Filozofia starożytna – pierwsza epoka filozofii zachodu obejmująca dorobek myślicieli antycznej (starożytnej) Grecji i Rzymu. Początek filozofii starożytnej datuje się na okres działalności Talesa z Miletu (koniec VII w. p.n.e.). Za datę końcową dla filozofii starożytnej przyjmuje się symboliczny kres starożytności (upadek cesarstwa zachodniorzymskiego w roku 476 r. n.e.) lub zamknięcie Akademii Platońskiej w 529 r. n.e. Z końcem filozofii starożytnej rozpoczyna się okres filozofii średniowiecznej.

Historia filozofii starożytnej

Filozofia starożytnej Grecji

Początki filozofii starożytnej

 Osobny artykuł: źródła myśli greckiej.

 Osobny artykuł: jońska filozofia przyrody.

Za początek filozofii starożytnej uważa się rozwój tzw. szkoły jońskiej w Jonii na obrzeżach Azji Mniejszej w VII-VI w.p.n.e. Za pierwszego filozofa uważa się Talesa z Miletu, a innymi wybitnymi jej przedstawicielami byli Anaksymander, Anaksymenes czy Heraklit. Głównym problemem dla filozofów jońskich była struktura świata i podstawowa zasada nim rządząca (Arché). Poszczególni filozofowie dawali odmienne odpowiedzi na ten problem: Tales z Miletu uważał, że jest nim woda, ajego uczeń Anaksymander, że jest to apeiron (bezkres). Anaksymenes dopatrywał się jej w powietrzu, a Heraklit w ogniu.

Filozofia przedsokratejska

 Osobny artykuł: filozofia przedsokratejska.

Refleksja filozoficzna w okresie przedsokratejskim skupiona była na filozofii przyrody i metafizyce. Obok filozofów jońskich odrębną szkołę założył Pitagoras w VI w. p.n.e. Pitagorejczycy przyjmowali następujące założenia: dusza ludzka istnieje oddzielnie od ciała; podlega wędrówce i może łączyć się z dowolnym ciałem. A na pytanie: jak powstał świat odpowiadali: początkiem i istotą świata jest liczba.

Szkoła elejska została założona przez Parmenidesa. Jego najwybitniejszym uczniem okazał się Zenon z Elei, a po nim Melissos z Samos. Rozwijał się także atomizm (Demokryt), pluralizm (Empedokles) oraz filozofia sofistyczna.

Klasyczny okres greckiej filozofii

Za klasyczny okres filozofii greckiej uznaje się działalność Sokratesa, Platona i Arystotelesa, których dzieła wywarły trwały wpływ na kulturę zachodnią. Myśl Sokratesa kształtowała się w opozycji do nauczania sofistów. Jest ona uważana za okres zwrotny w filozofii, z powodu akcentowania problematyki antropologicznej i etycznej, oraz ze względu na metodę filozofowania. Z tego powodu filozofię starożytną dzieli się na przedsokratejską i posokratejską. Sokrates nie pozostawił po sobie żadnego dzieła, a jego myśl została spisana przez jego uczniów (przede wszystkim Platona i Ksenofonta. Po Sokratesie jego myśl rozwijali sokratycy mniejsi, oraz Platon.

Uczniem Platona był Arystoteles, którego system filozoficzny obejmował całokształt ówczesnej wiedzy .

Koncepcje Platona i Arystotelesa traktowane są często jako przeciwstawne (idealizm i materializm). Dały one początek odrębnym nurtom filozoficznym: platonizmowi i arystotelizmowi.

Filozofia hellenistyczna

W okresie hellenistycznym rozwinęły się liczne szkoły filozoficzne. Oprócz platonizmu i arystotelizmu były to: stoicyzm, epikureizm, sceptycyzm i filozofia cynicka. Nurty te łączyły się w filozofii eklektycznej.

Filozofia starożytnego Rzymu

W cesarstwie rzymskim swoją działalność kontynuowały szkoły hellenistyczne. Rozwijał się eklektyzm (m.in. Cyceron). W okresie dominatu coraz ważniejszą rolę zaczyna odgrywać w filozofii religia i mistycyzm. Odwołując się do nich, rozwija się neoplatonizm, znajdujący najpełniejszy wyraz z dziełach Plotyna. Wczesne chrześcijaństwo jest początkowo wrogo nastawione do filozofii (traktowanej jako myśl pogańska). Syntezy chrześcijaństwa z filozofią starożytną dokonują Augustyn z Hippony

Bibliografia