Fortalicja w Grocholinie

Fortalicja (łac. fortalicium) to ogólna nazwa niewielkiej budowli posiadającej cechy obronne, określane także jako turris. Nazwa ta przyjęta jest również dla tzw. dworów na kopcu i często strażnic. Były to obiekty przeważnie drewniane i wielu przypadkach były formą przejściową pomiędzy wieżą mieszkalną a dworem obronnym.

W związku z faktem uniwersalności tej nazwy stosowanej przez średniowiecznych i późniejszych kronikarzy, pod nazwą tą mogą się ukrywać zarówno obiekty typu dwór na kopcu, dwór obronny (murowany), mały zamek jak i rezydencje rycerskie typu motte.

Fortalicjami nazywano również występujące zwłaszcza na terenach wschodnich I Rzeczypospolitej, od drugiej połowy XVI w. do pierwszej połowy XVIII w. umocnione dwory szlacheckie i co bogatsze chutory kozackie. Wyglądały one zazwyczaj następująco: ściany dworu z grubych, drewnianych bali, drzwi mocne i nabijane gwoździami lub okuwane żelazem często w formie prostych, ludowych dekoracji, okna wąskie lub przegrodzone kratami. Budynek parterowy, długi, z wysokim dachem krytym słomą lub gontem. W ścianach często poprzebijane dodatkowe strzelnice. Przed wejściem do dworu - ganek z daszkiem wspartym na kolumienkach. Za drzwiami sień, po jednej stronie pokoje pańskie (świetlica, jadalnia, sypialnie), po drugiej dla pomieszczenia czeladzi. Blisko dworu budynki gospodarskie: stajnia, stodoła, chlewik, obora; względnie połączenie tychże pod wspólnym dachem. Podwórze ze studnią, otoczone drewnianą palisadą lub mocnym płotem, czasem na niewielkim wale ziemnym. Przed palisadą często głęboki rów, a jeśli się dało, to nawet fosa. Brama wjazdowa często dodatkowo wzmacniana i wyposażona w czatownię, znajdującą się nad nią, umożliwiającą szybkie wypatrzenie wroga i utrudniająca niespodziewane wdarcie się do wnętrza.

Zapoznaj się również z:

Przypisy