Fokker D.XXI - Polski Serwis Naukowy

Fokker D.XXI - holenderski samolot myśliwski z okresu II wojny światowej, zbudowany w wytwórni Fokker.

Historia

W 1934 roku ogłoszono konkurs na budowę nowego samolotu myśliwskiego dla lotnictwa Armii Indii Holenderskich. Wytwórnia Fokker zgłosiła na konkurs dwa projekty, dwupłatowego D.XIX będącego udoskonaloną wersją samolotu Fokker D.XVII oraz dolnopłatu oznaczonego jako Ontwerp 112, który został opracowany przez Ericha Schatzkiego.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Junkers Ju 88 – niemiecki dwusilnikowy samolot z okresu II wojny światowej. Był jednym z najbardziej wszechstronnych samolotów tego konfliktu rywalizując w tej kategorii z samolotem de Havilland Mosquito (stąd nazwa ,,niemiecki Mosquito"). Zaprojektowany jako szybki bombowiec był bezkonkurencyjny w atakach z niewielkiej wysokości i płytkiego lotu nurkowego. Mógł też pełnić rolę nocnego myśliwca, bombowca torpedowego i samolotu rozpoznawczego. Prędkością, pułapem, udźwigiem bomb oraz uzbrojeniem pokładowym przewyższał standardowy niemiecki bombowiec taktyczny Heinkel He 111.

W 1935 roku podpisano kontrakt na budowę prototypu drugiego z samolotów, który otrzymał oznaczenie D.XXI. Prototyp wykonał swój pierwszy lot 27 marca 1936. Próby samolotu wykazały, że posiada on dobre warunki lotne i dostateczne osiągi, lecz dowództwo lotnictwa Armii Indii Holenderskich, zmieniło wtedy swoją koncepcję obrony i zrezygnowała z jego zakupu. Jednak już w listopadzie 1936 roku minister obrony Holandii polecił prowadzenie dalszych badań.

Dwupłat - układ konstrukcyjny płatowca, samolotu o dwóch płatach nośnych umieszczonych jeden nad drugim. Najczęściej górny płat umieszczony jest nad kadłubem na wspornikach lub zastrzałach i połączony z dolnym płatem za pomocą rozpórek oraz usztywniony za pomocą napiętych stalowych cięgien lub linek. Rzadziej górny płat mocowany jest bezpośrednio do górnej części kadłuba. Dolny płat zwykle mocowany jest do dolnej części kadłuba, rzadko pod kadłubem. Układ płatów górnego i dolnego wraz ze znajdującymi się między nimi zastrzałami, rozpórkami i cięgnami nosi nazwę komory płatów.

Dania – Królestwo Danii (Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też Grenlandia oraz Wyspy Owcze. Graniczy od południa z Niemcami.

Gdy okazało się, że nowy samolot Koolhoven F.K.58 będzie gotowy dopiero pod koniec 1938 roku, holenderskie siły powietrzne zamówiły 36 samolotów D.XXI. Produkcja samolotów zakończono w 1939 roku. W 1937 roku zbudowano również dwa samoloty tego typu z przeznaczeniem dla lotnictwa Danii, które były wyposażone w silnik Bristol Mercury VI-S o mocy 645 KM i uzbrojony był w 2 karabiny maszynowe DISA kal. 8 mm. W tym samym czasie zbudowano także 7 samolotów dla lotnictwa Finlandii, które zostały uzbrojone w 4 karabiny maszynowe Vickers kal. 7,7 mm. Łącznie w Holandii zbudowano w latach 1936 - 1939 46 samolotów D.XXI.

Wojna zimowa 1939-1940 (wojna radziecko-fińska 1939-1940, fiń. Talvisota, ros. Зимняя война) – konflikt zbrojny pomiędzy Finlandią a ZSRR, toczący się w okresie od 30 listopada 1939 do 13 marca 1940 roku.

Samolot myśliwski, myśliwiec – samolot bojowy przeznaczony przede wszystkim do zwalczania innych statków powietrznych i uzyskania przewagi powietrznej, jak i obrony własnych samolotów o innym przeznaczeniu, czym różni się od bombowców, służących do atakowania celów naziemnych, głównie przy użyciu bomb. Myśliwce z założenia są względnie małe, przeważnie jednomiejscowe, a przy tym silnie uzbrojone, szybkie i bardzo zwrotne.

W Danii, która zakupiła licencję na budowę 10 samolotów, w 1939 roku zbudowano jeszcze trzy samoloty tego typu, które nosiły oznaczenie Typ III J. Również w Finlandii budowano w latach 1938 - 1944 produkowano samoloty D.XXI na licencji holenderskiej, gdzie zbudowano ich 90. Część samolotów wyprodukowanych w Finlandii została przystosowanych do działań rozpoznawczych.

Holenderskie Indie Wschodnie (hol. - Oost-Indië lub Nederlands-Indië, indonez. - Hindia Belanda) - nazwa kolonii założonej przez Holenderską Kompanię Wschdnioindyjską, która pozostawała pod bezpośrednim zwierzchnictwem Królestwa Holenderskiego od 1799 r. aż do uzyskania niepodległości przez Indonezję w 1949 r.

Użycie w lotnictwie

Holandia

Samoloty D.XXI znalazły się na wyposażeniu trzech dywizjonów myśliwskich: 1 Dywizjonu (1. JaVA) bazującego na lotnisku De Kooy, 2 Dywizjonu (2. JaVA) bazującego na lotnisku Schiphol i 5 Dywizjonu (5. JaVA) bazującego na lotnisku Ypenburg.

Już we wrześniu 1939 roku samoloty te zestrzeliły pierwszy niemiecki samolot Junkers Ju 88, który naruszył przestrzeń powietrzną Holandii. Później jeszcze kilkakrotnie walczyły z samolotami niemieckimi jak również brytyjskimi, które przekroczyły granice holenderskie.

W momencie ataku wojsk niemieckich na Holandię, w lotnictwie holenderskim znajdowało się 32 samoloty tego typu, z tego 29 sprawnych. Wzięły one udział w walkach z samolotami Luftwaffe, w trakcie których uzyskano 16 zwycięstw oraz 17 prawdopodobnie. Zniszczonych 20 samolotów.

Kilka z samolotów dostało się w ręce Niemców i przynajmniej jeden samolot tego typu (numer boczny 215) otrzymał niemieckie znaki rozpoznawcze i był testowany przez Luftwaffe. Później przekazano go do berlińskiego Muzeum Lotnictwa, gdzie był eksponowany nieopodal polskiego PZL P.11. Egzemplarz ten najprawdopodobniej został zniszczony podczas bombardowania Muzeum w 1943 roku.

Finlandia

Samoloty D.XXI w barwach lotnictwa fińskiego

Finowie posiadali 97 maszyn tego typu i z powodzeniem wykorzystali je w wojnie zimowej na przełomie 1939- 1940. W początkowym okresie wojny samoloty te dobrze się spisywały w fińskich warunkach, jednak wraz z wprowadzeniem do walki nowych radzieckich myśliwców ujawniły się jego wady, do których należały zbyt mała moc silnika i słabe uzbrojenie.

Dania

W czasie zajmowania Danii w 1940 roku przez wojska niemieckie, podczas ataku I/ZG1 na lotnisko Vaerlose 11 samolotów zostało zniszczonych na ziemi a 14 uszkodzonych.

W późniejszym okresie samoloty lotnictwa duńskiego znalazły się na Klovenmarken, gdzie były składowane. W 1943 roku zostały przejęte przez Niemców i prawdopodobnie zezłomowane.

Bibliografia

Przemysław Skulski: Fokker D.21. Wrocław: ACE Publication, 1999. ISBN 8386153792.

Janusz Ledwoch: Fokker D XXI. Warszawa: Wydawnictwo Militaria, 1995. ISBN 83-86209-34-8.

The German occupation of Denmark [1]