańskim wypracowuje ona tzw. umowę ekonomiczną (hiszp. Concierto Económico), która określa udział każdej ze stron w wydatkach i podatkach. Wspólnota jest zobowiązana przekazywać część swoich dochodów do budżetu centralnego, by partycypować w kosztach tzw. funkcji ekskluzywnych państwa. W ich zakres wchodzą konstytucyjnie wymienione czynności zastrzeżone tylko dla państwa: utrzymywanie stosunków międzynarodowych, obrona i sądownictwo. W kasie wspólnoty pozostają natomiast dochody podatkowe z tytułu: podatku od osób fizycznych, wartości dodanej, a także od wagi i ciężaru. Gipuzkoa (hiszp. Guipúzcoa, bask. Gipuzkoa) – prowincja w północnej Hiszpanii, współtworząca wspólnotę autonomiczną Kraju Basków, ze stolicą w Donostii-San Sebastián. Gipuzkoa jest najmniejszą prowincją Hiszpanii; zajmuje obszar 1980 km².
Dookoła Kraju Basków (hiszp. Vuelta ciclista al País Vasco; bask. Euskal Herriko txirrindulari itzulia) to etapowy wyścig kolarski w hiszpańskim Kraju Basków. Wyścig jest rozgrywany w kwietniu każdego roku i od 2005 roku jest częścią kalendarza UCI ProTour, najważniejszych wyścigów kolarskich na świecie. Zobacz teżLinki zewnętrzneKantabria (hiszp. Cantabria) – wspólnota autonomiczna w Hiszpanii zawierająca jedną prowincję o tej samej nazwie. Kantabria położona jest w północnej Hiszpanii nad Zatoką Biskajską.
Baskowie – naród zamieszkujący tereny na granicy Hiszpanii i Francji nad Zatoką Biskajską. W chwili obecnej żyje około 10 milionów Basków, z czego 2,3 miliona w Hiszpanii, około 285 tysięcy we Francji i kilka milionów na emigracji (głównie w Ameryce Łacińskiej).
Czy wiesz że...? beta Baskonia, Kraj Basków (bask. Euskal Herria, Euskadi, hiszp. Pais Vasco, Vasconia, fr. Pays Basque) – kraina historyczna na pograniczu Hiszpanii i Francji, położona nad Zatoką Biskajską, zamieszkana w znacznej części przez Basków.
Kastylia i León (dawniej: Kastylia-León; hiszp. Castilla y León) - jest wspólnotą autonomiczną w Hiszpanii. Największa pod względem obszaru (94 233 km²). Graniczy z Asturią, Kantabrią, Krajem Basków, La Rioją, Kastylia La Manchą, Madrytem i Estremadurą.
Andaluzja (hiszp. Andalucía, z arab. Al-Andalus, pierwotnie od plemienia Wandalów) - najludniejsza i druga pod względem powierzchni wspólnota autonomiczna położona w południowej Hiszpanii, obejmuje większą część regionu historycznego o tej samej nazwie oraz pasmo górskie na północy Sierra Morena. Graniczy na północy z Estremadurą i Kastylią-La Manchą, na wschodzie Murcją, a na zachodzie z Portugalią. Jest to region rolniczo-przemysłowy, z rozwiniętym górnictwem, uprawami oliwek, bawełny, dębu korkowego, cytrusów, palm daktylowych.
Wybory regionalne w Kraju Basków w 2009 roku odbyły się 1 marca. Według wstępnych wyników zwycięstwo osiągnęła Socjalistyczna Partia Kraju Basków, która wraz z Partią Ludową oraz UPD uzyskała przewagę nad rządzącą od 29 lat Nacjonalistyczną Partią Basków.
Kadencja (łac. cadentia – upadek) – określony przez prawo okres pełnienia danej funkcji (urzędu) przez urzędnika lub organ pochodzący z wyboru. Na przykład określona w konstytucji kadencja prezydenta w Polsce trwa 5 lat, a Sejmu i Senatu - 4.
Język baskijski (nazwy własne, zależnie od dialektu: euskara, euskera, eskuara, üskara) – język Basków zamieszkujących kilka prowincji na pograniczu Hiszpanii i Francji. Posługuje się nim dzisiaj ponad milion osób, z których ok. 90% mieszka w Hiszpanii.
Kortezy Generalne (hiszp. Las Cortes Generales) - dwuizbowy parlament Królestwa Hiszpanii. Składa się z Kongresu DeputowanychCongreso de los Diputados (hiszp.) i Senatu(hiszp. Senado). Jego siedzibą jest Madryt. Powyższa treść oraz zamieszczone w niej powiązane definicje/pojęcia - udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania
Wszystkie hasła znajdujące się w naszym mirrorze Wikipedii mają znaczenie informacyjne i edukacyjne. Nie mogą być traktowane jako porady. |
