Fra Filippo Lippi - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy włoskiego malarza. Zapoznaj się również z: inne osoby o tym nazwisku.

Adoracja, Staatliche Museen, Berlin

Madonna z Dzieciątkiem, 1440-45, National Gallery of Art w Waszyngtonie

Salome (fragment Uczty u Heroda), ok. 1452-67, Prato

Fra Filippo Lippi (ur. 1406, zm. 8 października 1469) – renesansowy włoski malarz doby quattrocenta, działający głównie we Florencji. Mnich zakonu karmelitów.

Luwr (fr. Louvre, Musée du Louvre) – dawny pałac królewski w Paryżu, obecnie muzeum sztuki. Jedno z największych muzeów na świecie, najczęściej odwiedzana placówka tego typu na świecie. Stanowi jeden z ważniejszych punktów orientacyjnych Paryża, położony jest przy prawym brzegu Sekwany w obrębie Pierwszej Dzielnicy. W kompleksie budynków o całkowitej powierzchni wynoszącej 60,600 metrów kwadratowych znajdują się zbiory liczące około 35,000 dzieł sztuki od czasów najdawniejszych po połowę wieku XIX, dzieła światowego dziedzictwa o największej sławie takie jak np. stela z kodeksem Hammurabiego, Nike z Samotraki, Mona Lisa pędzla Leonarda.

Waszyngton, D.C., formalnie Dystrykt Kolumbii (ang. Washington, D.C. /ˈwɒʃɪŋtən ˌdiːˈsiː/, District of Columbia), potocznie nazywany Waszyngtonem, Dystryktem lub po prostu D.C. – założona 16 lipca 1790 stolica Stanów Zjednoczonych.

Będąc sierotą, w wieku 8 lat został przygarnięty przez klasztor karmelitów Santa Maria del Carmine we Florencji. 18 czerwca 1421 roku złożył śluby zakonne jako najmłodszy spośród nowicjuszy (miał wówczas około 15 lat). Fra Filippo Lippi popadł jednak w konflikt z zakonem, a nawet wywołał skandal. Nawiązał romans z zakonnicą Lukrecją Buti, która urodziła mu syna, przyszłego malarza Filippino Lippiego. Papież zwolnił go ze ślubów i Filippo Lippi mógł się z nią ożenić.

Zygmunt Władysław Waźbiński (ur. 30 stycznia 1933 w Żninie, zm. 7 maja 2009) - polski historyk sztuki, specjalizujący się w historii i teorii sztuki nowożytnej powszechnej.

Adoracja ze św. Janem i św. Bernardem – obraz renesansowego włoskiego malarza Fra Filippa Lippiego znajdujący się obecnie w zbiorach berlińskiej Gemäldegalerie. Znane są również dwie repliki dzieła przechowywane dziś w Muzeum Uffizi we Florencji.

Jego dzieła charakteryzowały się spokojem, łagodnym modelunkiem i subtelnym światłem. Postacie są pełne wdzięku elegancji. W tle architektura lub pejzaż.

We wczesnym okresie, ok. 1430, malarz stworzył dwie wersje Adoracji (dziś w Galeria Uffizi), w których główną scenę umieścił na tle pejzażu. Co istotne, Dzieciątko ukazał w sposób realistyczny i zgodny z proporcjami. Później powstała trzecia Adoracja, pierwotnie przeznaczona do kaplicy Medyceuszy w Palazzo Medici i będąca celem pochodu Trzech Króli, namalowanego na ścianach przez Benozza Gozzoli.

Benozzo Gozzoli (ur. 1420, zm. ok. 1497-1498) – włoski malarz renesansowy pochodzący z Florencji. Znany przede wszystkim z malowideł ściennych z orszakiem Trzech Króli w kaplicy Palazzo Medici we Florencji.

Stara Pinakoteka (niem. Alte Pinakothek) – muzeum sztuki w Monachium. Mieści się w neorenesansowym budynku zaprojektowanym przez Lea von Klenze. Kolekcja dzieł, której historia zaczyna się już w XVI wieku, zawiera dzieła malarstwa niemieckiego, holenderskiego, flamandzkiego, francuskiego, włoskiego i hiszpańskiego od wieków średnich po rokoko.

W 1437 roku Filippo Lippi stworzył istotne dla swojej kariery dzieła: rozpoczął ołtarz Barbadoniego z Madonną z dzieciątkiem, aniołami i świętymi oraz namalował Madonnę z Tarquinii - obraz nowatorski z ikonograficznego punktu widzenia. Klasyczny temat Madonny z Dzieciątkiem został potraktowany bardzo emocjonalnie i po raz pierwszy w malarstwie włoskim pojawił się we wnętrzu mieszkalnym, podkreślając ludzką naturę Maryi i Jezusa.

Narodowa Galeria Sztuki w Waszyngtonie (ang. National Gallery of Art) – galeria sztuki w Waszyngtonie, założona w 1937 przez Kongres Stanów Zjednoczonych.

Jan Chrzciciel, Jan Baptysta , scs. Prorok, Priedtiecza i Krestitiel Gospodień Ioann, łac. Ioannes Baptista, hebr. יוחנן המטביל Jehohanan ben Zekarijahu (ur. pomiędzy 6 p.n.e.-2 p.n.e. w Ain Karem, zm. ok. 32 n.e. w Macheront) – pustelnik, prorok żydowski, święty katolicki i prawosławny.

Około 1440 powstała jedna z kilku wersji Zwiastowania (dla kościoła San Lorenzo we Florencji), również ujęta w sposób niecodzienny. Oto bowiem, oprócz pary głównych bohaterów tego wydarzenia, Lippi ukazał dwóch aniołów, pod względem kompozycyjnym tworzących przeciwwagę dla rozgrywającej się z prawej strony właściwej sceny. Prawdopodobnie obraz stanowił dwa skrzydła i dla zachowania jedności przedstawienia, artysta przesunął zwiastowanie na skrzydło prawe, a na lewym dodał anioły.

Galeria Malarstwa w Berlinie (niem. Gemäldegalerie)– jedno z ważniejszych muzeów sztuki w stolicy Niemiec Berlina, którego zbiory malarstwa należą do największych na świecie. Muzeum to stanowi część Berlińskich Muzeów Państwowych pod opieką Fundacji Pruskiego Dziedzictwa Kultury, poświęcone jest dawnemu malarstwu niemieckiemu i europejskiemu XIII – XIX wieku. Obok Galerii Malarstwa w tym samym gmachu, mieści także Kupferstichkabinett (Gabinet Rycin) oraz Kunstbibliothek (Biblioteka Sztuki). Budynek położony jest na terenie nowoczesnego centrum kultury znanego jako Kulturforum nieopodal Potsdamer Platz w obrębie dzielnicy Tiergarten. Zbiory których rdzeń stanowią dzieła sztuki kolekcjonowane przez pruskich Hohenzollernów w XVIII wieku zawierają obrazy europejskich artystów takich jak Albrecht Dürer, Lucas Cranach, Rafael Santi, Tycjan, Caravaggio, Peter Paul Rubens, Rembrandt czy Johannes Vermeer. Po raz pierwszy zbiory pokazano publiczności w roku 1830, po licznych przenosinach ostatecznie w 1998 otwarto kolekcję malarstwa w obecnej postaci.

Fresk (z wł. fresco - świeży) – technika malarstwa ściennego polegająca na malowaniu na mokrym tynku farbami odpornymi na alkaliczne działanie zawartego w zaprawie wapna. Inne nazwy to al fresco i buon fresco.

W latach 1452-1467 malarz ozdobił freskami kościół (dziś katedrę) św. Stefana w Prato. Malowidła ukazują sceny z życia św. Stefana i Jana Chrzciciela. Cykl Jana Chrzciciela przedstawia jego narodziny, nadanie imienia, pożegnanie z rodzicami, kazanie na pustyni i ucztę u Heroda. Ta ostatnie scena rozgrywa się w sali przy ustawionych w podkowę stołach. Zasiadający goście, wraz z Herodem, podziwiają tańczącą Salome, ubraną w białą suknię. Z lewej strony fresku przedstawiony jest kolejny epizod - Salome odbiera głowę Jana Chrzciciela. Na skraju z prawej głowę pokazuje swojej matce Herodiadzie.

Renesans lub odrodzenie – okres w historii kultury europejskiej, obejmujący przede wszystkim XV i XVI wiek, określany często jako "odrodzenie sztuk i nauk" oraz koncepcja historiozoficzna odnosząca się do historii kultury włoskiej od Dantego do roku 1520 (Il Rinascimento).

Herodiada (ur. ok. 15 p.n.e., zm. po 39) – wnuczka Heroda Wielkiego. Siostra Heroda Agryppy I. Była najpierw żoną Heroda III (Heroda Boethosa, Heroda Filipa I), którego później porzuciła, aby poślubić jego brata Heroda Antypasa, tetrarchę Galilei i Perei. Małżeństwo to, jako niezgodne z żydowskim prawem, wywołało powszechne oburzenie. Herodiada doprowadziła do stracenia Jana Chrzciciela, otwarcie potępiającego ten związek. W 39 roku, gdy jej drugi mąż został pozbawiony tetrarchii, udała się z nim na wygnanie. Z pierwszego małżeństwa miała córkę Salome III.

Dzieła artysty

Madonna z Dzieciątkiem i świętymi - 1430 Panel, 43,7 x 34,3 cm, Museo Diocesano, Empoli

Madonna i Dzieciątko (Madonna of Tarquinia) 1437, Tempera na panelu, 151 x 66 cm, Galleria Nazionale d'Arte Antica, Rzym

Madonna z Dzieciątkiem z świętymi i aniołami - 1437, panel, 208 x 244 cm, Luwr, Paryż

Święty Hieronim na pustkowiu - 1439, tempera na panelu, 54 x 37 cm, Staatliches Lindenau Museum, Altenburg

Zwiastowanie z dwoma ofiarodawcami - 1440, olej na panelu, 155 x 144 cm, Galleria Nazionale d'Arte Antica, Rzym

Madonna z Dzieciątkiem - 1440 - 1445, National Gallery of Art w Waszyngtonie

Zwiastowanie - (1443-1450) deska, 203 x 185.3 cm, Stara Pinakoteka Monachium

Zwiastowanie - 1445 - 1450, olej na panelu, 117 x 173 cm, Galleria Doria Pamphilj

Zwiastowanie - 1450 - 1453, National Gallery w Londynie

St. John the Baptist Bids Farewe to His Family - 1452 - 1466, fresk, Katedra w Prato

Madonna z Dzieciątkiem i sceny z życia Maryi - 1452 panel, diameter 135 cm, Pałac Pitti, Florencja

Madonna del Ceppo - 1452 - 1453, panel, 187 x 120 cm, Civic Museum, Prato

Adoracja ze św. Janem i św. Bernardem - 1459, tempera na desce 127 x 116 cm, Gemäldegalerie, Berlin

Feast of Herod - 1452 - 1466, fresk, Prato Cathedral

Uczta u Heroda - ok. 1452 - 1467, Prato

Madonna z Dzieciątkiem - ok. 1465 tempera na desce 76,3 x 54,2 Stara Pinakoteka

Matka Boska z Dzieciątkiem i aniołami - ok. 1465 tempera na desce 93 × 62,5 cm Galeria Uffizi

Bibliografia

Bochnak Adam, Historia sztuki nowożytnej, t.I, Warszawa-Kraków: PWN, 1985.

Renesans w sztuce włoskiej, red. R. Toman, 2007.

Zygmunt Waźbiński, Malarstwo quattrocenta, Warszawa: Wyd. Artystyczne i Filmowe, 1972.