Fitobentos - Polski Serwis Naukowy

Okrzemki fitobentoniczne

Fitobentos – zespół organizmów tradycyjnie zaliczanych do roślin związanych z dnem zbiornika wodnego lub cieku i strefą przydenną (bentalem). Część bentosu. Czasem zakres ten jest ograniczany ze względu na rozmiar organizmów, tj. większe rośliny (rośliny naczyniowe, ramienice, gałęzatka itp.) nie są określane jako fitobentos, lecz jako makrofity. Według innych klasyfikacji makrofity związane z dnem również należą do bentosu. Drobne glony przyczepione do podłoża określane są z kolei jako mikrofitobentos (peryfiton), przy czym niektórzy autorzy rozgraniczają zespoły bentosu i peryfitonu, do pierwszej kategorii zaliczając wyłącznie organizmy zasiedlające dno, a do drugiej organizmy osiadłe na przedmiotach ponad dnem, gdyż warunki (zwłaszcza natlenienie i inne warunki fizyczno-chemiczne) w tych dwóch strefach różnią się. Do fitobentosu należą organizmy zaliczane według współczesnej taksonomii do różnych królestw biologicznych – oprócz glonów zaliczanych obecnie do roślin, takich jak drobne zielenice czy krasnorosty, również glony zaliczane do protistów (tzw. protisty roślinopodobne), jak okrzemki, a także do bakterii, czyli sinice. Inni przedstawiciele tych grup mogą wchodzić w skład fitoplanktonu, a nawet te same organizmy mogą w zależności od warunków trafiać do planktonu (tychoplankton).

Peryfiton - zespoły drobnych organizmów (bezkręgowce, glony, grzyby) zamieszkujących różnorakie podłoża znajdujące się w wodzie, ale nie będące dnem. Peryfiton bywa zaliczany do szeroko rozumianego bentosu.

Zoobentos (gr. zoon – zwierzę; gr. bénthos – głębia morska) – organizmy zwierzęce żyjące przy dnie morza lub jeziora (strefa przydenna to bental).

Fitobentos tworzy zbiorowiska organizmów przybierające postać od nalotu po podwodne łąki (np. łąki ramienicowe). Glony bentosowe mogą przytwierdzać się do dna przy pomocy różnego rodzaju chwytników i stylików, wiele spoczywa luźno na podłożu, a niektóre zdolne są do ruchu pełzającego (dzięki wydzielaniu śluzu, którym odpychają się od podłoża poruszają się desmidie i niektóre okrzemki, a dzięki innego typu ruchom niektóre sinice nitkowate, takie jak drgalnica). Przytwierdzone do dna glony mogą mocno przylegać do dna tworząc struktury skorupiaste lub poduszkowate (np. Rhodoplax schinzii) albo tworzyć wiotkie, taśmowate, biczowate, krzaczkowate lub płatowate plechy (np. listownica).

Protisty (Protista) - jedno z pięciu królestw wyróżnianych w ostatnich, hierarchicznych systemach klasyfikacji organizmów (np. w podziałach Whittakera i Margulis oraz Cavaliera-Smitha). Obejmuje wszystkie jądrowce, które pozostały po wyłączeniu organizmów zaliczonych do monofiletycznych kladów zwierząt, roślin i grzybów. Zgodnie z aktualną wiedzą należy tu zbiór taksonów o bardzo różnych powiązaniach filogenetycznych - cała grupa ma charakter parafiletyczny (sztuczny). Nie istnieje żadna zaawansowana ewolucyjnie cecha, która wyróżniałaby protisty od pozostałych eukariotów. Większość protistów to jednokomórkowce, zdarzają się też wielokomórkowce, a nawet organizmy zbliżone do tkankowego poziomu organizacji. Protisty można podzielić na podstawie sposobu odżywiania na samożywne i cudzożywne. Rozmnażają się przez podział komórki, czasem jednak spotyka się też rozród płciowy. Wielokomórkowce rozmnażają się za pomocą zarodników (zoospory). Protisty mają różne "układy lokomocyjne" i poruszają się za pomocą pełzania, ruchów rzęsek i wici, ruchów błonki falującej.

Desmidie - według różnych ujęć podrząd (Desmidiales) lub rodzina (Desmidiaceae) glonów z gromady zielenic. W większości jednokomórkowe (czasem tworzące nitkowate cenobia, np. Bambusina, Spondylosium). Komórki wykazują symetrię osiową, przy czym lustrzane części, najczęściej posiadające po jednym chloroplaście, oddzielone są przewężeniem i połączone przesmykiem (isthmus). W ten sposób uzyskują atrakcyjne estetycznie kształty półksiężyców (nowik), gwiazd (Micrasterias), krzyży maltańskich (Euastrum) itp. Błona komórkowa segmentowana, z otworkami.

Fitobentos występuje do głębokości 130–180 m w morzach ciepłych i stosunkowo przezroczystych (np. Morze Śródziemne) lub kilkudziesięciu metrów w morzach północnych. Strefa przez niego zajmowana w zasadzie pokrywa się z litoralem (fitolitoral).

Stan makrofitów i fitobentosu jest jednym ze wskaźników stanu ekologicznego śródlądowych wód powierzchniowych określonych w Ramowej Dyrektywie Wodnej. Dla wód morskich i przejściowych zamiast kategorii "makrofity i fitobentos" stosowana jest kategoria "makroglony i okrytozalążkowe". W rozporządzeniu Ministra Środowiska RP wdrażającym tę dyrektywę stan fitobentosu jest wyrażany wskaźnikami okrzemkowymi.

Bakterie (łac. Bacteriae, od gr. bakterion – "pałeczka") – grupa mikroorganizmów, stanowiących osobne królestwo. Są to jednokomórkowce lub zespoły komórek o budowie prokariotycznej. Badaniem bakterii zajmuje się bakteriologia, gałąź mikrobiologii.

Fitoplankton – mikroskopijne organizmy roślinne (w tym glony niezaliczane do królestwa roślin w niektórych systemach taksonomicznych) oraz sinice (należące do Procaryota) , które biernie unoszą się w wodzie, nie posiadając zdolności ruchu lub tylko w znacznie ograniczonym zakresie.

Zobacz też

zoobentos

Przypisy

Raport o stanie środowiska województwa dolnośląskiego w 2007 roku. Wrocław: Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska, 2008, s. 107-108, seria: Biblioteka Monitoringu Środowiska. (pol.)
Zdzisław Kajak: Hydrobiologia-limnologia. Ekosystemy wód śródlądowych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 43-55. ISBN 83-01-12537-3.
↑ Winfried Lampert, Ulrich Sommer: Ekologia wód śródlądowych. tłum. Joanna Pijanowska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 314-316. ISBN 83-01-13387-2.
Karol Starmach, S. Wróbel, K. Pasternak: Hydrobiologia : Limnologia. Warszawa: PWN, 1978, s. 241-242.
↑ Zbigniew Podbielkowski: Glony. Wyd. czwarte. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1985. ISBN 83-02-02352-3.
Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (pol.). [dostęp 2009-12-18].
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 sierpnia 2008 r. w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych Dz. U. z 2008 r. Nr 162, poz. 1008