Francisco Largo Caballero - Polski Serwis Naukowy

pomnik Largo Caballero

Francisco Largo Caballero (ur. 15 października 1869 w Madrycie – zm. 23 marca 1946 w Paryżu), hiszpański działacz związkowy i polityk, przewodniczący Hiszpańskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej (PSOE) oraz Powszechnego Związku Robotników (UGT), w okresie Drugiej Republiki Hiszpańskiej minister pracy (1931-1933) i premier Hiszpanii (1936–1937).

Druga Republika Hiszpańska (Segunda República Española) – demokratyczne państwo istniejące między 14 kwietnia 1931 a 1 kwietnia 1939 na terenie Hiszpanii. Za początek Drugiej Republiki (Pierwsza istniała w latach 1873 – 1874) uznaje się dzień jej proklamowania i wyjazdu króla Alfonsa XIII z kraju, zaś za jej koniec – ostateczne zwycięstwo wojsk nacjonalistycznych w hiszpańskiej wojnie domowej, która wybuchła po zamachu stanu dokonanym 18 lipca 1936.

Przewodniczący Rządu Hiszpanii (Presidente del Gobierno de España) – tytuł szefa rządu hiszpańskiego. Wybierany jest przez Kongres Deputowanych – izbę niższą Kortezów; po inwestyturze otrzymuje nominację od króla, przed którym składa przysięgę lub obietnicę.

Biografia

Francisco Largo Caballero, sztukator z wykształcenia, po raz pierwszy wziął udział w strajku sektora budowlanego już w wieku 21 lat (w 1890), a cztery lata później został członkiem PSOE, w której działał aż do śmierci.

Jako członek Komitetu Organizacyjnego strajku generalnego w roku 1917 został skazany na dożywotnie więzienie i osadzony w zakładzie karnym w mieście Cartagena. Jego pobyt za kratami nie był długi – już po roku zdobył w wyborach mandat deputowanego i został wypuszczony na wolność.

Niceto Alcalá-Zamora (ur. 6 lipca 1877 w Priego de Córdoba, zm. 18 lutego 1949 w Buenos Aires), pierwszy prezydent Drugiej Republiki Hiszpańskiej od 1931 do 1936.

Madryt (hiszp. Madrid) – stolica i największe miasto Hiszpanii, położony w środkowej części kraju u podnóża Sierra de Guadarrama (Wyżyna Kastylijska) nad rzeką Manzanares.

Po śmierci Pablo Iglesiasa, założyciela PSOE i UGT, Largo Caballero wraz z Juliánem Besteiro stanęli na czele UGT. Był między 1908 a 1918 wiceprzewodniczącym, a w latach 1918–1932 i 1934-1938 sekretarzem generalnym tej największej w Hiszpanii socjalistycznej centrali związkowej.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Miguel Primo de Rivera y Orbaneja (8 stycznia 1870 - 16 marca 1930) – hiszpański wojskowy, dyktator Hiszpanii w latach 1923-1930. Ojciec José Antonia Prima de Rivery.

Zwolennik ograniczonej współpracy z rządem dyktatora Miguela Primo de Rivera, dzięki której UGT mógł nadal funkcjonować. Wywołało to jednak opór wielu działaczy PSOE i UGT, szczególnie Indalecio Prieto, antymonarchisty i zwolennika ustanowienia w Hiszpanii republiki.

Largo Caballero został ministrem pracy w pierwszym rządzie Drugiej Republiki Hiszpańskiej, powołanym w 1931 pod przewodnictwem Niceto Alcalá-Zamora. Pozostał na stanowisku jako członek jeszcze dwóch kolejnych gabinetów premiera Manuela Azaña. Cieszył się ogromną popularnością wśród robotników, widzących w nim skromnego człowieka żyjącego podobnie jak oni.

Don Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde Salgado Pardo, w skrócie Francisco Franco y Bahamonde (ur. 4 grudnia 1892 w Ferrol , zm. 20 listopada 1975 w Madrycie) – hiszpański dyktator i wojskowy. Przywódca antyrepublikańskiego przewrotu (1936-1939), szef państwa Hiszpanii (hiszp. Jefe del Estado Español, 1936-1975), regent Królestwa Hiszpanii (1947-1975), premier rządu, głównodowodzący sił zbrojnych i przewodniczący organizacji politycznej – Falangi ("FET y JONS", od 1958 "Ruch Narodowy"), tytułowany Wodzem Antykomunistycznej Krucjaty (El Caudillo de la Última Cruzada y de la Hispanidad, El Caudillo de la Guerra de Liberación contra el Comunismo y sus Cómplices).

Konzentrationslager Sachsenhausen – niemiecki obóz koncentracyjny założony w lipcu 1936 około 30 km na północ od Berlina. Funkcjonował do 22 kwietnia 1945.

Wybory w roku 1933 przyniosły zwycięstwo sojuszu partii klerykalnych – Confederación Española de Derechas Autónomas (Hiszpańskiej Konfederacji Prawicy Autonomicznej). Nowy rząd ograniczył wydatki socjalne, co skłoniło Largo Caballero ku coraz bardziej radykalnym poglądom, zaczął również mówić o rewolucji socjalistycznej i poparł wydarzenia, które doprowadziły do strajku generalnego, który w 1934 sparaliżował szczególnie Asturię i Katalonię. Strajk zdecydowanie potępił generał Francisco Franco, który wiernie służył rządowi CEDA. Udział w organizacji strajku Largo Caballero przypłacił kolejnym wyrokiem (tym razem 30 lat więzienia), jednak ponownie szybko wraca na wolność.

Stiuk – mieszanina gipsu, wapienia i drobnego piasku lub pyłu marmurowego, łatwa do formowania, szybko twardniejąca. Często barwiona na różne kolory, nakładana na podłoże, gładzona i polerowana po wyschnięciu.

Obóz koncentracyjny - miejsce przetrzymywania, zwykle bez wyroku sądu, dużej liczby osób uznawanych z różnych powodów za niewygodne dla władz. Służyć może różnym celom: od miejsca czasowego odosobnienia osób, wobec których zostaną podjęte później inne decyzje, poprzez obóz pracy przymusowej, czyli de facto niewolniczej, aż po miejsce fizycznej eksterminacji.

W listopadzie 1935 nowy Prokurator Generalny Republiki Marcelino Valentín Gamazo, oskarża go przed Sądem Najwyższym o przywództwo rewolucji Został uwolniony od zarzutów 1 grudnia.

Jako zwolennik współpracy z innymi centralami związkowymi, doprowadził do podpisania umowy z Komunistyczną Partią Hiszpanii (PCE) i anarchistyczną Krajową Konfederacją Pracy (CNT). Wywołało to wewnątrzpartyjne spory, w których głównym oponentem Largo Caballero znów był Indalecio Prieto. Spór ten narastał z czasem, dzieląc PSOE na rewolucjonistów caballerystowskich i umiarkowanych prietystów, a sam Largo Caballero zaczął być nazywany hiszpańskim Leninem.

Hiszpańska Socjalistyczna Partia Robotnicza (Partido Socialista Obrero Español – PSOE) – hiszpańska socjaldemokratyczna partia polityczna. Jedna z największych partii w Hiszpanii, druga najstarsza (po Partido Carlista, założonej w 1833). Partia założona w 1879 roku, w latach 1939-1977 nielegalna. Po przywróceniu demokracji jedna z głównych sił politycznych kraju. W latach 1982-1996 i od 2004 roku - rządząca. Przywódcą partii jest José Luis Rodríguez Zapatero.

Barcelona [bərsəˈɫonə] (hiszp. [barθeˈlona]) – miasto w północno-wschodniej Hiszpanii, nad Morzem Śródziemnym, stolica prowincji o tej samej nazwie oraz wspólnoty autonomicznej Katalonii. Drugie co do wielkości miasto Hiszpanii. Główny ośrodek przemysłu kraju (samochody, komputery, prod. chemikaliów, przetwórstwo żywności) i finansowy regionu. Duży port morski oraz port lotniczy – Prat de Llobregat.

Po upadku rządu José Girala, 4 września 1936, już podczas wojny domowej Largo Caballero został mianowany premierem i ministrem wojny. Za wszelką cenę chciał utrzymać dyscyplinę w wojsku oraz zachować faktyczną władzę nad terytoriami zajmowanymi przez wojska republikańskie. Jednak jego rządy są bardzo trudne: sytuacja na frontach przybiera niekorzystny dla republikanów obrót, w Barcelonie wybucha zainicjowane przez Robotniczą Partię Marksistowskiej Unifikacji (POUM) i CNT powstanie, jednostki policji próbują zając budynek operatora telefonicznego Telefónica a sam Largo Caballero odmawia podpisania (na co naciskał Związek Radziecki) delegalizacji POUM. Pozwala to zgrupowanym wokół Prieto socjalistom i komunistom z PCE, przy pełnym poparciu Manuela Azaña i jego partii Izquierda Republicana (Lewica Republikańska), wywołać kryzys w rządzie i doprowadzić do dymisji premiera Largo Caballero. Jego następcą został inny socjalista Juan Negrín.

Hiszpańska Konfederacja Prawicy Autonomicznej (Confederación Española de Derechas Autónomas - CEDA) , federacja hiszpańskich katolickich partii politycznych założona 4 marca 1933.

Dni majowe w Barcelonie (Els Fets de Maig po katalońsku, Los Hechos de Mayo po hiszpańsku) - uliczne starcia między prokomunistycznymi siłami rządowymi (Gwardia Szturmowa Guardia de Asalto) wspieranymi przez bojówki stalinowskie, a milicjami anarchosyndykalistów, które miały miejsce w Barcelonie między 3 a 8 maja 1937, w czasie wojny domowej w Hiszpanii. Przybycie po piątym dniu strać posiłków Gwardii z Walencji doprowadziło do zawieszenia broni i zaprzestania walk.

W 1939, po porażce republikanów wojnie domowej, Largo Caballero – jak większość przegranych – udaje się na emigrację do Francji. Kiedy w 1940 Francję zajmują wojska III Rzeszy, zostaje aresztowany i osadzony w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen, w którym pozostał aż do wyzwolenia go przez Armię Czerwoną. Zmarł na wygnaniu w Paryżu 23 marca 1946. Na jego pogrzeb na cmentarzu Père-Lachaise przyszły tysiące Francuzów i hiszpańskich emigrantów. W 1978, po ponownym ustanowieniu w Hiszpanii ustroju demokratycznego, jego prochy zostały sprowadzone do rodzinnego Madrytu, gdzie odbył się ponowny pogrzeb, w którym wzięło udział około 500 tysięcy osób. W tym samym roku UGT założył fundacje jego imienia, która sprawuje opiekę i bada archiwa UGT oraz uczestniczy w debatach poświęconych tematyce związkowej i ogólnopolitycznej.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Katalonia (kat. Catalunya [kətəˈɫuɲə], hiszp. Cataluña, oksytański Catalonha) – wspólnota autonomiczna Hiszpanii. W szerszym znaczeniu – region geograficzny i kraina historyczna na Półwyspie Iberyjskim z ośrodkiem kulturalnym i administracyjnym w Barcelonie.

Przypisy

La Vanguardia, 26 listopada 1935, str. 28 i La Vanguardia, 28 listopada 1935, str. 25 (artykuły w języku hiszpańskim z dziennika La Vanguardia)
La Vanguardia, 1 grudnia 1935, str. 26 (artykuł w języku hiszpańskim z dziennika La Vanguardia)