Euzebiusz Słowacki - Polski Serwis Naukowy

Euzebiusz Słowacki

Grób Euzebiusza Słowackiego na Cmentarzu na Rossie w Wilnie

Euzebiusz Słowacki (ur. 15 listopada 1773 lub, według testamentu, 14 grudnia 1772 w Podhorcach; zm. 10 listopada 1814 w Wilnie) – polski teoretyk i historyk literatury, tłumacz, dramatopisarz, ojciec Juliusza Słowackiego.

Getynga (niem. Göttingen, dolnoniem. Chöttingen) – akademickie miasto powiatowe w Niemczech, nad rzeką Leine, na południowym krańcu kraju związkowego Dolna Saksonia, siedziba powiatu Getynga. W roku 2008 miasto liczyło 124 455 mieszkańców. Jeden z głównych ośrodków naukowych kraju (ponad 30 tys. studentów). Liczące się centrum turystyczne oraz kulturalne[potrzebne źródło].

Juliusz Słowacki herbu Leliwa (ur. 4 września 1809 w Krzemieńcu, zm. 3 kwietnia 1849 w Paryżu na gruźlicę) – jeden z najwybitniejszych poetów polskich doby romantyzmu, dramaturg i epistolograf. Obok Mickiewicza i Krasińskiego określany jako jeden z Wieszczów Narodowych. Twórca filozofii genezyjskiej (pneumatycznej), epizodycznie związany także z mesjanizmem polskim. Był też mistykiem. Obok Mickiewicza uznawany powszechnie za najwiekszego przedstawiciela polskiego romantyzmu.

Ojcem Euzebiusza był Jakub Słowacki (ur. ok. 1740), zarządca dóbr Rzewuskich w Podhorcach.

Euzebiusz od 1806 pracował jako nauczyciel w Liceum Krzemienieckim, gdzie uczył poezji i wymowy. W 1811 objął katedrę na Uniwersytecie Wileńskim jako profesor. Od 1812 był redaktorem "Kuriera Litewskiego".

Jest autorem prac związanych z teorią klasycyzmu, w których uwzględniał także nowe tendencje w literaturze. Jego twórczość literacka (często wyraźnie związana z działalnością pedagogiczną) zebrana została pośmiertnie w Dziełach (4 tomy wydane w latach 1824-1826). W 1808 poślubił Salomeę z Januszewskich, z którą miał syna Juliusza (ur. 1809). W rok po ślubie Słowaccy zamieszkali w Krzemieńcu, gdzie wybudowali własny dom. Mieszkali tam do 1811, kiedy to przenieśli się do Wilna.

Klasycyzm (z łac. classicus – doskonały, pierwszorzędny, wzorowy, wyuczony) – styl w muzyce, sztuce, literaturze oraz architekturze odwołujący się do kultury starożytnych Rzymian, Greków oraz Żydów. Styl ten nawiązywał głównie do antyku. W Europie tzw. "powrót do źródeł" (klasycznych) pojawił się już w renesansie - jako odrodzeniu kultury wielkiego Rzymu. Jako styl dominujący epoki wpływał na kształt innych nurtów kulturowych okresu jak Barok, Rokoko, Manieryzm. Trwał do końca wieku XVIII, w niektórych krajach do lat 30. następnego stulecia, a nawet dłużej. Zmodyfikowany klasycyzm przeradzał się czasem w eklektyzm końca XIX wieku. Klasycyzm jako styl panował w epoce oświecenia. Najpełniejszy rozkwit klasycyzmu nastąpił w I poł. XVIII wieku. W dziedzinie literatury swoisty kres klasycyzmu przyniosła walka klasyków z romantykami.

Elegia (gr. elegeia – pieśń żałobna) – utwór liryczny o treści poważnej, refleksyjny, utrzymany w tonie smutnego rozpamiętywania, rozważania lub skargi, dotyczący spraw osobistych lub problemów egzystencjalnych (przemijanie, śmierć, miłość); wyróżnia się elegie miłosne i patriotyczne. Należy do najbardziej charakterystycznych form liryki bezpośredniej.

W 1814 Euzebiusz zmarł na gruźlicę, która później stała się również przyczyną śmierci jego syna Juliusza. W chwili śmierci żona Salomea miała zaledwie 23 lata, a syn – 5.

Pochowany na cmentarzu na Rossie w Wilnie.

Twórczość

Prawidła wymowy i poezji wyjęte z "Dzieł"

Wanda (tragedia klasycystyczna napisana ok. 1806)

Mendog, król litewski (wystawiony ok. 1813)

Tłumaczenia

Ze wspomnianą działalnością oświatową wiążą się także prace Słowackiego nad tłumaczeniami – tu wybór jest klasyczny i klasycyzujący, a znakiem sposobu patrzenia na tradycję literacką może być nazwanie tłumaczonego Tasso poetą 'nowoczesnym'; w czwartym tomie pośmiertnie wydanych tłumaczeń wydano (mianowicie już bez wiedzy, korekty czy zgody autora) jego po części prozą tłumaczenia Wergiliusza (Georgiki i Eneida), Horacego (16 pieśni i 2 listy), pół na pół proza i wierszem. i mniejszych fragmentów Owidiusza, Tasso, Gesnera.. Znaczną część zajmują tłumaczenia Propercjusza: wydawca zamieścił tłumaczenia 18 z 22 elegii z Księgi Pierwszej, oraz 7 elegii z Księgi Drugiej – wszystkie tłumaczone dwuwierszem rymowanym. Jego przekłady nie są dziś cenione, pozostaje jednak dotąd jedynym tłumaczem wszystkich elegii Propercjusza na polski.

Torquato Tasso (ur. 11 marca 1544 w Sorrento, zm. 25 kwietnia 1595 w Rzymie) − poeta chrześcijański, uważany za jednego z najwybitniejszych twórców włoskiego renesansu .

Owidiusz, Publius Ovidius Naso (43 p.n.e. - 17 lub 18 n.e.), jeden z najwybitniejszych elegików rzymskich, najbardziej utalentowany poeta epoki Augusta, należący do młodszego pokolenia twórców augustowskich. Syn bogatego ekwity z Sulmony (środkowa Italia). Zrezygnował z kariery urzędniczej i poświęcił się pisarstwu. Znajomy Horacego, przyjaciel Propercjusza. Najbardziej znany ze swoich trzech utworów o tematyce miłosnej: Ars amatoria Sztuka kochania, Amores - Pieśni miłosne, Heroidy i niezachowanej do naszych czasów tragedii Medea.

Przypisy

Literatura Polska. Przewodnik Encyklopedyczny, tom II. Przewodniczący: Julian Krzyżanowski. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1985. ISBN 83-01-05369-0.
niektóre fragmenty już prozą przetłumaczonych utworów zamieścił wydawca również w tłumaczeniu wierszowanym, co wskazywałoby kierunek pracy Słowackiego.
chodzi tu być może o Jana Mateusza Gesnera z Getyngi, 18-wiecznego "neohumanistę".