François Maurice Adrien Marie Mitterrand (wym. [fʁɑ̃ˈswa mɔˈʁis mitɛˈʁɑ̃]; ur. 26 października 1916 w Jarnac, zm. 8 stycznia 1996 w Paryżu) – socjalistyczny polityk francuski, prezydent Francji w latach 1981-1995. Mitterrand jest uznawany w prawie wszystkich sondażach i rankingach, za jednego z dwóch, obok de Gaulle'a, największych prezydentów w historii Francji.

Młodość i wojna

Ojcem François był Gilbert Felix Joseph Mitterrand, który pracował jako agent towarzystw kolejowych, następnie producent octu i przewodniczący związku zawodowego jego wytwórców. Babka Gilberta była arystokratką, daleką potomkinią Ferdynanda III Świętego i Jana z Brienne, krzyżowca, króla Jerozolimy i współcesarza Bizancjum. To czyniło również z przyszłego prezydenta potomka królewskich rodów.

W młodości wychowywany przez jezuitów (którzy prowadzili szkołę, do której uczęszczał), był konserwatystą i żarliwym katolikiem. Pierwszym politycznym krokiem było przystąpienie do ultranacjonalistycznej organizacji Croix-de-feu, którą przedłożył nad Action Française, gdyż ta ostatnia została wyjęta spod prawa przez Watykan. W czasie II wojny światowej został powołany do wojska i w 1940 r. dostał się do niewoli, z której uciekł w 1941 r. Przedostał się do tzw. wolnej strefy i przystąpił do administracji państwa Vichy, jako podsekretarz stanu. Później w 1943 związał się z ruchem oporu, razem z grupą innych urzędników rządowych, utrzymując dalej ministerialne stanowisko. Niemal do śmierci Mitterand składał zresztą co roku wieniec na grobie marszałka Philippe Pétaina, jako bohatera pierwszej wojny światowej. W 1943 miał otrzymać francisque, honorowe odznaczenie Vichy, jednak później zaprzeczał temu.

Jego pseudonimem konspiracyjnym był Kapitan Morland. Mitterrand brał udział w powstaniu paryskim, gdzie oddział pod jego dowództwem zdobył gmach dawnego ministerstwa ds. kombatantów.

Wielu zarzucało potem Mitterrandowi, iż wstąpił do ruchu oporu w momencie, kiedy sytuacja na froncie się zmieniała. Z drugiej strony był to pewien akt odwagi, podczas gdy wielu Francuzów przeczekało wojnę, nie plamiąc się wprawdzie kolaboracją, ale też nie uczestnicząc w żadnych tajnych organizacjach. Do takich należał m.in. Georges Pompidou.

Według wielu źródeł Mitterrand od prawie samego początku był związany potajemnie z Wolną Francją, a swoją funkcję wykorzystywał jako parawan dla działalności na rzecz władz emigracyjnych. Według wtajemniczonych, jego prawicowe poglądy uległy już wcześniej załamaniu w wyniku wczesnej ekspansji hitlerowskiej. Faktem jest, iż jeszcze przed wojną był bliskim przyjacielem socjalistycznego działacza Georges'a Dayana, którego kiedyś uchronił przed linczem ze strony członków Action Française.

De Gaulle i Mitterrand

Kiedy Mitterrand przedostał się do Algieru w 1943 roku, spotkał się tam z gen. Charles'em de Gaulle'em i tam też doszło do pierwszego z wielu spięć między nimi. De Gaulle zażądał wtedy, aby Mitterrand przyłączył swoją siatkę ruchu oporu do siatki jego siostrzeńca. Mitterrand odmówił wtedy, argumentując, iż jego organizacja jest większa. Atmosferę spotkania niewątpliwie podgrzał fakt, iż przed nim Mitterrand złożył kurtuazyjną wizytę gen. Henri Giraudowi, który był popierany przez Amerykanów przeciwko de Gaulle'owi.

Nie jest to potwierdzone, ale podobno kiedy po wyzwoleniu Paryża de Gaulle wygłaszał – w obecności przywódców ruchu oporu – przemówienie z okna paryskiego ratusza, wtedy stracił równowagę i prawie by wyleciał z okna, gdyby stojący obok Mitterrand nie chwycił go za kolana i nie wciągnął do środka.

Jeżeli tak rzeczywiście było, to de Gaulle nie poczuwał się raczej do wdzięczności względem Kapitana Morlanda, do którego żywił, wedle relacji jego współpracowników, szczerą pogardę. Choć kiedy rywalizowali w 1965 roku o urząd prezydenta, zakazał swoim współpracownikom wykorzystywania w kampanii zdjęcia, na którym młody Mitterrand ściska rękę Petaina. Choć uważam go za łajdaka, nie chcę walczyć takimi metodami – miał powiedzieć.

Kariera w IV Republice

Po wojnie powrócił do polityki, wiążąc się z centrolewicą i w 1946 r. został wybrany jako deputowany z departamentu Nièvre. Do 1957 piastował szereg, głównie ministerialnych urzędów w IV Republice, rezygnując następnie na znak sprzeciwu wobec polityki francuskiej w Algierii (był wówczas zdecydowanym zwolennikiem utrzymania tej kolonii). Rok później należał do nielicznych osób sprzeciwiających się nominacji de Gaulle'a na stanowisko głowy państwa – w tym roku stracił w wyborach stanowisko deputowanego.

Jako minister sprawiedliwości w rządzie Guya Molleta był oficjalnym reprezentantem Republiki na ślubie księcia Monako Rainiera III i aktorki Grace Kelly.

W roku 1948 32-letni minister był jednym z współzałożycieli i czołowych działaczy (obok takich postaci jak Winston Churchill, Konrad Adenauer, Paul-Henri Spaak, Harold Macmillan czy Józef Retinger) Ruchu Europejskiego.