Filip IV Habsburg (Felipe IV, ur. 8 kwietnia 1605 w Valladolid, zm. 17 września 1665 w Madrycie) - król Hiszpanii i Portugalii (jako Filip IV, Filipe IV). Syn Filipa III i Małgorzaty Habsburg, córki arcyksięcia Karola II Styryjskiego.

Początek rządów. "Bóg jest Hiszpanem"

Urodził się w 1605 r., podczas pobytu hiszpańskiego dworu królewskiego w Valladolid. Od urodzenia nosił tytuły księcia Asturii (tytuł hiszpańskiego następcy tronu) i księcia Portugalii (tytuł portugalskiego następcy tronu). Korony Hiszpanii i Portugalii odziedziczył po śmierci swojego ojca w 1621 r. Miał wtedy 16 lat.

Podobnie jak Filip III, również i jego syn znaczną część władzy przekazał w ręce validos (faworytów), z tym, że na początku swoich rządów przejawiał zainteresowanie sprawami państwa, które jednak z biegiem lat malało. Zdolniejszy i rozumniejszy od swojego ojca, był jednak Filip człowiekiem rozpustnym i rozrzutnym. Nade wszystko uwielbiał polowania i jazdę konną. Przetłumaczył również na język hiszpański dzieła Francesco Guicciardiniego poświęcone historii politycznej. Historiografia hiszpańska zalicza go (podobnie jak jego ojca i syna) do tzw. "Habsburgów mniejszych" (menores), w odróżnieniu od jego dziada i pradziada, "Habsburgów większych" (mayores).

Olivares, wszechwładny valido

"Bóg jest Hiszpanem". Spinola odbiera kapitulację Bredy, 1625 r.

Pierwszym valido za panowania Filipa IV został andaluzyjski szlachcic Gaspar de Guzmán, hrabia de Olivares, później książę de Sanlúcar la Mayor (stąd zwany conde-duque, hrabia-książę). Obaj dbali o interes państwa, nie potrafili jednak przeciwstawić się klęskom, niepomyślnym zdarzeniom i skutkom własnych błędnych posunięć, które spadały na Hiszpanię przez ponad czterdzieści lat panowania króla. Olivares był politykiem dalekowzrocznym, można powiedzieć nawet, że jego wzrok sięgał za daleko, nie dostrzegając doraźnych efektów poczynań valido. Już w 1621 r. Olivares powołał Radę Reformatorską (Junta de Reformatión), która miała za zadanie przeprowadzić niezbędne reformy w Hiszpanii.

Również w 1621 r. dobiegł końca 12-letni rozejm w Niderlandach. Wojna Hiszpanii ze zbuntowaną Republiką Zjednoczonych Prowincji rozgorzała na nowo, jako część wojny trzydziestoletniej. Hiszpanie, dowodzeni przez generała Ambrosio Spinolę, odbili w 1625 r. Bredę. Sukcesy na frocie wywołały optymizm na dworze królewskim. Na poważnie brano możliwość ponownego zjednoczenia Niderlandów pod berłem Arcykatolickich Królów. Olivares wypowiedział wówczas słowa: Bóg jest Hiszpanem i walczy dziś za nasz kraj. Rzeczywistość wkrótce to zweryfikowała.