Fasola - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy rośliny. Zapoznaj się również z: Fasola – program telewizyjny, Jaś Fasola oraz Fasolki.

Zobacz hasło fasola w Wikisłowniku

Zobacz publikację na Wikibooks:
Uprawa fasoli

Strąki fasoli

Nasiona fasoli

Fasola (Phaseolus L.) – rodzaj roślin jednorocznych lub bylin należący do rodziny bobowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej i do Europy dotarła po odkryciu Ameryki przez Krzysztofa Kolumba. Do rodzaju tego, liczącego ponad 30 gatunków, należą jedne z ważniejszych roślin uprawnych. W Polsce nie rosną dziko, wyłącznie jako rośliny uprawne. Gatunkiem typowym jest Phaseolus vulgaris.

Fasola złota, fasolka mung (Vigna radiata) – gatunek rośliny z rodziny bobowatych. Gatunek ten został ostatnio przesunięty z rodzaju Phaseolus do rodzaju Vigna i jest wciąż cytowany jako Phaseolus aureus lub Phaseolus radiatus. Wszystkie te nazwy dotyczą tego samego gatunku. Pochodzi z Indii, jest uprawiana w Azji Południowej, w Malezji, w Chinach.

Bobowce, strączkowce, strąkowce (Fabales Bromhead) – grupa roślin okrytonasiennych stanowiąca klad wyróżniany w randze rzędu w różnych systemach klasyfikacyjnych.

Morfologia

Pnącza o wijących się i przeważnie cienkich łodygach. Najwyższe gatunki sięgają 5 m wysokości. Liście trójlistkowe. Kwiaty motylkowe, zebrane w grona. Owocem jest strąk zawierający duże, pożywne nasiona.

Systematyka

Synonimy.

Alepidocalyx Piper, Minkelersia M. Martens & Galeotti, Rudua F. Maek. Pozycja wg APweb (2001...) – aktualizowany system APG II

Jeden z rodzajów podrodziny bobowatych właściwych Faboideae w rzędzie bobowatych Fabaceae s.l.. W obrębie podrodziny należy do plemienia Phaseoleae, podplemienia Phaseolinae.

Fasolki – dziecięcy zespół wokalno-taneczny z Warszawy, który powstał dla potrzeb Telewizji Polskiej w 1983 r., a działa i nagrywa do dzisiaj. Ich twórczość cieszy się dużą popularnością. Występowali regularnie w programach dziecięcych, takich jak: Fasola, Tik-Tak, Ciuchcia, teleferiach i Jedyneczka, a obecnie w programie TVP1 w programie Budzik.

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Pozycja rodzaju w systemie Revala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Fabanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd bobowce (Fabales Bromhead), rodzina bobowate (Fabaceae Lindl.), podrodz. Phaseoloideae Burnett , plemię Phaseoleae DC., podplemię Phaseolinae Bronn. rodzaj fasola (Phaseolus L.).

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Gatunki flory Polski

fasola wielokwiatowa (Phaseolus coccineus L.) – gatunek uprawiany

fasola zwyczajna ( Phaseolus vulgaris L.) – gatunek uprawiany

Inne gatunki o nazwie fasola (wybór)

fasola adzuki (Vigna angularis var. angularis, syn. Phaseolus angularis)

fasola mungo (Vigna mungo var. mungo, syn. Phaseolus mungo)

fasola półksiężycowata (Phaseolus lunatus)

fasola złota (Vigna radiata var. radiata, syn. Phaseolus aureus)

Zastosowanie

Roślina uprawna – uprawiana jako warzywo o bardzo dużych wartościach odżywczych. Należy do grupy tzw. roślin strączkowych. W uprawie jest ok. 20 gat. fasoli.

Kwiat motylkowy, kwiat motylkowaty (ang. papilionaceous, łac. papilionaceua) – rodzaj kwiatu o specyficznej budowie występujący u roślin w rodzinie bobowatych (dawniej zwanych roślinami motylkowymi). Jest to kwiat grzbiecisty, którego kielich składa się z 5 zrośniętych działek, zaś korona z 5 zachodzących na siebie płatków o zróżnicowanej budowie. U większości gatunków są to płatki wolne (niezrośnięte), u nielicznych (np. u koniczyny) płatki są zrośnięte. 2 dolne płatki tworzą tzw. łódeczkę, 2 boczne skrzydełka, a piąty wzniesiony jest do góry tworząc żagielek. Wewnątrz kwiatu jest jeden słupek i zwykle 10 pręcików, z których najczęściej dziewięć zrośniętych jest nitkami tworząc rurkę lub rynienkę, jeden pręcik zaś jest wolny. Do rynienki utworzonej przez zrośnięte nitki pręcików ścieka nektar. Pojedynczy słupek wyrastający wewnątrz rurki lub rynienki utworzonej z nitek pręcików ma przeważnie wydłużoną zalążnię i długą szyjkę. Jest to zwykle słupek jednokrotny i jednokomorowy, często lekko zagięty. Powstaje z niego owoc zwany strąkiem.

Fasola zwykła, f. zwyczajna (Phaseolus vulgaris L.) – gatunek roślin jednorocznych należący do rodziny bobowatych. Pochodzi z Ameryki Środkowej i Południowej, jest uprawiany w wielu rejonach świata. W Polsce wyłącznie jako roślina uprawna (bardzo rzadko jako efemerofit).

Jest uprawiana także jako roślina ozdobna

Zobacz też

Warzywa, roślina strączkowa, rośliny uprawne.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website/Fabaceae (ang.). 2001–. [dostęp 2009-09-23].
↑ zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.
Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-22].
↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Phaseolus (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-22].
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.

Linki zewnętrzne

Lista wszystkich gatunków i synonimów (GRIN)