Fizjologia małżeństwa – esej Honoriusza Balzaka opublikowany w 1829 roku pod tytułem Physiologie du mariage ou méditations de philosophie éclectique, sur le bonheur et le malheur conjugal, publiées par un jeune célibataire przez Levavasseura i Urbain Canela.

Czas powstania utworu

Balzac nosił się z pomysłem napisania utworu co najmniej od 1826 roku, skoro 20 lipca 1826 zapowiedział wydanie Physiologie du mariage ou Méditations sur le bonheur conjugal. 13 zachowanych rozdziałów tej początkowej wersji utworu odpowiada 16 rozdziałom wydanym w trzy lata później w grudniu 1829 roku pod pseudonimem "młodego człowieka bezżennego". Książka odniosła spory sukces. Szczególnie wyrywały ją sobie kobiety, zainteresowane treściami, do których wiele z nich się nie przyznawało, a jeśli nawet myślało to nie ośmielało się wypowiedzieć na głos. Niektóre były zgorszone. Zulma Carraud napisała do Balzaka pełen oburzenia list, na który pisarz odpowiedział: Uczucie odrazy, jakiego doświadczyłaś Pani przy lekturze książki, którą Pani przyniosłem, zbyt wiele przynosi Pani zaszczytu i jest zbyt subtelne, aby czyjakolwiek dusza, nawet autora, mogła powziąć urazę.

Drugie wydanie utworu ukazało się w 1834 roku stając się przyczyną procesu z Levavasseurem. Kolejne cztery wyszły u Charpentiera (1838, 1840, 1843, 1848). W 1846 roku Fizjologia małżeństwa ukazała się u Furne'a w XVI tomie Komedii ludzkiej jako jedyny utwór Studiów analitycznych i jednocześnie zwieńczenie całości.