Francisco Vásquez de Coronado - Polski Serwis Naukowy

Wyprawa Coronada do Siedmiu Miast Ciboli 1540-1542

Francisco Vásquez de Coronado (ur. ok. 1510 w Salamance, zm. 22 września 1554 w Meksyku), hiszpański konkwistador i odkrywca. Pierwszy eksplorator i odkrywca dzisiejszych stanów USA: Nowy Meksyk, Arizona, Kolorado i Kansas.

Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. – México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze: Stanami Zjednoczonymi (na północy); Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu); Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie); Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).

Nowa Galicja, Galicja Zachodnia (niem. Neu-Galizien, West-Galizien) – jednostka podziału terytorialnego ziem polskich zagarniętych przez Austrię na mocy III rozbioru Polski w 1795. Istniała w latach 1795-1809, do 1803 jako osobny kraj koronny, w 1803 włączona w skład Galicji.

W roku 1540, na skutek wieści o Siedmiu Miastach Cibola, przyniesionych przez franciszkanina Marcosa z Nicei, wicekról Meksyku, Antonio de Mendoza, wysłał na północ ekspedycję pod wodzą Coronada, ówczesnego gubernatora prowincji Nowa Galicja. Oddziałowi 250 konnych i 70 pieszych towarzyszyło kilkuset Indian i stado bydła. Wyprawa z początku "maszerowała raźno", ale w połowie czerwca 1540 r., tuż przed dotarciem do pierwszych osad indiańskich (puebli), ludzie niemal umierali z głodu. Kilku – nie bacząc na niebezpieczeństwo – zjadło pędy jakiejś rośliny, która okazała się trująca; zmarli wszyscy.

Kiva – prostokątne lub okrągłe pomieszczenie, zazwyczaj wykonane z cegły adobe lub kamienia, czasem zagłębione częściowo w ziemi, służące północnoamerykańskim Indianom z plemion Hopi i Pueblo do celów obrzędowych. Także rodzaj podobnych prekolumbijskich budowli, owalnych i częściowo zagłębionych w ziemi, tworzonych na południowym zachodzie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych przez przodków tamtejszych Indian, m.in. z kultury Anasazi, prawdopodobnie także w celach religijnych.

Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

Portret księcia Alby, czasami mylnie brany za portret Coronada

Wreszcie Hiszpanie dotarli do pierwszego puebla. Doszło do bitwy na przedpolach osiedla, a w konsekwencji do zdobycia zabudowań, gdzie napastnicy znaleźli to, co było w tym momencie dla nich najcenniejsze – kukurydzę, fasolę, mąkę, sól i wiele kur "większych niż te, które widzi się tutaj, w Nowej Hiszpanii". Informacje Coronado słane do wicekróla pełne były goryczy, bowiem żadnego złota nie znaleziono, a jedynie nieliczne turkusy, których łączna wartość nie pokrywała kosztów ekspedycji.

Kansas – stan w środkowej części USA. Kansas na północy graniczy ze stanem Nebraska, na wschodzie z stanem Missouri, na południu z Oklahomą, a na zachodzie z Kolorado. Stan Kansas jest położony na Wielkich Równinach. Teren jest falisty, częściowo pagórkowaty. Nazwa stanu pochodzi od nazwy miejscowego plemienia indiańskiego Kansa, tłumaczonej jako ludzie południowego wiatru.

Kolorado (ang. Colorado) – stan na środkowym zachodzie Stanów Zjednoczonych. Na północy graniczy z Wyoming i Nebraską, na wschodzie z Kansas, na południu z Oklahomą i Nowym Meksykiem, a na zachodzie z Utah. Teren górzysty (Góry Skaliste) i wyżynny. Nazwa terytorium, a następnie stanu pochodzi od nazwy rzeki Kolorado.

Kolejnym pueblem, do którego zaprosił Hiszpanów przyjaźnie nastrojony wódz, przezwany przez nich "Capitàn Bigotes"", czyli "Kapitan Wąs", było rozległe osiedle Cicuyé, dzisiaj zwane Pecos. Oto opis, jaki zostawił kronikarz ekspedycji Coronada, Castañeda: "Cicuyé to miejscowość mająca 500 wojowników, którzy są postrachem całej okolicy. Położone jest w kształcie czworoboku na skale. Pośrodku znajduje się wielki dziedziniec wewnętrzny czy też plac zawierający piece". Domy są wszystkie jednakowe i mają po cztery piętra... Mieszkańcy przechwalają się, że nikt nie potrafi go zdobyć, natomiast oni, jeśli tylko zechcą, potrafią podbić każdą wieś".

Konkwista (hiszp. conquista - podbój, zdobycie) - hiszpańskie wyprawy zbrojne, podejmowane od końca XV wieku w celu podboju nowo odkrytych terytoriów zamorskich w Amerykach, Afryce i Indiach.

Nowy Meksyk (ang. New Mexico, hisz. Nuevo México) – stan na południowym zachodzie USA. Od zachodu graniczy z Arizoną, od północy z Kolorado od wschodu z Oklahomą i Teksasem.

Stąd na północny wschód wyruszył niewielki oddziałek pod dowództwem Hernanda de Alvarado, który pierwszy dotarł do rzeki Rio Grande i miasta Acoma zbudowanego na niedostępnej skale, na którą można było dostać się tylko z jednej strony wąskimi i naturalnie obronnymi "schodami".

Acoma (nazwa własna Ä ke mä czyli "miejsce, które zawsze było") – Indianie Ameryki Północnej z grupy kulturowej plemion Pueblo, do dziś wielu z nich posługuje się językiem z grupy keresańskiej.

García López de Cárdenas (I poł. XVI wieku), hiszpański konkwistador, badacz południowozachodnich obszarów Stanów Zjednoczonych, uznawany za pierwszego Europejczyka, który odkrył Wielki Kanion Kolorado.

Inny oficer Coronada, García López de Cárdenas, wyruszył na północny zachód i po kilkunastu dniach wędrówki stanął nad brzegiem wielkiego kanionu rzeki Kolorado stając się tym samym jego odkrywcą.

Nie znalazłszy złota w Siedmiu Miastach Ciboli Coronado, omamiony opowieściami Indian o fantastycznych bogactwach miasta Quivira, wyruszył dalej na północny wschód docierając nad rzekę Kansas na – mniej więcej – środkowych obszarach dzisiejszego stanu o tej samej nazwie. I tam jednak nie znalazł żadnych bogactw, natomiast coraz częściej stykał się z wojowniczo nastawionymi plemionami indiańskimi. Straciwszy wielu ludzi postanowił zawrócić i w roku 1542 ponownie zjawił się w Culiacán w Meksyku, gdzie przed wyprawą pełnił funkcję gubernatora.

Wielki Kanion – przełom rzeki Kolorado w stanie Arizona w USA przez Płaskowyż Kolorado, złożony głównie z łupków Yishnu, a także iłołupków, wapieni, piaskowców i granitowych intruzji. W kanionie tym znajduje się pełny przekrój geologiczny od proterozoiku (era prekambryjska) po trias (era mezozoiczna). Każda seria warstw skalnych posiada inny odcień. Skały osadowe kanionu obfitują w skamieniałości, od pierwotnych glonów do drzew, od morskich muszli po szczątki dinozaurów. Czas powstawania kanionu szacuje się na około 10 milionów lat. Kanion zaczął powstawać najpierw w zachodniej części obecnego przebiegu, 17 mln lat temu, natomiast wschodni kraniec ukształtował się 5-6 mln lat temu. W następnych milionach lat trwało wcinanie się wgłębne rzeki i pogłębianie kanionu, przy zachowaniu jego długości . Jego "architektem" była rzeka Kolorado, która żłobiła kanion w miarę jak płaskowyż Kolorado się podnosił. Przed wybudowaniem w 1963 r. zapory wodnej Glen Canyon rzeka niosła przez kanion dziennie 500000 ton osadu, obecnie zaś zaledwie 80000 ton. W obecnym kształcie Wielki Kanion ma 349 km długości i w najgłębszym miejscu (Granite Gorge – Wąwóz Granitowy) 2133 m głębokości. Szerokość waha się od ok. 800 m (pod punktem widokowym Toroweap na North Rim – Północnej Krawędzi) do 29 km w najszerszym miejscu. Jest to największy przełom rzeki na świecie (jednak nie najgłębszy); największy w Europie to przełom rzeki Verdon we Francji.

Norman Rockwell (ur. 3 lutego 1894, zm. 8 listopada 1978) – amerykański malarz i ilustrator, najbardziej znany jako autor okładek dla The Saturday Evening Post, z którym współpracował przez ponad cztery dekady. Do najbardziej znanych jego prac należy seria z Williem Gillisem, przedstawienie Rózi Nitownicy i cykl Cztery wolności oraz Anna chce spać.

W roku 1544 podał się jednak do dymisji (wyprawa do Siedmiu Miast Cibola doprowadziła go do ruiny finansowej) i osiedlił się w mieście Meksyk, gdzie w dziesięć lat później zmarł w nędzy.

Bibliografia

Carl Waldman i Alan Waxler: Encyclopedia of Exploration: The Explorers. New York: FactsOnFile, Inc., 2004. ISBN 0-8160-4676-X.

Przypisy

Bajecznie bogatych w złoto i drogie kamienie
Paul Horgan, Conquistadors in North American History, Greenwich, Conn. 1965
Mianem pieców (hiszp. estufas) określali Hiszpanie indiańskie kiva
A. Grove Day, Coronado's Quest, Los Angeles 1964
Autorem tych opowieści był "Turek" (hiszp. El Turco) niewolnik – Indianin z plemienia Pawnee, który chciał dostać się w rodzinne strony