Fabryka Samochodów Małolitrażowych

Fabryka Samochodów Małolitrażowych (FSM) - przedsiębiorstwo państwowe działające w latach 1971-1992, obejmujące wytwórnie samochodów w Bielsku-Białej i Tychach. Poza samochodami w różnych filiach produkowano podzespoły samochodowe, a nawet rowery (składane i dziecięce) i noże do kos.

Historia firmy

Wytwórnia Sprzętu Mechanicznego "Polmo" w Bielsku-Białej zajmowała się produkcją silników do motopomp. Zmodernizowany silnik tego typu zastosowano do napędu samochodu Syrena. Pod koniec lat 60. WSM przejęła produkcję kompletnych silników oraz skrzyń biegów (od 1969) i przedniego zawieszenia do Syreny 104. Przejęcie władzy w Polsce przez Edwarda Gierka, który wcześniej był pierwszym sekretarzem KW PZPR na Górnym Śląsku, stworzyło sprzyjający klimat dla uruchomienia produkcji samochodów w tym regionie.

Spółka akcyjna (forma skrócona w nazwach spółek SA) - rodzaj spółki kapitałowej. W Polsce spółki akcyjne działają obecnie na podstawie Kodeksu spółek handlowych, wcześniej regulował ją Kodeks handlowy. Kapitał zakładowy spółki akcyjnej podzielony jest na akcje o równej wartości. Akcje te mogą być notowane (kupowane i sprzedawane) na giełdzie.
Beskid 106 – polski koncepcyjny samochód osobowy o jednobryłowym nadwoziu, zaprojektowany na początku lat 80. w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Samochodów Małolitrażowych BOSMAL w Bielsku-Białej. Łącznie powstało siedem egzemplarzy tego modelu w czterech wersjach.

FSM powstała w 1971 roku z przekształcenia WSM Bielsko, do której włączono wiele zakładów mechanicznych z regionu (np. kuźnie z Ustronia i Skoczowa, w marcu 1971 - Skoczowską Odlewnię Żeliwa, Zakłady Sprzętu Motoryzacyjnego "Polmo" w Sosnowcu produkujące osprzęt elektryczny, odlewnię aluminium w Zakładach Mechanicznych w Bielsku, Zakłady Metalowe w Bielsku, zakład "Romet" w Czechowicach-Dziedzicach. Łącznie kombinat FSM skupiał 12 zakładów. Dla produkcji licencyjnego Fiata 126p wybudowano nową fabrykę w Tychach (1975). Część opłat licencyjnych i należności za dostawy urządzeń technologicznych spłacano eksportem silników do produkowanego do 1980 roku we Włoszech Fiata 126.

Sosnowiec – miasto położone na południu Polski, w Zagłębiu Dąbrowskim, w województwie śląskim, w centrum Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP). Najludniejsze miasto Zagłębia Dąbrowskiego.
FIAT, Fabbrica Italiana di Automobili Torino (pl. Włoska Fabryka Samochodów w Turynie) – włoski koncern motoryzacyjny, mający swą siedzibę w Turynie. Znany głównie z produkcji pod swoją marką popularnych samochodów osobowych i dostawczych.

W drugiej połowie lat siedemdziesiątych w skład kombinatu wchodziły następujące jednostki:

Pierwszym powstającym w fabryce samochodem była Syrena 104, której montaż szkolny rozpoczął się w październiku 1971 r. Do końca roku zmontowano 117 sztuk. Następny model to FSM Syrena 105, której produkcję przejęto z FSO. Oficjalnie produkcję przeniesiono 21 sierpnia 1972 roku. W 1972 roku wyprodukowano 9002 szt. Syren 104 i 105. Nieco później wprowadzono do produkcji zaprojektowane na miejscu jej odmiany towarowe FSM Syrena R-20 (od 1973) i FSM Syrena Bosto (od 1974). W 1974 roku wyprodukowano 39 028 szt. wszystkich wersji Syren. W latach 1975-1980 powstawało ich 35,5-38,0 tys. sztuk rocznie, co przekraczało o około 10 tys. sztuk planowaną zdolność produkcyjną maszyn i urządzeń, powodując ich szybsze zużycie. Produkcja tego modelu i jego odmian użytkowych trwała w Bielsku-Białej do 30 czerwca 1983 roku. Łącznie w FSM wyprodukowano 344 077 sztuk. Po jej zakończeniu produkowano w tym mieście Polskiego Fiata 126p, a w drugiej połowie lat 80. również przeznaczonego głównie na eksport Fiata 126p Bis. Zdolność produkcyjna tego zakładu wzrosła do około 60-70 tys. sztuk rocznie. Produkcja Fiata 126p Bis zakończyła się w 1991 roku, po uruchomieniu produkcji Fiata Cinquecento. Do Bielska-Białej przeniesiono wówczas produkcję Polskiego Fiata 126p.

POLMO - Zjednoczenie Przemysłu Motoryzacyjnego POLMO funkcjonujące w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, zlikwidowane 15 lipca 1982 i powołane ponownie pod nazwą Zrzeszenie Przemysłu Motoryzacyjnego POLMO.
Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR) – partia założona w grudniu 1948, na skutek połączenia Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej, po przeprowadzeniu czystek w ich szeregach. Określana również jako realno-socjalistyczna, sprawująca rządy w Polsce Ludowej, w latach 1948–1989 na drodze dyktatury proletariatu.

1 grudnia 1990 roku w ramach komercjalizacji dotychczasowy kombinat wielozakładowy FSM został przekształcony w spółkę akcyjną. Po sprywatyzowaniu (90% akcji przejął Fiat Auto) 28 maja 1992 roku zmieniono nazwę spółki na Fiat Auto Poland. Część zakładów filialnych przejęły firmy należące do grupy Fiat Auto, tworząc swoje polskie oddziały, takie jak Teksid Poland (odlewy i odkuwki), Magneti Marelli Poland (osprzęt elektryczny). W 1993 roku zastąpiono używaną na niektórych rynkach markę "Polski Fiat" marką FIAT.

Syrena – rodzina polskich samochodów osobowych i dostawczych produkowanych w latach 1957-1972 przez Fabrykę Samochodów Osobowych w Warszawie, a następnie w latach 1972-1983 przez Fabrykę Samochodów Małolitrażowych (początkowo Wytwórnię Sprzętu Mechanicznego) w Bielsku-Białej.
Fiat 126 (centoventisei) - . Polska wersja licencyjna produkowana była przez Fabrykę Samochodów Małolitrażowych "Polmo" Bielsko-Biała w Bielsku-Białej oraz w Tychach. Jego poprzednikiem był Fiat 500, następcą Fiat Cinquecento.

Dawniej, produkowane tam były samochody: FSM Syrena 105, (1972-1983, Bielsko-Biała) i Polski Fiat 126p (1973-1993, Bielsko-Biała i Tychy), a także Cinquecento (1991-1998, Tychy). Produkcję dwóch ostatnich modeli przejęła firma Fiat Auto Poland. Markę pierwszego z nich skrócono w 1993 r. z "Polski Fiat" do "Fiat", a produkcję kontynuowano do 2000 roku. Modele dostarczane od 1973 r. do sieci firmy FIAT były w niej najczęściej sprzedawane pod marką FIAT. W latach 1987-1991 w Bielsku-Białej powstawał Fiat 126 Bis.

Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Samochodów Małolitrażowych BOSMAL – jednostka badawczo-rozwojowa powstała w 1972 r. przy Fabryce Samochodów Małolitrażowych, zajmujący się opracowywaniem nowych konstrukcji samochodów produkowanych przez FSM. Znajduje się w Bielsku-Białej, przy ul. Sarni Stok 93 w dzielnicy Stare Bielsko.
Ustroń to miasto i gmina w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim. Do 1954 roku był siedzibą gminy Ustroń. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bielskiego.

Maksymalna produkcja w fabryce przekraczała 200 tys. sztuk rocznie. Na przełomie lat 80. i 90. spadała ona z powodu starzenia się konstrukcji Polskiego Fiata 126p (1990 - 155 188 szt., 1991 - 111 905 szt.), wygaszania produkcji Fiata 126 Bis (1990 - 36 364 szt., 1991 - 11 969 szt.) oraz wdrażania do produkcji licencyjnego Fiata Cinquecento (1991 - 5 614 szt.). Po przejęciu FSM przez FIAT Auto produkcja zaczęła szybko rosnąć do około 300 tys. sztuk rocznie.

Kosa - narzędzie rolnicze, składające się z długiego (0,6–0,8 m) wygiętego noża, zwanego też klingą, zamocowanego na długim (ok. 1,6-2,0 m) drzewcu. Ostrze noża znajduje się po wewnętrznej stronie wygięcia – forma taka ułatwia ścinanie i zagarnianie roślin np: trawy, zielonek lub zbóż. Drzewce kosy (zwane kosiskiem lub kosidłem) jest zaopatrzone w jeden lub dwa krótkie uchwyty, zamocowane prostopadle do długiego drzewca. Dodatkowo kosy żniwne zaopatrywane były w elementy zagarniające skoszone zboże takie jak: pałąk (czasem częściowo pokryty płótnem), tzw. grabki.
Edward Gierek (ur. 6 stycznia 1913 w Porąbce (ob. dzielnica Sosnowca), zm. 29 lipca 2001 w Cieszynie) – polski polityk, działacz komunistyczny, w latach 1970–1980 I sekretarz KC PZPR; mąż Stanisławy, poseł na Sejm PRL I, II, III, IV, V, VI, VII i VIII kadencji, ojciec Adama.

Fabryka Samochodów Małolitrażowych posiadała własny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Samochodów Małolitrażowych BOSMAL. Powstawały w nim różne wersje nadwoziowe i napędowe Polskiego Fiata 126p, m.in. pick-up oraz z przednim napędem. Na początku lat 80. powstało w nim kilka egzemplarzy prototypowego modelu FSM Beskid 106. Obecnie BOSMAL jest samodzielną placówką, wykonującą m.in. zlecenia firmy Fiat Auto Poland.

Pick-up (ang. tu: zabrać, podwieźć) - typ nadwozia dostawczego lub terenowego, dostawczego samochodu osobowego, charakteryzujący się posiadaniem skrzyni ładunkowej, znajdującej się zaraz za kabiną pasażerską.
Fiat Cinquecento (z włoskiego: "pięćset") – samochód klasy mini produkowany w polskiej fabryce w FIATa w Tychach w latach 1991-1998. W 1998 roku Cinquecento zostało zastąpione przez model Fiat Seicento, który obecnie występuje pod nazwą Fiat 600.

Obok produkcji samochodów, w zakładach filialnych powstawały m.in. rowery dziecięce FSM Reksio oraz rowery składane.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)