Focke-Wulf Fw 190 - Polski Serwis Naukowy

Focke-Wulf Fw 190 Würger (z niem. "dzierzba") – jednomiejscowy, jednosilnikowy niemiecki myśliwiec z czasów II wojny światowej. Wyprodukowany w ponad 20 tysiącach egzemplarzy, w tym około 6 tysięcy w wersji myśliwsko-bombowej.

Powstanie

Pod koniec 1937 roku Ministerstwo Lotnictwa Rzeszy (Reichsluftfahrtministerium – RLM) wysłało do kilku zakładów specyfikację na nowy myśliwiec, który miałby wejść, obok Bf 109, do służby i stanowić zabezpieczenie na wypadek, gdyby się okazało, że samoloty innych krajów są lepsze od Bf 109.

W tym czasie konstruktorzy zakładów Focke-Wulf pod kierunkiem prof. Kurta Tanka i inżyniera Rudolfa Blasera pracowali nad kilkoma projektami myśliwców, w większości z silnikami rzędowymi. Wśród nich był też projekt dość małego myśliwca o zwartej konstrukcji z 18 cylindrowym, chłodzonym powietrzem, silnikiem gwiazdowym BMW 139. W tym czasie w Niemczech nie uważano silnika gwiazdowego za odpowiedni napęd samolotów, zwłaszcza myśliwców. Ale niepowodzenie z projektem myśliwca Heinkel He 100 i He 112 oraz przewidywania, że zakłady produkujące silniki rzędowe nie będą w niedalekiej przyszłości w stanie wyprodukować wystarczającej liczby tych silników, przyczyniły się do tego, że to ten projekt został zamówiony i rozpoczęto jego rozwój. Ponadto zauważono, że za granicą powstały dość udane konstrukcje myśliwców z silnikami gwiazdowymi. Bezpośrednio rozwojem Fw 190 zajmował się zespół pod kierownictwem inżyniera Rudolfa Blasera.

Odra (czes. i dł. Odra, niem. Oder, gł. Wodra, łac. Viadua, Viadrus) – rzeka w Europie Środkowej, w zlewisku Morza Bałtyckiego, na terenie Czech, Polski i Niemiec. Pod względem całkowitej długości jest drugą (po Wiśle) rzeką Polski. Biorąc pod uwagę tylko jej część w granicach Polski jest trzecią rzeką pod względem długości (po jej dopływie Warcie).
Malbork (łac. Mariaeburgum, Mariae castrum, Marianopolis, niem. Marienburg) – miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim nad Nogatem. Stolica powiatu malborskiego.

Prototypy

Kiedy RLM w 1938 roku zamówiło 4 prototypy tej maszyny, prace nad projektem nabrały tempa. Najpierw w 1938 roku zbudowano drewnianą makietę projektu, a jesienią tego roku rozpoczęto budowę prototypu. Był to całkowicie metalowy dolnopłat o konstrukcji półskorupowej, z wciąganym podwoziem. Napęd miał stanowić silnik gwiazdowy BMW 139 o mocy startowej 1550 KM. Ponieważ silnik gwiazdowy stawia większy opór czołowy, zaprojektowano specjalny tunelowy kołpak na śmigło i osłonę na silnik z wlotem powietrza pośrodku, co miało zmniejszyć opór powietrza oraz problem z chłodzeniem silnika.

Operacja Torch (z ang. Pochodnia) – amerykańsko-brytyjska operacja desantowa we francuskiej części Afryki Północnej, rozpoczęta nocą 7/8 listopada 1942.
Wentylator – sprężarka, w której przyrost ciśnienia statycznego gazu jest minimalny (nie przekracza 13 kPa), a cała energia gazu jest zawarta w jej składowej kinetycznej.

Pierwszy prototyp Fw 190 V-1, jeszcze z rejestracją cywilną D-OPZE, był gotowy na wiosnę 1939 roku i po serii testów naziemnych został oblatany 1 czerwca 1939 roku na lotnisku w Bremie. Oblotu dokonał szef oblatywaczy wytwórni, Hans Sander. Od razu okazało się, że samolot spełnia pokładane w nim nadzieje: miał bardzo dobre właściwości lotne, dobrą widoczność oraz obiecujące osiągi. Kolejną zaletą było szerokie podwozie, które nawet przy bardzo wysokiej prędkości lądowania prototypu, 210 km/h, pozwalało na bezpieczne lądowanie. Samolot miał jednak kilka wad. Najpoważniejszymi były problemy z blokowaniem podwozia po wciągnięciu w skrzydła, skłonności do przegrzewania się silnika oraz wysoka temperatura panująca w kokpicie, dochodząca nawet do 55°C oraz przedostawanie się tam gazów spalinowych, co zmuszało do lotów w masce tlenowej.

Bitwa na Łuku Kurskim – bitwa rozegrana w dniach 4 lipca - 23 sierpnia 1943 roku pomiędzy siłami niemieckimi a radzieckimi, powszechnie uważana za największą bitwę pancerną drugiej wojny światowej. Zakończyła się przegraną Niemców i przejściem Armii Czerwonej do kontrofensywy, dzięki której wyzwolono Orzeł i Biełgorod (5 sierpnia), a następnie Charków (23 sierpnia).
Kanał La Manche (od fr. La Manche – rękaw; po angielsku jego nazwa brzmi English Channel czyli Kanał Angielski) – kanał morski oddzielający Wielką Brytanię od kontynentalnej części Europy. Po stronie kontynentalnej położona jest Francja. Poprzez Cieśninę Kaletańską łączy Morze Północne z otwartymi wodami Oceanu Atlantyckiego.

Samolot został następnie przekazany do ośrodka Luftwaffe w Rechlin, gdzie w czasie testów osiągnął prędkość aż 595 km/h na wysokości 4000 m. Następnie zwrócono go do wytwórni aby dokonać modyfikacji. Przede wszystkim poprawiono chłodzenie silnika, dodając przed samym silnikiem 10-łopatowy wentylator, co nadal było niewystarczające. Ponadto zrezygnowano z tunelowego kołpaka śmigła na rzecz tradycyjnego. Uczyniono tak, ponieważ próby w tunelu aerodynamicznym nie wykazały aby kołpak tunelowy poprawiał znacząco osiągi samolotu. Zmieniono też cywilne oznaczenie maszyny na wojskowe WL-FOLY a potem FO+LY.

Eter naftowy (nazywany też lekką benzyną) - mieszanina węglowodorów (głównie alkanów) pochodząca z procesu rektyfikacji ropy naftowej o średniej temperaturze wrzenia od 35 do 60°C.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Drugi prototyp Fw 190 V-2 został ukończony jeszcze jesienią 1939 roku i oblatano go 31 października 1939 roku. Napędzany był też silnikiem BMW 139, ale już z wentylatorem, oraz miał uzbrojenie złożone z 2 kaemów MG 17 kal. 7,9 mm nad silnikiem i dwóch kaemów MG131 kal 13 mm w skrzydłach. Drugi prototyp na początku 1940 roku zaprezentowano Hermanowi Goeringowi, któremu bardzo się on spodobał. Dość szybko zamówiono 40 egzemplarzy przedseryjnych Fw 190 A-0. Drugi prototyp został rozbity 4 marca 1940 roku.

Zgorzelec (niem. Görlitz ?/i, grnłuż. Zhorjelc, dlnłuż. Zgórjelc cz. Zhořelec) – miasto przygraniczne w województwie dolnośląskim, w polskiej części Łużyc Górnych, na prawym brzegu Nysy Łużyckiej, w Obniżeniu Żytawsko-Zgorzeleckim. Przed 1945 stanowiło prawobrzeżną część Görlitz. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.
Żary (łac. Sara, Sarove, niem. Sorau (do XVIII w. – Soraw), dolnołużycki Żarow, krótko po 1945 r. – Żuraw lub Żóraw) to miasto i gmina w zachodniej Polsce, w województwie lubuskim, stolica powiatu żarskiego. W latach 1950 – 1998 miasto należało do województwa zielonogórskiego.

W tym czasie zakłady BMW zaprzestały rozwoju silnika BMW 139, uznając go za nieudaną konstrukcję, na rzecz nowego silnika BMW 801. Był to również silnik gwiazdowy, 14 cylindrowy, chłodzony powietrzem. Miał tę samą średnicę co BMW 139, ale był dłuższy i cięższy. Ponieważ zastosowanie go na Fw 190 wymagało dużych zmian w konstrukcji, zrezygnowano z budowy prototypów V-3 i V-4. Natomiast nowym silnikiem BMW 801 był już napędzany piąty prototyp Fw 190 V-5. Przebudowano przód samolotu, zmieniono zarazem osłonę silnika i przede wszystkim wzmocniono konstrukcję. Kabinę pilota przesunięto do tyłu, co zmniejszyło problem wysokiej temperatury oraz dało więcej miejsca z przodu samolotu na uzbrojenie, pogorszyła się jednak widoczność do przodu podczas lądowania. Wzmocniono podwozie, z uwagi na wzrost masy samolotu. Hydrauliczny system jego chowania zamieniono na elektryczny. Napęd stanowił silnik BMW 801 C-0. Prototyp oblatano wczesną wiosną 1940 roku.

Amperogodzina (Ah) jest miarą pojemności ogniw galwanicznych w tym akumulatorów elektrycznych, określa ona zdolność do zasilania przez ten akumulator obwodu elektrycznego prądem o danym natężeniu przez określony czas.
Samolot rozpoznawczy - statek powietrzny przeznaczony do zwiadu na terytorium wroga, wyposażony w odpowiednią aparaturę, zazwyczaj były to aparaty fotograficzne do zdjęć obiektów naziemnych wroga, bądź radary do obserwacji powietrznych.

Początkowo miał on takie same skrzydła jak V-1 i V-2, tzw. mniejsze, ale ponieważ jego masa była większa o 635 kg, spowodowało to spadek osiągów i pogorszenie właściwości lotnych. Postanowiono bez zmiany profilu, zwiększyć rozpiętość do 10,506 m i powierzchnię nośną 18,30 metra kwadratowego, przesuwając jednocześnie przednią krawędź skrzydła do przodu. Ponadto postanowiono zwiększyć rozpiętość usterzenia poziomego oraz powiększyć statecznik pionowy. Zmiany te planowano zastosować na nowym prototypie, ale kiedy w sierpniu 1940 roku na lotnisku V-5 zderzył się z pojazdem i został uszkodzony, przebudowano go już z tymi modyfikacjami. Poprawiło to znacznie właściwości lotne maszyny, a prędkość maksymalna spadła tylko o 10 km/h. Tak przebudowaną maszynę oznaczono jako Fw 190 V-5g (g = grosser = większy), a poprzednią jego postać oznaczano jako Fw 190 V-5k (k = kleiner = mniejszy).

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.
Ratyzbona (niem. Regensburg, czes. Řezno) – miasto wydzielone (Kreisfreie Stadt) w Bawarii, nad Dunajem. siedziba władz rejencji Górny Palatynat i powiatu Ratyzbona. Polska nazwa miasta wywodzi się z pradawnej nazwy celtyckiej Radasbona.

Wersje

Z uwagi na przewidywaną specyfikę produkcji wojennej zespół profesora Tanka skonstruował maszynę łatwą do wytwarzania do tego stopnia, że mogła być budowana przez zakłady nie mające dotychczas doświadczenia w budowie samolotów. Również wiele podzespołów mogło być produkowane przez półwykwalifikowanych pracowników. Sama konstrukcja została zaprojektowana znacznie na "wyrost", m.in. podwozie samolotu mogło wytrzymać masę i prędkość przyziemienia dwa razy większą niż by to wynikało z wymagań obliczeniowych. Powyższe fakty, doskonałe własności techniczno-taktyczne oraz eksploatacyjne spowodowały, że nie trzeba było długo czekać na stworzenie z Fw 190 samolotu wielozadaniowego.

Focke-Wulf Ta 152 – niemiecki myśliwiec, zmodyfikowana wersja samolotu Fw 190D, którą oznaczono Ta od nazwiska konstruktora, Kurta Tanka. Z powodu problemów w produkcji, przerw w dostawach materiałów i bliskiego końca wojny wyprodukowano 67 egzemplarzy Ta 152 (nie licząc prototypów).
III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Wersja A

Wersja A-8 ekspozycja muzealna (IWM) – widok z przodu, w malowaniu stosowanym dla zestawu Mistel

To typowy myśliwiec do walki na małych i średnich wysokościach do pułapu 7600 m.

Fw 190 A-0 (wersja przedseryjna) zaczęły schodzić z linii produkcyjnej w październiku 1940 roku. Pierwsze dwie maszyny oznaczono jeszcze jako V6 i V7. Miały one, jak jeszcze 7 następnych maszyn, skrzydła starszego typu (o mniejszych rozmiarach). Od dziesiątej maszyny (czyli piętnastej produkcyjnej) zastosowano nowe skrzydła i większy statecznik poziomy. Na V7 zamontowano nowe uzbrojenie złożone z dodatkowych 2 działek MG FF kal. 20 mm w skrzydłach, oprócz już montowanych 4 km MG 17 kal. 7,9 mm. Od listopada 1940 roku zaczęto dostarczać Fw 190 A-0 z silnikiem BMW 801 C-1, ale z zamówionych 40 sztuk zbudowano tylko 28 maszyn. Wykorzystano je głównie potem jako prototypy, przebudowując je odpowiednio. W marcu 1941 roku sformowano eksperymentalną jednostkę 190, wyposażoną w 6 maszyn Fw 190 A-0, której zadaniem było zebranie informacji na temat korzystania z Fw 190 w warunkach polowych, zanim zostanie rozpoczęta produkcja seryjna. Stacjonowała ona początkowo w Rechlin-Roggenthin, a potem przeniesiono ją na lotnisko Le Bourget pod Paryżem. Stwierdzono problemy przede wszystkim z silnikiem, nadal występował problem z przegrzewaniem. Specjalna komisja RLM która przybyła do Le Bourget nakazała wstrzymanie lotów aż zostaną usunięte dotychczas stwierdzone usterki. Dokonano ponad 50 modyfikacji, i RLM zaakceptowało samolot do produkcji.

Fw 190 A-1 wyprodukowany w liczbie 100 egzemplarzy. Cała partia dostarczona do końca lipca 1941. Na uzbrojenie wersji A-1 składały się dwa karabiny MG 17 kalibru 7,92 mm, zamontowane nad silnikiem i MG 17 w skrzydłach. Nieliczne egzemplarze posiadały zabudowane w również skrzydłach działka 20 mm MG FF. W odróżnieniu od A-0 seryjne maszyny standardowo zostały wyposażone w opancerzenie kabiny pilota oraz chłodnicę oleju.

Fw 190 A-2 wyprodukowany w liczbie 420 sztuk. Do napędu zastosowano silnik BMW 801 C-2. Większość samolotów tego typu posiadało znane z wersji A-1 działka MG FF oraz zamontowane w miejsce skrzydłowych karabinów maszynowych działka MG 151/20 20 mm. Zastosowano również nowszy celownik Revi C/12D i większy statecznik wypróbowany w 15 egzemplarzu wersji A-0. Masa płatowca wzrosła do 3850 kg.

Fw 190 A-3 w wersji tej zastosowano po raz pierwszy tzw. Umrüst-Bausätze czyli uzupełniające zestawy uzbrojenia i wyposażenia. Wszystkie samoloty tej wersji wyposażane były w mocniejsze silniki BMW 801 D-2 o większym stopniu sprężania zasilanym 96 oktanową benzyną oraz udoskonalone sprężarki. Poprawiono chłodzenie silnika przez wykonanie dodatkowych szczelin wentylacyjnych oraz wyposażono myśliwiec w dodatkową radiostację UKF FuG 25. Uzbrojenie pozostało takie same jak w typowym A-2. Całkowita produkcja tej wersji wyniosła ponad 2000 samolotów.

Fw 190 A-4 w wersji tej produkowanej od lipca 1942 pozostawiano karabiny maszynowe nad silnikiem, MG FF zamieniono na działka MG 151/20 (20 mm wersja działka MG 151/15), a na końce skrzydeł przeniesiono działka MG FF kalibru 20 mm. Po raz pierwszy zastosowano instalację MW 50 – wtryskującą do silnika mieszaninę wody z metanolem (50% CH3OH), zwiększającą jego moc poniżej pułapu, na którym zaczynała optymalnie pracować sprężarka. Zamieniono również standardową radiostację KF FuG 7a na FuG 16. Od tej wersji zaczęto również stosować obok Umrüst-Bausätze tzw. Rüstsätze.

Fw 190 A-5 produkowany od kwietnia 1943, charakteryzował się dłuższym łożem silnika (większa długość kadłuba tj. 9100 mm). Zamiast szczelin wentylacyjnych w osłonie silnika zastosowano ruchome żaluzje. Wymieniono instalację tlenową na nowszą i zastosowano elektryczny sztuczny horyzont. W celu zwiększenia możliwości bojowych samolotu od tej wersji zaczęto szczególnie powszechnie stosować tzw. Rüstsätze i Umrüst-Bausätze przekształcające ten klasyczny myśliwiec w maszynę wielozadaniową.

Fw 190 A-6 od czerwca 1943 wyprodukowano 569 samolotów. Z uwagi na rozszerzenie zadań stawianych tej maszynie konieczne stało się wzmocnienie konstrukcji płata. Całkowicie zastąpiono działka MG FF działkami MG 151/20. Wymieniono również radiostacje UKF na nowsze FuG 16 ZE i zastosowano urządzenie swój obcy FuG 25a.

Fw 190 A-7 uważany za wersję przejściową produkowaną od listopada 1942 w liczbie 80 egzemplarzy. W tej wersji karabiny maszynowe znad silnika wymieniono na wkm MG 131 kal. 13 mm. Zastosowano nową uproszczoną instalację elektryczną oraz wymieniono celownik na Revi 16 B.

Wersja A-8 ekspozycja muzealna (IWM) – widok z tyłu, malowanie charakterystyczne dla Misteli

Fw 190 A-8 najliczniejsza wersja produkowana od początku 1944 w liczbie 1384 egzemplarzy. Standardowo wyposażano wszystkie samoloty w uniwersalny wyrzutnik bombowy ETC 501 (stosowany często też we wcześniejszych wersjach) służący również do podwieszania dodatkowego zbiornika paliwa. Dostosowano zbiornik instalacji MW 50 (pojemność 115 l.) do pełnienia roli dodatkowego wewnętrznego zbiornika paliwa. Zastosowano nowe anteny urządzeń radiowych oraz zmieniono ich układ wraz z rurką Pitota, co pozwoliło rozróżnić tę wersję od innych na pierwszy rzut oka.

Fw 190 A-9 produkowany na kilka miesięcy przed zakończeniem wojny. Zastosowano w tej wersji kompletny zespół napędowy z silnikiem BMW 801 TS o mocy 1470 kW (2000 KM) z większym zbiornikiem i wydajniejszą pierścieniową chłodnicą oleju umieszczoną przed silnikiem. Zwiększono również grubość pancerza z przodu silnika do 10 mm. W części samolotów stosowano usterzenie z Ta 152, większą osłonę kabiny z wersji F i drewniane śmigło firmy Heine.

Fw 190 A-10 projekt wersji z silnikiem BMW 801 F o mocy 1764 kW (2400 KM).

Przykładowe Rüstsätze i Umrüst-Bausätze wersji A:

A-3/U1 oraz A-3/U3 – przekształcający myśliwiec w samolot myśliwsko-bombowy o udźwigu do 500 kg bomb na jednym wyrzutniku ETC 501 lub kilku podskrzydłowych ETC 50.

A-3/U4, A-4/U4 i A-5/U4 – wersja rozpoznawcza, wyposażona w zabudowane aparaty fotograficzne.

A-4/U1 – o zredukowanym uzbrojeniu strzeleckim i dwoma wyrzutnikami ETC 501 (dwie bomby po 500 kg) stosowany jako myśliwiec bombardujący tzw. Jabo.

A-5/U2 – myśliwiec bombardujący przystosowany do działania w nocy.

A-5/U3tp – odmiana myśliwsko-bombowa wersja tropikalna (pustynna).

A-5/U14 i A-5/U15 – samolot torpedowy z przekonstruowanym kółkiem ogonowym.

A-6/R6 wersja do zwalczania formacji samolotów bombowych wyposażona w parę wyrzutni niekierowanych pocisków rakietowych kal. 210 mm.

A-7/R2 wersja do zwalczania amerykańskich bombowców czterosilnikowych, wyposażona w działka 30 mm MK 108, w miejsce zewnętrznych MG 151/20.

A-8/R8 silnie opancerzony myśliwiec wyposażony w działka MK 108, przeznaczony do zwalczania amerykańskich bombowców czterosilnikowych.

A-8/R11 myśliwiec nocny i do działania w trudnych warunkach atmosferycznych wyposażony aparaturę radiolokacyjną.

Wersja B i C

Wraz z przystąpieniem USA do wojny i uczestnictwem samolotów tego kraju w dziennych bombardowaniach Niemiec prowadzonych z dużych wysokości pojawił się problem skutecznego ich zwalczania. Niestety Fw 190 wersji A od wysokości 6700 m zaczynał tracić swoją przewagę techniczną, a na pułapie 7600 m był gorszy od każdego myśliwca alianckiego eskortującego amerykańskie B-17. W tym celu postanowiono przeprowadzić projekt pt. Höhenjäger-1 mający doprowadzić do powstania nowej wersji Fw 190 B – myśliwca wysokościowego. Do prób wytypowano trzy myśliwce wersji A-3, oznaczone potem jako A-3/U7, które poddano modyfikacjom polegającym na zainstalowaniu instalacji GM-1 dostarczającej podtlenek azotu (N2O) do silnika podczas lotów na dużej wysokości. Dla celów tego projektu zmniejszono również masę płatowca poprzez pozostawienie jedynie 2 działek MG 151/20 w skrzydłach, także zabudowano nowy zewnętrzny wlot do sprężarki silnika. Na prototypie V27 prowadzono również próby z powiększonym płatem do 12,3 m. Testowano kabiny ciśnieniowe na kilku przebudowanych samolotach wersji A1 na wzór wyżej wspomnianych A-3/U7. One to właśnie zostały oznaczone jako B-0 i były traktowane jako prototypy tej wersji.

Szachownica lotnicza – znak Sił Powietrznych Rzeczypospolitej Polskiej, malowany na statkach powietrznych. Znak ma formę kwadratowej szachownicy o czterech polach w kolorach czerwonym i białym.
Brandenburg an der Havel (powszechnie stosowna jest również forma skrócona Brandenburg; pol. hist. Branibór lub Branibórz) - miasto na prawach powiatu w Niemczech w kraju związkowym Brandenburgia, położone nad rzeką Hawelą.

Prowadzono również drugi projekt Höhenjäger-2 polegający na zabudowaniu na płatowcu Fw 190 silnika rzędowego DB 603 wyposażonego w turbosprężarkę. Zbudowano około 10 prototypów wersji C-0, których testowano różne wersje powyższego silnika, różne rodzaje turbosprężarek i śmigieł. Na części Fw 190 C zastosowano również dłuższe skrzydła i kabiny ciśnieniowe.

Supermarine Spitfire — brytyjski jednomiejscowy myśliwiec zbudowany w wytwórni Supermarine w Southampton w Anglii. Jeden z najsłynniejszych używanych podczas II wojny światowej samolotów bojowych, na którym walczyli również Polacy.
Bomba lotnicza to rodzaj wybuchowej broni (bomby) zrzucanej z samolotu lub innego statku powietrznego, przeznaczonej do niszczenia celów naziemnych lub nawodnych.

Obie wersje nie spełniały oczekiwań i nie weszły do seryjnej produkcji.

Wersja D

Wersja D-13/R11 ekspozycja muzealna (Champlin Fighter Museum, Phoenix, Arizona)

Silnik Fw 190 D Junkers Jumo 213 AG-1

Wraz z wprowadzeniem do służby samolotu North American P-51 Mustang na przełomie 1943 i 1944, amerykańscy piloci zyskali przewagę prędkości nad Fw 190. To skłoniło konstruktorów niemieckich do przeprowadzenia prób z nowym, chłodzonym cieczą silnikiem Jumo 213 A, o mocy 1287 kW (1750 KM), który z instalacją MW-50 mógł osiągnąć do 1545 kW (2100 KM). W celu poprawy położenia środka ciężkości dołożono przed sekcję ogonową segment o długości 50 cm. Przed silnikiem umieszczono kolistą chłodnicę oleju oraz cieczy chłodzącej. Początkowo nowa wersja miała być również myśliwcem wysokościowym, jednakże potem przekształcono ten samolot w myśliwiec podstawowy. Nowy wariant nazwano Dora (lub D).

National Air and Space Museum (Narodowe muzeum lotnictwa i przestrzeni kosmicznej) to muzeum w Waszyngtonie, część Instytutu Smithsona. Muzeum posiada największą na świecie kolekcję eksponatów statków powietrznych oraz kosmicznych, a ponad 9 milionów turystów rocznie czyni je najczęściej zwiedzanym muzeum świata[potrzebne źródło].
Termostat to urządzenie lub element urządzenia utrzymujące ("-stat") zadaną temperaturę ("termo-") poprzez aktywne działanie. Czasami nazwa rozciągana jest też na urządzenia o charakterze biernym utrzymujące temperaturę dzięki dobrej izolacji cieplnej np. termos lub naczynie Dewara lub wykorzystujące zjawiska przebiegające w określonych temperaturach np. łaźnia wodna.

Fw 190 D-1 prototyp myśliwca wysokościowego bez kabiny ciśnieniowej.

Fw 190 D-2 jak D-1 z kabiną ciśnieniową.

Fw 190 D-9 przekazano do linii około 700 samolotów (produkcja była większa, jednakże część samolotów została zniszczona przez alianckie naloty). Wersja ta była wytwarzana w oparciu o płatowiec A-8, dlatego też nie było innych wersji pomiędzy nią a D-2. Próby z prototypami trwały od maja do sierpnia 1944, a sama produkcja seryjna ruszyła również w sierpniu 1944. Do napędu zastosowano silnik Jumo 213 A-1, długość kadłuba została zwiększona do 10,91 m. Uzbrojenie stanowiły dwa wkm MG 131 nad silnikiem oraz dwa działka MG 151/20E u nasady skrzydeł. Samolot również mógł przenosić bombę lub dodatkowy zbiornik paliwa na podkadłubowym wyrzutniku ETC 504.

Fw 190 D-10 wyprodukowany jedynie w dwóch egzemplarzach. Zastąpiono w nim dwa MG 131 jednym działkiem 30 mm MG 108 strzelającym przez wał śmigła.

Fw 190 D-11 jako napęd używano Jumo 213 F z instalacją MW – 50. Całe uzbrojenie zostało umieszczone w skrzydłach i składało się z dwóch MG 151/20E oraz dwa MK 108. Wersja ta nie wyszła poza fazę prototypu.

Fw 190 D-12 zastosowano silniejsze Jumo 213 E-1 oraz uzbrojenie jak w D-10. Wariant produkowany seryjnie w niewielkiej liczbie egzemplarzy.

Fw 190 D-13 powstało 25 samolotów seryjnych uzbrojonych w trzy działka MG 151/20, w tym jedno strzelające przez wał śmigła.

Fw 190 D-14 dwa prototypy z silnikiem DB 603 LA i uzbrojeniem takim jak D-13.

Fw 190 D-15 produkcja miała ruszyć w kwietniu 1945 i nie wiadomo czy ją podjęto. Wariant ten miał posiadać zespół napędowy z DB 603 E-1, uzbrojenie takie jak D-11 oraz usterzenie z Ta-152.

Przykładowe Rüstsätze wersji D:

R1 uzbrojenie takie jak w wersji A-8.

R5 wersja szturmowa wyposażona w dodatkowe podskrzydłowe wyrzutniki bombowe ETC 50 lub ETC 71.

R6 wersja uzbrojona w dwie wyrzutnie rakietowe WGr 21.

R11 samolot przystosowany do lotów nocnych i w złych warunkach atmosferycznych.

R20 samolot wyposażony w instalację MW-50.

R21 tak jak w R11 dodatkowo wyposażony w MW-50.

Wersja E

Projektowana wersja rozpoznawcza posiadające zabudowane na stałe aparaty fotograficzne. Zadania jej z powodzeniem spełniały wersje A-3/U4, A-4/U4 i A-5/U4, z tego powodu nie powstał żaden samolot tego wariantu.

Tureckie Siły Powietrzne - główną siłę bojową tureckich sił powietrznych (Turk Hava Kuvvetlen) stanowi sprzęt sprowadzony z USA i krajów NATO, które posiadają nadwyżkę sprzętu lotniczego. W latach 90. Turcja otrzymała samoloty typu Lockheed F-104 Starfighter od Belgii, Kanady i Niemiec, natomiast samoloty Northrop F-5 Freedom Fighter sprowadzone zostały z Norwegii i Holandii. Na swoim wyposażeniu posiada także 2 eskadry F-16 Fighting Falcon. Turcja posiada 160 sztuk tych samolotów w wersjach C i D. Samoloty montowane są w Turcji w fabryce w Murted.
De Havilland Mosquito – brytyjski dwusilnikowy, dwumiejscowy samolot wojskowy okresu II wojny światowej, produkowany w różnych wersjach jako samolot myśliwski, myśliwsko-bombowy, nocny myśliwiec, bombowiec i samolot rozpoznania fotograficznego. Zaprojektowany w firmie de Havilland był nowatorską konstrukcją, mimo że zbudowany był głównie z drewna. Uznawany za jeden z najbardziej udanych samolotów używanych podczas II wojny światowej. Został przez pilotów okrzyknięty jako drewniane cudo.

Wersja F

Wersja F z charakterystyczną powiększoną osłoną kabiny pilota

Chociaż teoretycznie wszystkie wersje Fw 190 były w stanie przenosić bomby, to prawdziwymi samolotami myśliwsko-bombowym były wersje "F". Doświadczenia z wersją A-4/U3 skłoniły konstruktorów do opracowania nowej wersji wyposażonej w dodatkowy pancerz chroniący od spodu zbiorniki paliwa, silnik i podwozie. Z uwagi na jego masę konieczne się stało zmniejszenie uzbrojenia strzeleckiego. Tak w ten sposób powstała nowa wersja:

Holandia (nid. Nederland) – europejska część Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden), tworzonego także przez Arubę i Antyle Holenderskie. Holandia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO. Holandia jest monarchią konstytucyjną położoną w zachodniej części Europy nad Morzem Północnym, które oblewa ją od północy i zachodu. Graniczy na południu z Belgią oraz na wschodzie z Niemcami. Obecne granice wytyczono w roku 1839.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Fw 190 F-1 wersja wyprodukowana w liczbie 18 szt. na bazie A-4/U3 i uzbrojona w dwa MG 17 oraz dwa MG 151/20. Pod kadłubem znajdował się wyrzutnik ETC 501.

Fw 190 F-2 wariant powstały na bazie A-5/U3 w liczbie około 270 egzemplarzy, dodatkowo wzmocniono felgi w kołach oraz zdjęto klapki osłaniające podwozie po wciągnięciu do kadłuba.

Fw 190 F-3 w podwersji R1 wytwarzana od maja 1943 do kwietnia 1944 w liczbie około 250 samolotów. Powstała na bazie A-5/U17 dodatkowo oprócz standardowego ETC 501 pod kadłubem, zamontowano cztery wyrzutniki ETC 50 pod skrzydłami. Podwersje R2 i R3 nie produkowano seryjnie miały być niszczycielami czołgów wyposażonymi w działka 30 mm.

Fw 190 F-8 powstały na bazie wersji A-8 z silnikiem BMW 801 D-2 poddanym modyfikacji do lotów na wysokości poniżej 1000 m. Wersja ta posiadał też inną radiostację niż A-8 pozwalającą na nawiązywanie łączności również z wojskami lądowymi. Później zaczęto montować poszerzoną tylną owiewkę kabiny. Na uzbrojenie tej wersji składały się dwa wkm MG 131 oraz dwa działka MG 151/20E. Pod kadłubem oraz skrzydłami montowano wyrzutniki bombowe podobnie jak w F-3.

Fw 190 F-9 produkowany na bazie wersji A-9 z drewnianym śmigłem o dużej sprawności.

Przykładowe podwersje, Rüstsätze i Umrüst-Bausätze wersji F:

F8/U1 wariant myśliwsko-bombowy dalekiego zasięgu przygotowany jako alternatywa dla G-8. Posiadał pod skrzydłami dodatkowe dwa wyrzutniki ETC 503 (dla bomb 250 kg lub dla 300 l zbiorników podwieszanych) wraz z podkadłubowym ETC 501 (dla 500 kg bomby) mógł zabrać do łącznie do 1000 kg uzbrojenia bombowego.

F8/U2 wersja myśliwsko-torpedowa (2 torpedy BT 400 lub 1 BT 700) ze zredukowanym uzbrojeniem strzeleckim do dwóch MG 131.

F8/U3 samolot myśliwsko-torpedowy z mocniejszym silnikiem, podwyższonym kółkiem ogonowym, mógł zabierać ciężką torpedę BT 1400.

F3/R1tp tropikalna wersja wyżej wzmiankowanego F-3/R1.

F8/R1, F9/R1 posiadał po dwa wyrzutniki ETC 50 lub 71 pod skrzydłami.

F8/R13 wersja nocna – myśliwsko-torpedowa, odpowiednikiem tego podwariantu była też F8/U4.

F8/R15 odpowiednik F8/U3.

F8/R13 odpowiednik F8/U2.

F8 Pb1, F8 Pb2, F8 Pb3 (Pb = Panzerblitz) – samolot uzbrojony w sześć lub osiem wyrzutni przeciwczołgowych niekierowanych pocisków rakietowych X4M. Kolejne cyfry informowały o modyfikacjach głowic kumulacyjnych tych pocisków polegających na zwiększeniu ich przebijalności.

F9 Pb1 jak powyżej.

Wersja G

Wersja F była przeznaczona do wsparcia na polu walki, dlatego też równolegle produkowano jej pochodną wersję myśliwsko-bombową o zwiększonym zasięgu oznaczaną literą G. Samoloty te miały operować w odległościach większych niż 600 km łączna ich produkcja wyniosła około 800 sztuk.

Messerschmitt Me 262 Schwalbe – (niem. jaskółka), pierwszy użyty bojowo samolot myśliwski o napędzie odrzutowym. Produkowany masowo podczas II wojny światowej przez Niemcy wszedł do służby w 1944 roku jako samolot bombowy (A-2a) i rozpoznawczy (A-1a/U3 oraz A-4a), a także jako myśliwiec przechwytujący (A-1a) i nocny (B-1a/U1). Przez pilotów niemieckich został nazwany Sturmvögel (niem. burzyk), a wśród aliantów zachodnich znany jako Turbo. Ze względu na późne wprowadzenie tego samolotu do uzbrojenia, jego wpływ na działania wojenne był nieznaczny. Messerschmitty Me 262 uzyskały jedynie 900 zestrzeleń przy stratach własnych 100 maszyn.
Obrona przeciwlotnicza jest to całokształt sił, środków i przedsięwzięć mających na celu niedopuszczenie lub ograniczenie do minimum oddziaływania lotnictwa nieprzyjaciela na wojska, ludność i obiekty na polu walki i na tyłach wojsk własnych.

Fw 190 G-1 wersja powstała na bazie samolotów myśliwsko-bombowych typoszeregu A-4/U8. Posiadała zredukowane uzbrojenie do dwóch działek MG 151/20. Dodatkowe paliwo przenoszone było w podskrzydłowych zbiornikach odrzucanych. Bomby o masie 250 kg lub 500 kg ewentualnie 4 × 50 kg pod kadłubem. Całkowita produkcja wyniosła 50 sztuk.

Fw 190 G-2 jak wyżej tylko do jej budowy posłużyła wersja A-5/U8. Zastosowano ulepszone stawiające mniejszy opór aerodynamiczny zamki do zbiorników podwieszanych. Fw 190 G-2/N była modyfikacją dostosowaną do lotów nocnych.

Fw 190 G-3 odziedziczył płat z wariantu A-6, zaczepy podskrzydłowe przeznaczone dotychczas tylko dla zbiorników podwieszanych przystosowano również do przenoszenia po 250 kg bomb. Samoloty otrzymały autopilota. Wersja ta produkowana była od lata 1943, w październiku zastosowano ulepszone silniki BMW 801 D-2.

Fw 190 G-8 oparty na wersji A-8, zastosowano w nim większy wiatrochron od F-8 oraz wyrzutniki podskrzydłowe ETC 503. Istniał też wariant G8/N.

Przykładowe Rüstsätze wersji G:

G-3/R1 zamiast podskrzydłowych wyrzutników stosowano zasobniki WB 151/20, nie montowano w nich dodatkowego opancerzenia oraz autopilotów.

G-3/R5 oraz G-8/R5 pod skrzydłami zabudowano cztery wyrzutniki ETC 50 lub 71 zamiast standardowych w tych wersjach.

G-8/R4 z instalacją GM – 1 zwiększająca moc silnika podczas lotów na dużych wysokościach.

Niektóre egzemplarze tej wersji przystosowano do przenoszenia bomb o wadze 1000 kg lub 1800 kg. Samoloty te posiadały pod kadłubem wyrzutniki typu Schloβ 1000 lub 2000. Wzmocniono również ich podwozie.

Friedrich Wilhelm Ernst Paulus (ur. 23 września 1890 w Breitenau w Hesji, zm. 1 lutego 1957 w Dreźnie) – niemiecki feldmarszałek. Dowódca przeprowadzonych na dużą skalę strategicznych symulacji działań na froncie wschodnim. Współtwórca planu Barbarossa. Dowódca znamiennej 6 armii polowej, która zapisała się na kartach historii, dzięki krwawym bojom w Stalingradzie. Jedyny niemiecki feldmarszałek, który podczas działań II wojny światowej skapitulował i dał się wziąć do niewoli.
Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Wersja S

Fw 190 S powstały z przebudowy płatowca wersji F-8 (obecnie w RAF Museum London)

Wersja szkolna powstała na bazie A-5 i A-8 oznaczana odpowiednio S-5 oraz S-8. Był to dwuster szkolno-treningowy, w którym umieszczono za pilotem dodatkową kabinę dla instruktora. Samoloty te miały zredukowane lub nie posiadały żadnego uzbrojenia.

Liczba oktanowa - liczba określająca odporność na niekontrolowany samozapłon paliwa silnikowego do silników z zapłonem iskrowym, który może powodować jego spalanie stukowe (detonacyjne). Dokładna wartość liczby oktanowej jest równa procentom objętościowym zawartości izooktanu w takiej mieszaninie izooktanu i n-heptanu, która wywołuje identyczną liczbę stuków w silniku testowym jak analizowane paliwo.
Gerhard Fieseler Werke GmbH - niemiecka wytwórnia lotnicza. Firma został utworzona w kwaitnia 1930 roku jako Fieseler Flugzeugbau w Kassel przez Gerharda Fieselera.

Wersje nietypowe

Część płatowców była składana przez małe wytwórnie z części i podzespołów ze zniszczonych w toku walk lub trakcie eksploatacji egzemplarzy. Często na taki samolot składały się elementy wersji A, F lub G, gdzie po montażu stawał się płatowcem całkiem nowej wersji z nowym numerem fabrycznym.

Fw 190 Aa-3 (ausländisch) wyprodukowany i dostarczony w liczbie 72 sztuk dla Turcji. Różnił się od typowego A-3 uzbrojeniem składającym się tylko z dwóch km MG 17 oraz dwóch działek MG FF, zastosowano w nim również inne wyposażenie radiowe.

NC 900 produkowany po zakończeniu wojny we Francji dla Armée de l'Air na bazie podzespołów z wersji A-5 i A-8 pozostałych w Cavant, gdzie podczas wojny m.in. je produkowano na potrzeby Luftwaffe.

Fw 190 A8/N oraz Fw 190 A9/N (Nachbau) produkowana współcześnie przez niemiecką firmę Flugwerk GmbH replika A-8 i A-9 z rosyjskim silnikiem gwiazdowym ASz 82.

Fw 190 D9/N odpowiednik powyższego, replika D-9 z rzędowym silnikiem Allison V-1710.

Ta 152

Osobny artykuł: Focke-Wulf Ta 152.

Front wschodni – całokształt działań bojowych w czasie II wojny światowej pomiędzy III Rzeszą i jej sojusznikami a ZSRR w Europie Wschodniej i Środkowej. Walki na froncie wschodnim trwały od 22 czerwca 1941 do 8 maja 1945. Swym zasięgiem obejmowały znaczny obszar europejskiej części Rosji, całą Polskę, Ukrainę, Białoruś, Litwę, Łotwę, Estonię, Finlandię, Rumunię, Węgry, Słowację, Jugosławię aż do wschodniej części Niemiec i Austrii. Był to najkrwawszy i największy z frontów wojennych w historii.
Junkers Ju 88 – niemiecki dwusilnikowy samolot z okresu II wojny światowej. Był jednym z najbardziej wszechstronnych samolotów tego konfliktu rywalizując w tej kategorii z samolotem de Havilland Mosquito (stąd nazwa ,,niemiecki Mosquito"). Zaprojektowany jako szybki bombowiec był bezkonkurencyjny w atakach z niewielkiej wysokości i płytkiego lotu nurkowego. Mógł też pełnić rolę nocnego myśliwca, bombowca torpedowego i samolotu rozpoznawczego. Prędkością, pułapem, udźwigiem bomb oraz uzbrojeniem pokładowym przewyższał standardowy niemiecki bombowiec taktyczny Heinkel He 111.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)