Ewakuacja Tallinna 1941 - Polski Serwis Naukowy

Ewakuacja Tallinna – radziecka operacja, mająca miejsce w sierpniu 1941 roku, podczas II wojny światowej, której celem była ewakuacja głównych sił Floty Bałtyckiej oraz oddziałów Armii Czerwonej z okrążonego przez wojska niemieckie Tallinna do portu w Kronsztadzie. Nazywana jest czasem "radziecką Dunkierką" lub "katastrofą talińską", a w nomenklaturze rosyjskiej "przejściem tallińskim" (ros. Таллинский переход).

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).
Gangut - rosyjski, a następnie radziecki, pancernik typu Gangut z okresu I i II wojny światowej. Początkowo nazwany "Gangut" dla uczczenia miejsca bitwy morskiej stoczonej podczas III wojny północnej, a następnie w 1925 okrętowi zmieniono imię na "Oktiabrskaja Riewolucyja" dla upamiętnienia rewolucji październikowej. Była to czwarta jednostka w historii Rosyjskiej Marynarki Wojennej która nosiła imię "Gangut".

Tło

Władimir Tribuc, radziecki dowódca Floty Bałtyckiej latem 1941 roku

Po wojnie zimowej i radzieckiej aneksji krajów bałtyckich radziecka flota bałtycka rozpoczęła zakładanie baz w Hanko, Tallinnie, Paldiski, Rydze, Lipawie i w Windawie. Sztab floty z admirałem Nikołajem Kuzniecowem przeniósł się do Tallinna, który stał się portem macierzystym dwóch pancerników – "Marat" i "Gangut". Przed operacją "Barbarossa" w czerwcu 1941 roku niemiecka i fińska flota położyła wiele min morskich w Zatoce Fińskiej, między innymi ustawiła pole minowe "Corbeta" między półwyspem Porkkala a Naissaar. 25 czerwca wybuchła wojna pomiędzy Związkiem Radzieckim a Finlandią (po przystąpieniu Finlandii do Paktu Antykominternowskiego i odwetowych radzieckich nalotach na Finlandię).

Mina morska to środek walki morskiej, przeznaczony do rażenia podwodnej części kadłuba okrętu lub statku. Składa się z ładunku materiału wybuchowego umieszczonego w kulistym lub cylindrycznym kadłubie wodoszczelnym, wyposażonego w urządzenia zapalające i zabezpieczające.
Ochraniacz pola minowego - urządzenie techniczne do niszczenia trałów kontaktowych, stawiane przed polem minowym lub między minami na określonej głębokości.

Niemiecki atak na ZSRR latem 1941 roku, podczas pierwszych tygodni ofensywy był gigantycznym sukcesem Niemców. W Zatoce Fińskiej oraz na Morzu Bałtyckim na minach zatonęło wiele radzieckich okrętów i okrętów podwodnych. GA "Północ" w ciągu kilku tygodni zajęła państwa bałtyckie i zmusiła Armię Czerwoną do odwrotu. Radziecka Flota Bałtycka była zmuszona do skupienia się w Tallinnie, ponieważ inne bazy w państwach bałtyckich zostały zajęte przez Niemców. 7 sierpnia niemiecka armia dotarła do Zatoki Fińskiej koło miasta Kunda, 80 km na wschód od Tallinna. Okręty Floty Bałtyckiej – krążownik "Kirow", 12 niszczycieli, wiele kutrów torpedowych i kanonierek oraz parowe statki transportowe razem z piechotą morską i radzieckim 10. Korpusem Strzeleckim zostały wówczas otoczone w Tallinnie.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Kraje bałtyckie (których mieszkańców niekiedy określa się jako Bałtów uwaga) - nazwa stosowana dla określenia trzech państw położonych nad Morzem Bałtyckim: Litwy, Łotwy i Estonii. Zajmują one powierzchnię 175,1 tys. km², zamieszkuje je 7,14 mln mieszkańców (2003).

Niemiecka i fińska flota były przygotowane na to, że radziecka flota będzie chciała przerwać okrążenie i w związku z tym położyły wiele min morskich między półwyspami Juminda i Pärispea tam, gdzie prowadził główny szlak pomiędzy Tallinnem a Leningradem. Razem położono 1700 min i 700 ochraniaczy pól minowych (wybuchowych boi). Koło półwyspu Juminda Niemcy postawili stanowiska artyleryjskie, żeby ostrzeliwać cele morskie, a szczególnie trałowce. Fińska Marynarka Wojenna, która opierała się na bazach w Hanko i w Zatoce Wyborskiej mogła pozwolić sobie na wystawienie do walki tylko 2. Flotylli Torpedowców składającej się z patrolowców typu VMV – VMV-9, VMV-10, VMV-11 i VMV-17 stacjonujących w Porvoo. Niemcy wystawili kutry torpedowe S-26, S-27, S-39, S-40 i S-101, które stacjonowały w Suomenlinna. Także bombowce Junkers Ju 88 z 806. Grupy stacjonującej w Estonii brały udział w walkach.

Junkers Ju 88 – niemiecki dwusilnikowy samolot z okresu II wojny światowej. Był jednym z najbardziej wszechstronnych samolotów tego konfliktu rywalizując w tej kategorii z samolotem de Havilland Mosquito (stąd nazwa ,,niemiecki Mosquito"). Zaprojektowany jako szybki bombowiec był bezkonkurencyjny w atakach z niewielkiej wysokości i płytkiego lotu nurkowego. Mógł też pełnić rolę nocnego myśliwca, bombowca torpedowego i samolotu rozpoznawczego. Prędkością, pułapem, udźwigiem bomb oraz uzbrojeniem pokładowym przewyższał standardowy niemiecki bombowiec taktyczny Heinkel He 111.
Okręt podwodny – klasa okrętów przystosowanych do pływania pod wodą (potoczne, błędnie używane, określenie łódź podwodna jest rusycyzmem od Подводная лодка podwodnaja łodka).

19 sierpnia Niemcy rozpoczęli końcowy atak na Tallinn. Radziecka piechota morska przygotowywała się wcześniej do ewakuacji. Już 10 sierpnia dwa okręty szpitalne zostały wysłane w drogę: obydwa weszły na miny, pierwszy zatonął z ludźmi na pokładzie i sprzętem, podczas gdy drugi uszkodzony dotarł do Kronsztadu. 24 sierpnia radziecki niszczyciel "Engels" wszedł na minę na polu minowym Juminda i zatonął. Plany ewakuacji dotyczyły: 10. Korpusu Strzeleckiego, piechoty morskiej i personelu artylerii nabrzeżnej, cywilnych władz komunistycznych, przymusowo zmobilizowanych Estończyków oraz olbrzymich zapasów prowiantu (które miały zostać załadowane na 160 okrętów różnej wielkości). Razem załadowano na okręty 28 000 ludzi i 66 000 t zaopatrzenia i wyposażenia. Ewakuacja miała mieć miejsce w czterech konwojach. Szefem armady miał być radziecki dowódca Floty Bałtyckiej, admirał Władimir Tribuc, który prowadził operację z krążownika "Kirow". Załadunek statków dokonywał się pod ochroną zasłony dymnej. Operacja oczyszczania morza z min za pomocą trałowców została jednak uniemożliwiona z powodu niesprzyjającej pogody. Nie było też radzieckiego lotnictwa, które mogłoby chronić ładunek i konwoje podczas ich drogi. Załadunek rozpoczął się o godz. 16:00 27 sierpnia jednocześnie z niemieckim ostrzałem artyleryjskim oraz bombardowaniami Luftwaffe za pomocą bombowców horyzontalnych i nurkujących atakujących port. Szacuje się, że podczas bombardowania zginęło ok. 1000 osób.

Nikołaj Gierasimowicz Kuzniecow, ros. Николай Герасимович Кузнецов (ur. 24 lipca 1904 we wsi Miedwiedki, zm. 6 grudnia 1974 w Moskwie) – radziecki oficer marynarki wojennej, dowódca radzieckiej Marynarki Wojennej podczas II wojny światowej, dowódca Floty Oceanu Spokojnego, głównodowodzący Marynarki Wojennej i I zastępca ministra obrony ZSRR, flagman floty 1 rangi, Admirał Floty Związku Radzieckiego, Bohater Związku Radzieckiego (1945), członek Komitetu Centralnego KPZR (1939–1955), deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 1., 2. i 4. kadencji.
Pietropawłowsk - rosyjski a następnie radziecki pancernik typu Gangut z okresu I i II wojny światowej. Początkowo nazwany "Pietropawłowsk" dla uczczenia udanej obrony Pietropawłowska (na Kamczatce) w czasie wojnie krymskiej, a następnie w 1921 okrętowi zmieniono imię na "Marat" dla upamiętnienia jednego z przywódców Wielkiej Rewolucji Francuskiej Jean Paul Marat.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)