Fiołkowate - Polski Serwis Naukowy

Fiołkowate (Violaceae Batsch.) – rodzina roślin zaliczana współcześnie do malpigiowców (Malpighiales). Należy do niej ok. 800 gatunków skupionych w 23 rodzajach. Rośliny te występują głównie w klimacie tropikalnym i subtropikalnym, rzadziej w umiarkowanym, nieliczne nawet w arktycznym. W Polsce dziko rosną przedstawiciele tylko jednego rodzaju – fiołka.

Męczennicowate (Passifloraceae Juss. ex Kunth in Humb.) – rodzina roślin z rzędu malpigiowców (Malpighiales). Należące do niej gatunki występują głównie w rejonach tropikalnych. We florze Polski brak jej przedstawicieli, niektóre gatunki są uprawiane.

Krzew - roślina wieloletnia o zdrewniałej łodydze, czasem także korzeniach, przekraczająca 0,5 m wysokości. Krzewy mają krótki pęd główny, z którego wyrastają równorzędne, rozgałęziające się pędy boczne. W przeciwieństwie do drzew u krzewów brak osi głównej, która u drzew przechodzi przez system pędowy. W rozwoju krzew powstaje przez rozwój pączków bocznych, znajdujących się u nasady pędu głównego, który zostaje szybko opanowany przez tworzące się liczne pędy boczne i wcześnie zamiera. Krzewy mają korzeń palowy, podobnie jak drzewa.

Charakterystyka

Pokrój Byliny, krzewy, rzadziej drzewa. Łodyga Zielna lub zdrewniała. Kwiaty Promieniste (u form prymitywnych) lub grzbieciste. Nasiona Zewnętrzna warstwa nasion, zawierająca ciała tłuszczowe to elajosom, który jest pożywieniem dla mrówek, które je rozsiewają (myrmekochoria).

Systematyka

Pozycja systematyczna wg APweb (2001...)

Brak pewności odnośnie powiązań filogenetycznych. Rodzina przedstawiana jest jako prawdopodobnie siostrzana dla męczennicowatych (Passifloraceae), zaliczana do obszernego rzędu malpigiowców (Malpighiales) i wraz z nim do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych.

Filogeneza (gr. φυλη – gatunek, ród i γενεσις – pochodzenie) – droga rozwoju rodowego, pochodzenie i zmiany ewolucyjne grupy organizmów, zwykle gatunków. Termin wprowadzony w 1866 roku przez Ernsta Haeckla w Generelle Morphologie der Organismen.

Myrmekochoria, mrówkosiewność – roznoszenie nasion roślin przez mrówki, jeden z rodzajów zoochorii. Niektóre gatunki roślin wykształciły specjalne przystosowania do tego, np. ich nasiona zaopatrzone są w specjalne wyrostki zw. elajosomami (ciałkami mrówczymi), które mrówki zjadają lub gubią w trakcie transportu do mrowiska. Zjawisko to jest specyficznym przykładem mutualizmu. W niektórych regionach klimatycznych odgrywa znaczącą rolę, np. nawet do 30% roślin w południowoafrykańskiej formacji roślinnej fynbos rozsiewa się w ten sposób.

Rodzina dzielona jest na dwie podrodziny – Fusipermoideae Hekking i Violoideae. Do pierwszej zalicza się tylko jeden rodzaj Fusispermum występujący w Ameryce Środkowej. Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Violanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd fiołkowce (Violales Perleb), rodzina fiołkowate (Violaceae Batsch).

Drzewa – grupa . Do drzew zalicza się niekiedy rośliny posiadające . Bardziej zawężone definicje wyłączają wieloletnie rośliny o zdrewniałych łodygach, które nie posiadają zdolności przyrostu na grubość i nie tworzą korony ze zdrewniałych rozgałęzień łodygi. Dział botaniki zajmujący się drzewami to dendrologia (gr. δένδρον – drzewo). W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako pomniki przyrody.

Fiołek żółty sudecki (Viola lutea subsp. sudetica) – podgatunek fiołka żółtego, należący do rodziny fiołkowatych. W Polsce nie występują inne podgatunki fiołka żóltego. Występuje tylko w środkowej Europie: w Niemczech, Austrii, Czechach i Polsce. W Polsce w stanie dzikim spotyka się go tylko w Sudetach, Tatrach i na Baraniej Górze.

Wykaz rodzajów

Przypisy

Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-11-30].
Crescent Bloom: Violaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-11-30].
List of genera in family Violaceae (ang.). Vascular Plant Families and Genera. [dostęp 2009-11-30].