Składkowski (pierwszy z lewej) podczas służby w Legionach Polskich, z majorem Michałem Żymierskim (siedzi) i porucznikiem Bratro w 1916

Felicjan Sławoj Składkowski, właściwie: Sławoj Felicjan Składkowski (ur. 9 czerwca 1885 w Gąbinie, zm. 31 sierpnia 1962 w Londynie) – generał dywizji Wojska Polskiego, premier II RP, doktor medycyny.

Był lekarzem legionowym, dowódcą Okręgu Wojskowego w Zagłębiu Dąbrowskim (11-28 listopada 1918), uczestnikiem wojny polsko-bolszewickiej, zwolennik sanacji, po przewrocie majowym komisarz rządu na miasto stołeczne Warszawę (od 13 maja do 1 października 1926). Trzykrotny minister spraw wewnętrznych (od 2 października do 29 grudnia 1926, od 3 czerwca 1930 do 23 czerwca 1931 i od 15 maja 1936 do 30 września 1939), drugi wiceminister spraw wojskowych i szef Administracji Armii (od 24 czerwca 1932 do 15 maja 1936). Premier rządu RP (od 15 maja 1936 do 30 września 1939). Podczas II wojny światowej internowany w Rumunii, przebywał następnie w Turcji i w Palestynie. Od 1947 w Wielkiej Brytanii, gdzie zmarł.

Wczesne lata

Urodził się 9 czerwca 1885 w Gąbinie (obecnie województwo mazowieckie) w ówczesnym zaborze rosyjskim, w domu przy ul. Rynek 6. Był synem Wincentego, sędziego pokoju w Gąbinie i Anny z domu Wójcickiej. Rodzina pochodziła z okolic Zambrowa. Jego ojciec w wieku 16 lat brał udział w powstaniu styczniowym, przez pół roku służył także jako ochotnik w pińczowskim 21 Jamborskim Pułku Ułanów. Felicjan Sławoj Składkowski miał piątkę rodzeństwa: Bożywoja, Dobrosławę, Tomiłę, Mirosława oraz siostrę Wincencję zmarłą jako niemowlę. Rodzice planowali nadać mu imię "Sławoj", jednak gąbiński proboszcz, ks. Ksawery Czarnowski, nie wyraził na to zgody – w kościelnym wykazie nie figurowało takie imię. Wobec tego w akcie chrztu wpisano "Sławoj Felicjan". Rodzicami chrzestnymi zostali Józef Rychłowski i Teofila Grudzińska.

Uczęszczał do gimnazjum realnego w Łowiczu. Był absolwentem gimnazjum filologicznego w Kielcach. Po maturze, w 1904 podjął studia medyczne na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego. 13 listopada 1904 roku uczestniczył w manifestacji niepodległościowej na placu Grzybowskim w Warszawie. Jesienią 1904 został za to aresztowany i osadzony przez władze carskie na Pawiaku. Po miesięcznym śledztwie został zwolniony i odesłany do Kielc pod nadzór policyjny. Następstwem tych wydarzeń było relegowanie go z uczelni. Aby móc kontynuować studia i uniknąć rozprawy sądowej, wyjechał do Krakowa w zaborze austriackim, gdzie dotarł w marcu 1906.

Od 1905 należał do Polskiej Partii Socjalistycznej, działał w związanej z PPS „Spójni”. Od 1906 był członkiem PPS – Frakcji Rewolucyjnej.

15 lutego 1909 poślubił Jadwigę Szoll, z którą miał syna Miłosza (1911–1938).

Na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego był uczniem profesorów – Kazimierza Kostaneckiego, Walerego Jaworskiego i Bronisława Kadera. Początkowo zamierzał praktykować jako lekarz chorób wewnętrznych, ale po nauce u prof. Kadera wybrał chirurgię z ginekologią jako dodatkową specjalnością. W trakcie studiów pracował jako pisarz w kancelarii adwokackiej, a od stycznia 1910 był asystentem w zakładzie anatomii opisowej.

W 1911 ukończył studia, uzyskując dyplom lekarski. Pracował jako lekarz w klinice chorób wewnętrznych. Od stycznia 1912 zatrudniony w klinice chirurgicznej prof. Kadera, którego był asystentem. Później praktykował jako lekarz chirurg i ginekolog w Sosnowcu. Od stycznia 1914 kierował lecznicą Kadera.

Legiony Polskie

Po wybuchu I wojny światowej, przedarł się wraz z jednym z organizatorów Związku Strzeleckiego w Zagłębiu Dąbrowskim, Stanisławem Sławem-Zwierzyńskim, do Legionów Polskich organizujących się w Miechowie. Wstąpił do nich 13 sierpnia 1914. Początkowo służył jako lekarz w V batalionie, 1 Pułku Piechoty Legionów. W tym czasie po raz pierwszy zetknął się z Józefem Piłsudskim. 9 października 1914 został mianowany podporucznikiem lekarzem. Od 20 grudnia 1914 był naczelnym lekarzem 1 Pułku Piechoty Legionów. 1 stycznia 1915 został mianowany porucznikiem lekarzem. Jednak 26 stycznia 1915 w stopniu szeregowego przeszedł do 3 kompanii 3 batalionu 1 Pułku Piechoty Legionów. Wkrótce potem ciężko zachorował i trafił do szpitala w Kętach.

1 lutego 1915 Składkowski wrócił do służby sanitarnej. Objął stanowisko lekarza 1 batalionu 1 Pułku Piechoty Legionów. Potem, od 28 kwietnia do 7 maja 1915 sprawował funkcję naczelnego lekarza 5 Pułku Piechoty Legionów. Następnie od 11 maja 1915 był naczelnym lekarzem 7 Pułku Piechoty Legionów. 10 maja 1915 otrzymał awans na kapitana lekarza. Wraz z I Brygadą przeszedł niemal cały szlak legionowy. W lipcu 1916 wyróżnił się podczas bitwy pod Kostiuchnówką. Od 1 października 1916, po rozwiązaniu 7 Pułku Piechoty Legionów, został naczelnym lekarzem 5 Pułku Piechoty legionów.

16 lipca 1917, podczas kryzysu przysięgowego, jako poddany rosyjski, został zwolniony ze służby w Legionach Polskich. Później, od 22 lipca 1917 do 2 sierpnia 1918 był internowany w obozie oficerskim w Beniaminowie. Założył wówczas Beniaminowskie Towarzystwo Lekarskie, w którym prowadził odczyty. Pisywał też w Biuletynie Beniaminowskim. Po opuszczeniu obozu pracował jako lekarz w kopalni „Saturn” w Czeladzi.

Wojsko Polskie

W listopadzie 1918 uczestniczył w akcji rozbrajania Niemców w Zagłębiu Dąbrowskim. Ubrany w mundur legionisty, powołał się na oddziały Wojska Polskiego, wkraczające rzekomo do Czeladzi, których tam jednak jeszcze nie było i tym fortelem rozbroił ostrzeliwujących się na rynku Niemców. Podobnie zmusił do poddania się żołnierzy na czeladzkich Piaskach. W randze kapitana objął komendę nad tworzącym się w Zagłębiu Wojskiem Polskim. Był dowódcą tamtejszego Okręgu Wojskowego od 11 do 28 listopada.

Następnie do 3 lutego 1919 był szefem sztabu dowódcy Okręgu Wojskowego „Będzin”, płk. Rudolfa Tarnawskiego. Od 18 lutego 1919 piastował funkcję szefa sanitarnego przy Inspektoracie Piechoty Legionowej. 20 stycznia 1919 otrzymał awans na majora lekarza. 1 kwietnia 1919 objął stanowiska szefa sanitarnego 2 Dywizji Piechoty Legionów, a następnie 1 maja 1919 został mianowany podpułkownikiem lekarzem.

Podczas wojny polsko-bolszewickiej uczestniczył w walkach na froncie litewsko-białoruskim. W sierpniu 1919 w składzie 2 Dywizji Piechoty Legionów był jednym ze zdobywców Mińska. Jesienią 1919 został szefem sanitarnym w Grupie Operacyjnej pod dowództwem generała Lucjana Żeligowskiego. 7 stycznia 1920 Składkowski został mianowany szefem sekcji organizacyjnej Departamentu Sanitarnego Ministerstwa Spraw Wojskowych. 29 maja 1920 zatwierdzony został w stopniu pułkownika lekarza z dniem 1 kwietnia 1920. 7 czerwca 1920 objął stanowisko szefa sanitarnego Grupy Operacyjnej Jazdy generała Jana Sawickiego, następnie został szefem sanitarnym w Grupie Operacyjnej „Dolna Wisła”.

29 sierpnia 1920 został delegatem rządowym przy Polskim Towarzystwie Czerwonego Krzyża. Następie 31 października 1920 przeniesiony do warszawskiego Szpitala Ujazdowskiego, a następnie do Departamentu Sanitarnego Ministerstwa Spraw Wojskowych, na stanowisko szefa Wydziału Organizacyjnego.

Od stycznia 1921 był inspektorem oddziałów sanitarnych Wojska Polskiego. 3 maja 1922 zweryfikowany został w stopniu pułkownika lekarza ze starszeństwem z 1 czerwca 1919. W 1923 w Rembertowie odbył trzymiesięczny kurs dla wyższych dowódców. W styczniu 1924 Składkowski został skierowany na kilkumiesięczny kurs we francuskiej Wyższej Szkole Wojennej (franc. École Supérieure de Guerre) w Paryżu. 3 kwietnia 1924 mianowany został pełniącym obowiązki szefa Departamentu VIII Sanitarnego Ministerstwa Spraw Wojskowych „z pozostawieniem na odkomenderowaniu, na studiach we Francji”. Po powrocie do Polski, od 21 października 1924 pełnił funkcję szefa Departamentu VIII Sanitarnego M.S.Wojsk. 1 grudnia 1924 mianowany został generałem brygady ze starszeństwem z 15 sierpnia 1924 i ósmą lokatą w korpusie generałów.

W czasie studiów poznał Francuzkę Germaine Susanne Coillot. Pod koniec 1925, by móc uzyskać rozwód ze swą dotychczasową żoną Jadwigą Szoll, przeszedł na kalwinizm. W styczniu 1926 zawarł drugi związek małżeński.

Komisarz rządu na miasto stołeczne Warszawę

W czasie przewrotu majowego stanął po stronie Józefa Piłsudskiego. 13 maja 1926 został powołany przez gen. Gustawa Orlicz-Dreszera (jednego z głównych dowódców sił Piłsudskiego) na stanowisko komisarza rządu dla Warszawy (w randzie wojewody). Miał opinię sprawnego organizatora, w związku z czym powierzono mu misję utrzymania porządku na ulicach stolicy podczas i bezpośrednio po zamachu stanu, jak również zapewnienia zaopatrzenia ludności w żywność po zwykłych cenach. Jednym z pierwszych posunięć Składkowskiego było rozbicie 14 maja komunistycznej demonstracji na Placu Bankowym, wyrażającej radość z powodu upadku rządu Wincentego Witosa. Jak się wkrótce okazało, wśród zadań komisarza pojawiło się także kontrolowanie sytuacji politycznej i społecznej oraz penetracja środowisk opozycyjnych wobec nowej władzy. 21 maja, po utworzeniu rządu Kazimierza Bartla, podjęto decyzję o utrzymaniu Składkowskiego na stanowisku komisarza miasta. Sprawując tę funkcję przez kilka miesięcy, zaprezentował charakterystyczny sposób urzędowania:

Sprawowanie tej funkcji zakończył 1 października 1926.

czytaj dalej: [2], [3]