Flota Północna - Polski Serwis Naukowy

Godło Floty Północnej

Flota Północna – największy i najsilniejszy morski związek operacyjny Marynarki Wojennej Federacji Rosyjskiej. Jej trzon stanowią okręty podwodne o napędzie atomowym przenoszące pociski balistyczne klasy SLBM oraz wielozadaniowe okręty podwodne o takim samym napędzie. Flota Północna wywodzi się z flot o podobnych bądź takich samych nazwach Imperium Rosyjskiego, oraz ZSRR.

Flota Bałtycka Marynarki Wojennej Federacji Rosyjskiej (ros. Балтийский флот ВМФ России) – związek operacyjny Marynarki Wojennej Federacji Rosyjskiej, wydzielony do wykonywania operacji na Morzu Bałtyckim.

Okręt podwodny – klasa okrętów przystosowanych do pływania pod wodą (potoczne, błędnie używane, określenie łódź podwodna jest rusycyzmem od Подводная лодка podwodnaja łodka).

Historia

I wojna światowa

W Rosji w czasie I wojny światowej 1914-1918, w celu obrony przewozów morskich przez statki rosyjskie i angielskie na Morzu Barentsa od niemieckich okrętów nawodnych oraz podwodnych 19 czerwca 1919 r. utworzona została Flotylla Oceanu Północnego. W marcu 1920 w Archangielsku sformowana została Flotylla Białomorska, w kwietniu 1920 r. przemianowana na Siły Morskie Morza Północnego. Te związki operacyjne zostały rozformowane w styczniu 1923.

Morze Białe (–95 tys. km² powierzchni. Maksymalne głębokości przekraczają lokalnie 300 m, maksymalna (w zależności od źródeł) ok. 340–350 m w północnej części , średnia głębokość (w zależności od źródeł) ok. 60–90 m. Zasolenie wody waha się w granicach 24–36‰. Charakteryzuje się licznymi zatokami przy lejkowatych ujściach rzek. Temperatura wód powierzchniowych waha się od 15 °C latem do -1,6 °C zimą, od końca sierpnia do połowy maja Morze Białe jest bardzo często pokryte lodem. Obfituje w ryby. Jego największym portem jest Archangielsk.

Lend-Lease Act (ang. pożyczki-dzierżawy) – ustawa federalna z 11 marca 1941, zezwalająca prezydentowi Stanów Zjednoczonych "sprzedawać, przenosić własność, wymieniać, wydzierżawiać, pożyczać i w jakikolwiek inny sposób udostępniać innym rządom dowolne produkty ze sfery obronności".

Swój nowy początek Flota Północna bierze od utworzonej 6 czerwca 1933 Północnej Flotylli Wojennej (dowódca Z. A. Zakupniew) oraz z wydzielonych okrętów Floty Bałtyckiej (2 niszczyciele, 2 okręty ochrony, 2 łodzie podwodne - 18 maja wyszły z Kronsztadu, a 5 sierpnia weszły do Murmańska) a zatem przemianowanej we Flotę Północna 11 maja 1937. We wrześniu 1933 do portu Soroku na Morzu Białym przyszła druga część tzw. Oddział 2 Okrętów (1 niszczyciel, 1 okręt ochrony, 1 okręt podwodny i 2 trałowce). W 1935 bazą okrętów został port Polarnyj. We wrześniu 1935 Flotylla została wzmocniona oddziałem samolotów. Do 11 maja 1937 były skompletowane baterie obrony brzegowej i obrony przeciwlotniczej, zbudowane lotniska, doszły z przemysłu nowe okręty.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Rakietowy pocisk balistyczny – pocisk rakietowy, którego najistotniejszymi cechami są lot po parabolicznej krzywej balistycznej z napędem silnikowym jedynie w części trasy oraz wyposażenie w układ naprowadzania. Na etapie wznoszenia, lot odbywa się dzięki napędowi za pomocą jednego bądź więcej silników rakietowych, dalsze zaś etapy lotu odbywają się dzięki wykorzystaniu energii nadanej pociskowi w fazie silnikowej oraz sile grawitacji ziemskiej. Zastosowanie pocisków balistycznych opiera się na przenoszeniu do celu głowicy bojowej o charakterze konwencjonalnym bądź masowego rażenia.

II wojna światowa

W czasie wojny sowiecko-fińskiej 1939-1940 Flota Północna wykonała postawione zadania, m.in. blokowała fińska bazę Petsamo. W celu obrony wybrzeża, baz morskich, portów i wykonania innych zadań w sierpniu 1940 była sformowana Białomorska Wojenno Morska Baza.

SLBM (ang. Submarine-launched ballistic missile) - pocisk balistyczny przenoszący głowice jądrowe, zaprojektowany do wystrzeliwania wyłącznie z pokładu okrętu podwodnego. Nowoczesny pocisk typu SLBM uzbrojony jest w kilka głowic jądrowych (ang. Multiple independently targetable reentry vehicle – MIRV) pozwalających na jednoczesne uderzenie w kilka niezależnych celów przy odpaleniu jednej rakiety.

Wojna zimowa 1939-1940 (wojna radziecko-fińska 1939-1940, fiń. Talvisota, ros. Зимняя война) – konflikt zbrojny pomiędzy Finlandią a ZSRR, toczący się w okresie od 30 listopada 1939 do 13 marca 1940 roku.

Na początku wielkiej wojny ojczyźnianej 1941 w skład Floty wchodziło: 15 łodzi podwodnych, 8 niszczycieli, 7 okrętów ochrony, 14 kutrów ochrony, 2 trałowce, 1 okręt minowania, 116 samolotów (Wojska Lotnicze Floty), związki taktyczne i jednostki obrony wybrzeża i obrony przeciwlotniczej. Siły Floty bazowały w Polarnoje, Murmańsku i Archangielsku. W czasie wojny siły Floty były wzmocnione okrętami i samolotami z Floty Bałtyckiej, Floty Oceanu Spokojnego i Flotylli Kaspijskiej, a także z sił zmobilizowanych, od przemysłu i z Lend-Leasu, a samoloty także z rezerwy Stawki. W czasie wojny w składzie Floty Północnej były sformowana Białomorska Flotylla i Północny Rejon Obrony. Flota Północna broniła wybrzeże morskie, współdziałała ze skrzydłami wojsk lądowych, wysadzała desanty morskie, działała na morskich liniach komunikacyjnych nieprzyjaciela, broniła swoich komunikacji morskich, konwojowała statki transportowe sojuszników. W pierwszych miesiącach wojny Flota wspólnie z 14 Armią Frontu Karelskiego udaremniła plan opanowania Murmańska, Polarnego i półwyspów Średniego i Rybaczego. W październiku 1944 Flota brała udział w operacji petsamo-kirkeneskiej wojsk lądowych (ok. 10 tys. marynarzy walczyło na lądzie jako oddziały spieszone). 15 kwietnia 1945 Flotylla Białomorska 15 kwietnia 1945 była przemianowana na Białomorski Morski Rejon Obrony.

Wojenno-Morskoj Fłot Rossii (WMFR) (ros. Военно-Морской Флот России). Marynarka Wojenna Rosji, stanowiąca jeden z sześciu rodzajów Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej.

Imperium Rosyjskie (ros: Российская империя) – oficjalna nazwa Rosji w latach 1721-1917. Imperium rosyjskie było jednym z najrozleglejszych imperiów w historii ludzkości. Stolicą imperium był Sankt Petersburg.

W okresie wojny Flota zabezpieczyła eskortowanie ponad 2,5 tys. statków w składzie konwojów i ok. 1,5 tys. transportów w składzie konwojów sojuszniczych. Okręty Floty zatopiły 192 transportowce i 70 okrętów nieprzyjaciela. 118 transportowców i okrętów bojowych oraz okrętów i statków pomocniczych było uszkodzonych. Za zasługi bojowe 12 okrętów, jednostek i związków taktycznych było wyróżnionych mianem gwardyjskich, 47 nagrodzonych orderami, 14 nadano honorowe imiona, ponad 48 tys. oficerów i marynarzy zostało nagrodzonych orderami i medalami, 85 otrzymało tytuły bohatera ZSRR, w tym czterech dwukrotnie.

Stawka Wierchownogo Gławnokomandowanija (ros. Ставка Верховного Главнокомандования, Stawka Najwyższego Naczelnego Dowództwa) – nadzwyczajny najwyższy organ kierownictwa wojennego, wykonujący w czasie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej 1941-45 zadania strategicznego kierowania siłami zbrojnymi ZSRR.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

Po II wojnie światowej

W okresie powojennym Flota Północna ZSRR przeszła przekształcenia. Jej zasadnicze siły stanowiły atomowe okręty rakietowe wyposażone w pociski balistyczne, lotnictwo dalekiego zasięgu wyposażone w pociski powietrze-ziemia i przeciwokrętowe,, okręty lotniskowe.

Flotą dowodzili m.in. admirałowie: K. I. Duszenow, W. P. Drozd, A. G. Gołowko, W. I Płatonow, A. T. Czabanienko, W. A. Kasatonow, S. M. Łobow, G. M. Jegorow, W. N. Czernawin, F. N. Gromow.

Źródła

Wojenno Morskoj Słowar wyd.: Wojennoje izdatelstwo Moskwa 1990.

Bolszaja Sowietskaja Encykłopedia t. 23 Moskwa 1976.