Faure Essozimna Gnassingbé (ur. 6 czerwca 1966 w Afagnan) – togijski polityk, minister zaopatrzenia, kopalń, poczty i telekomunikacji w latach 2003–2005. Prezydent Togo od 5 do 25 lutego 2005 oraz ponownie od 4 maja 2005.

Faure Gnassingbé, syn wieloletniego prezydenta Gnassingbé Eyadémy, po ukończeniu studiów za granicą rozpoczął karierę polityczną w kraju. W 1999 został członkiem parlamentu, a w 2003 członkiem rządu. 5 lutego 2005 po śmierci ojca, z naruszeniem konstytucji i przy poparciu wojska, został mianowany prezydentem Togo. Złamanie prawa wywołało protesty społeczności międzynarodowej, zwłaszcza ze strony Unii Afrykańskiej i Wspólnoty Gospodarczej Państw Afryki Zachodniej (ECOWAS). Pod wpływem nacisków i nałożonych sankcji Gnassingbé zrezygnował ze stanowiska prezydenta i zgodził się przeprowadzić wybory prezydenckie.

Wybory, przeprowadzone w kwietniu 2005 w atmosferze przemocy, zamieszek i protestów opozycji, przyniosły mu zwycięstwo i powrót na urząd szefa państwa. W sierpniu 2006 doprowadził do porozumienia politycznego z partiami opozycyjnymi, w rezultacie którego w październiku 2007 przeprowadzono wolne wybory parlamentarne. W marcu 2010 uzyskał reelekcję w wyborach prezydenckich, których wyniki zostały jednak odrzucone przez opozycję.

Polityka zagraniczna prezydenta Gnassingbé opiera się na zasadzie niezaangażowania. Utrzymuje poprawne stosunki z państwami regionu, do szczególnie ważnych należą relacje z Francją, Niemcami i Chinami. Choć w czasie jego prezydentury odnotowano stopniową poprawę ochrony praw człowieka, w kraju w dalszym ciągu dochodzi do przypadków naruszeń praw osób zatrzymanych, ograniczania swobody wypowiedzi i bezkarności służb bezpieczeństwa.

Młodość i edukacja

Faure Gnassingbé urodził się w 1966 w Szpitalu Braci Zakonu św. Jana Bożego w Afagnan w prefekturze Lacs w Togo. Jego ojciec, pochodzący z miasta Kara, Gnassingbé Eyadéma, był prezydentem Togo w latach 1967–2005. Matka, Sabine Mensah, pochodziła z prefektury Agou.

Gnassingbé rozpoczął naukę w szkole Ecole Primaire Publique du Camp RIT w Lomé, w której w 1977 uzyskał certyfikat edukacji I stopnia (CEPD). W latach 1977–1978 uczęszczał do Kolegium Protestanckiego w Lomé, a następnie do Kolegium Chaminade w mieście Kara, które ukończył w 1982. Od 1982 do 1985 kształcił się w Liceum Wojskowym w Saint-Cyr we Francji, które ukończył z wyróżnieniem. W latach 1985–1989 studiował zarządzanie na paryskiej Sorbonie (Université Paris-Dauphine). Od 1992 do 1997 studiował na George Washington University w Waszyngtonie, na którym ukończył Master of Business Administration. Rok później powrócił do Togo.

Początek działalności politycznej

Po powrocie do ojczyzny, w marcu 1999 został wybrany w skład Zgromadzenia Narodowego z okręgu Blitta. W parlamencie stanął na czele Komisji ds. Stosunków Zewnętrznych i Współpracy. W wyborach parlamentarnych w październiku 2002 odnowił mandat deputowanego.

27 lipca 2003 został mianowany ministrem zaopatrzenia, kopalń, poczty i telekomunikacji w gabinecie premiera Koffiego Samy i pełnił tę funkcję do lutego 2005.

W ostatnich latach prezydentury swego ojca był postrzegany jako jego potencjalny sukcesor. Spekulacje te nasiliły się zwłaszcza po objęciu przez niego funkcji ministra. Prezydent Gnassingbé Eyadéma zaprzeczał jakimkolwiek zarzutom o prowadzeniu polityki dynastycznej, twierdząc, że wybór jego następcy leży w gestii narodu. W grudniu 2002 w Togo uchwalono nowe prawo, obniżające wiek prezydenta z 45 do 35 lat. Zdaniem opozycji ruch ten miał umożliwić ubieganie się przez Faure Gnassingbé o fotel prezydencki.

Przejęcie władzy

Gnassingbé Eyadéma, rządzący Togo przez 38 lat, do czasu swojej śmierci w 2005

5 lutego 2005, w wieku 67 lat, na zawał serca zmarł nieoczekiwanie prezydent Gnassingbé Eyadéma. Zgodnie z konstytucją, po opróżnieniu urzędu prezydenta obowiązki głowy państwa miały przypaść przewodniczącemu Zgromadzenia Narodowego do czasu przeprowadzenia w ciągu 60 dni nowych wyborów prezydenckich. Funkcję tę sprawował wówczas Fambaré Ouattara Natchaba, który w chwili śmierci prezydenta przebywał w sąsiednim Beninie. Zaraz po śmierci Gnassingbé Eyadémy zamknięte zostały wszystkie granice lądowe i powietrzne. Jednocześnie szef armii, generał Zakari Nandja poinformował o przekazaniu funkcji p.o. prezydenta ministrowi Faure Gnassingbé w celu uniknięcia kryzysu przywództwa. Decyzję tę argumentował nieobecnością w kraju przewodniczącego parlamentu.

Unia Afrykańska (UA) 6 lutego 2005 ostro potępiła przejęcie władzy przez Gnassingbé oraz określiła je mianem wojskowego zamachu stanu. Jej przewodniczący, Olusẹgun Ọbasanjọ oświadczył, że UA „nie zaakceptuje żadnej niekonstytucyjnej zmiany władzy w Togo”. Unia Europejska, ONZ oraz Francja zaapelowały do Togo o poszanowanie zasad konstytucji. UE zagroziła, iż poprzez ostatnie wydarzenia ucierpieć mogą jej stosunki z Togo i wezwała kraj do „ścisłego poszanowania procedur konstytucji”.

7 lutego 2005 parlament Togo zalegalizował władzę Faure Gnassingbé, mianując go nowym przewodniczącym parlamentu na miejsce zdymisjonowanego Outattary. Parlament zmienił konstytucję, znosząc obowiązek przeprowadzenia wyborów prezydenckich w ciągu 60 dni od śmierci prezydenta. Zgodnie z poprawkami przewodniczący parlamentu przejmował funkcję szefa państwa i pełnił ją do końca kadencji swego poprzednika. Tego samego dnia Gnassingbé został oficjalnie zaprzysiężony na stanowisku prezydenta kraju. Ceremonię zaprzysiężenia próbował przerwać protest studentów, jednak jego uczestnicy zostali zatrzymani przez policję, a w kraju wprowadzono zakaz demonstracji w okresie dwóch miesięcy.

Opozycja sprzeciwiając się zamachowi stanu wezwała do dwudniowego protestu pod hasłem „Togo, kraj umarły”. Akcja, będąca formą obywatelskiego nieposłuszeństwa, miała polegać na pozostaniu w domach i nie podejmowania swoich obowiązków zawodowych.

9 lutego 2005 prezydent Gnassingbé wygłosił pierwsze orędzie do narodu, w którym by złagodzić napięcia społeczne obiecał przeprowadzenie „wolnych i przejrzystych wyborów, tak szybko jak tylko to możliwe”. 10 lutego 2005, w odpowiedzi na zamach stanu, państwa ECOWAS zwołały specjalny szczyt w sprawie Togo w Nigrze, na którym nie uznały nowego prezydenta i potępiły sposób zmiany władzy. ECOWAS zagroziła nałożeniem sankcji w przypadku nieprzywrócenia porządku konstytucyjnego oraz nierozpoczęcia procesu organizacji wyborów. Nałożeniem sankcji w przypadku nieprzywrócenia „legalności konstytucyjnej” zagroziła również Unia Afrykańska. W miarę upływu czasu państwa Afryki Zachodniej oraz społeczność międzynarodowa poddawały prezydenta Gnassingbé coraz większej presji, żądając zorganizowania wyborów prezydenckich. Sytuacja zaostrzyła się jeszcze bardziej, po tym jak togijskie władze odmówiły wjazdu na teren kraju nigeryjskiej delegacji, udającej się do Lomé na rozmowy koncyliacyjne. Nigeria w proteście odwołała z Togo swojego ambasadora. Państwa ECOWAS zażądały przyjazdu prezydenta Gnassingbé na rozmowy do Niamey, a w przypadku odmowy zagroziły natychmiastowym nałożeniem sankcji i wykluczeniem z organizacji. Prezydent Gnassingbé nie przybył osobiście do Nigru, lecz wysłał tam delegację państwową, na czele z premierem Koffim Saną. Liderzy państw ECOWAS podczas spotkania wezwali przedstawicieli prezydenta do respektowania zasad konstytucji i jeszcze raz zagrozili sankcjami. W tym samym czasie, od 11 do 12 lutego w Lomé doszło do protestów opozycji. W ich wyniku śmierć poniosły 3 osoby, po tym jak policja otworzyła ogień do demonstrujących.

17 lutego 2005 Gnassingbé odbył pierwszą zagraniczną podróż od czasu przejęcia władzy. Udał się do Nigerii na rozmowy z prezydentem Olusẹgunen Ọbasanjọ, sprawującym jednocześnie kierownictwo w UA. W czasie spotkania Ọbasanjọ raz jeszcze wezwał prezydenta Togo do przeprowadzenia wyborów, podtrzymując ultimatum państw ECOWAS. W sytuacji coraz większego nacisku, 18 lutego prezydent Gnassingbé w telewizyjnym wystąpieniu, zgodził się na zorganizowanie wyborów prezydenckich w ciągu 60 dni oraz zniósł zakaz zgromadzeń publicznych. Nie zrezygnował jednak z funkcji szefa państwa. 19 lutego 2005 państwa ECOWAS uznały jego działania za niewystarczające i nałożyły na Togo sankcje. Sankcje obejmowały zawieszenie kraju w członkostwie w organizacji, odwołanie ambasadorów, nałożenie zakazu wjazdu togijskich decydentów na terytorium państw ECOWAS oraz embargo na handel bronią. ECOWAS oraz Unia Afrykańska zażądały rezygnacji Gnassingbé ze stanowiska prezydenta. Stany Zjednoczone zagroziły wstrzymaniem całej swojej pomocy wojskowej oraz rewizją całości wzajemnych stosunków.

Pod wpływem presji ze strony społeczności międzynarodowej, parlament Togo 21 lutego 2005 unieważnił uchwalone wcześniej zmiany konstytucji. Gnassingbé w dalszym ciągu nie godził się jednak na rezygnację ze stanowiska. 25 lutego 2005 Unia Afrykańska w czasie szczytu w Addis Abebie zawiesiła Togo w prawach członka oraz uchwaliła sankcje przyjęte wcześniej przez państwa ECOWAS. Wezwała również swoich członków do jak najszybszego wprowadzenia w życie uchwalonych sankcji. Kilka godzin później Faure Gnassingbé ogłosił rezygnację ze stanowiska prezydenta i zarazem przewodniczącego parlamentu oraz zgodził się na przeprowadzenie wyborów prezydenckich w przeciągu dwóch miesięcy. Nowym przewodniczącym parlamentu został wybrany Bonfoh Abbass, który przejął również obowiązki głowy państwa. Jeszcze tego samego dnia Gnassingbé został mianowany kandydatem swojej partii, Zgromadzenia Ludu Togijskiego (Rassemblement du Peuple Togolais, RPT) w wyborach prezydenckich. 26 lutego 2005 ECOWAS zniosło sankcje nałożone na Togo ze skutkiem natychmiastowym, a rzecznik prezydenta Ọbasanjọ określił decyzję Gnassingbé jako „zwycięstwo demokracji”.