Francisco de Zurbarán - Polski Serwis Naukowy

Francisco de Zurbarán (ur. 1598 w Fuente de Cantos w Estremadurze, ochrzczony 7 listopada tego roku; zm. 27 sierpnia 1664 w Madrycie) – hiszpański malarz epoki baroku, przedstawiciel caravaggionizmu oraz szkoły sewilskiej w malarstwie hiszpańskim.

Biografia

Był Baskiem, synem rolników (ojciec Luis Zurbarán, matka Isabel Marquet). Ojciec wysłał go w dzieciństwie do szkoły, prowadzonej przez Juana de Roelasa w Sewilli. Szybko wyrobił sobie dobrą opinię, pomimo że w Sewilli niemało było wówczas innych doskonałych malarzy.

Grenoble (oksyt. Grenòble, Granòble; średniowieczny oksyt. Grasanòbol; franko-prow. Grenoblo) – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Rodan-Alpy, w departamencie Isère.

Święta Agata – obraz Francisco de Zurbarána, jeden z siedmiu obrazów - portretów świętych zleconych po Soborze trydenckim przez kardynała Paleottiego.

Początkowo kopiował prace Caravaggio, w swych oryginalnych pracach pozostawał wciąż pod jego wpływem, zyskując sobie miano "hiszpańskiego Caravaggia". Jego mistrzem był Jusepe de Ribera.

W roku 1619 wrócił do Llereny, gdzie wykonywał liczne obrazy ołtarzowe i wotywne. Od swego drugiego nauczyciela przejął styl światłocieniowego malarstwa Francisca de Herrery.

W 1621 Zurbarán wykonał 21 obrazów dla dominikanów S. Pablo w Sewilli, które to przyniosły mu sławę.

Luwr (fr. Louvre, Musée du Louvre) – dawny pałac królewski w Paryżu, obecnie muzeum sztuki. Jedno z największych muzeów na świecie, najczęściej odwiedzana placówka tego typu na świecie. Stanowi jeden z ważniejszych punktów orientacyjnych Paryża, położony jest przy prawym brzegu Sekwany w obrębie Pierwszej Dzielnicy. W kompleksie budynków o całkowitej powierzchni wynoszącej 60,600 metrów kwadratowych znajdują się zbiory liczące około 35,000 dzieł sztuki od czasów najdawniejszych po połowę wieku XIX, dzieła światowego dziedzictwa o największej sławie takie jak np. stela z kodeksem Hammurabiego, Nike z Samotraki, Mona Lisa pędzla Leonarda.

Kontrreformacja – nurt w Kościele katolickim, będący reakcją na powstanie protestantyzmu, mający na celu zahamowanie szerzącej się reformacji i odzyskanie przez Kościół rzymskokatolicki utraconych wpływów i pozycji wyznania panującego. Działania te połączone były z odnową wewnątrz Kościoła, wymuszoną gwałtownym rozwojem reformacji. Z tego też powodu autorzy katoliccy wolą stosować termin reforma katolicka, starając się uwypuklić pozytywny aspekt kontrreformacji.

W statycznej ociężałości stoją one na przeciwległym biegunie zmysłowego stylu Ribery.

W roku 1628 powstały Sceny z życia S. Pedro Nolasco oraz 5 wizerunków mnichów dla klasztoru mercedarianów w Sewilli (Academia San Fernando, Madryt).

Pomnik Zurbarána w Sewilli

Cała twórczość malarza, poza martwymi naturami, powstała w służbie Kościoła i kontrreformacji. Wśród prac Zurbarána najliczniejsze są sceny religijne, ale nie brak też martwych natur (Martwa natura z pomarańczami i cytrynami), scen batalistycznych (Zwycięstwo pod Kadyksem) i mitologicznych (Prace Herkulesa). W 1634 Zurbarán stał się nadwornym malarzem Filipa IV. Zlecono mu dekorację Salonu Królestw w nowo zbudowanym pałacu Buen Retiro. Zurbarán namalował tam dwie bitwy, np. Zwycięstwo pod Kadyksem i 10 scen z czynami Herkulesa. Jednocześnie powstały pierwsze martwe natury, np. Martwa natura z cytrynami, pomarańczami i różą (1633), spokojna, doskonale zbudowana kompozycja o wyśmienitym oddaniu materii.

Michelangelo Merisi da Caravaggio (ur. 29 września 1571, zm. 18 lipca 1610) – włoski malarz działający w latach 1593–1610 w Rzymie, Neapolu, na Malcie i Sycylii. Był reformatorem malarstwa europejskiego na przełomie XVI i XVII wieku. W swoich obrazach wyrzekł się piękna ludzkiego ciała, idealizowanego przez malarzy renesansowych. W celu ukazania realizmu wprowadził do swych dzieł ostry światłocień. Malowidła Caravaggia cechuje połączenie fizycznej formy i psychologicznej treści. Jego styl stał się wzorem dla malarzy epoki baroku. Caravaggio był zapomniany w wiekach XVIII i XIX, został na nowo odkryty dopiero w XX stuleciu. Obecnie jest uznawany za pierwszego wielkiego artystę barokowego.

Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Korzystając z elementów caravaggionizmu oraz wątków narodowego malarstwa hiszpańskiego, doprowadził je do punktu, który pozwolił Velázquezowi nadać mu światową rangę.

W 1658 malarz wrócił do Madrytu. Wzrastająca popularność Murilla zmusiła artystę do współzawodniczenia z jego miękką, płynną ekspresją. Święci z ostatnich obrazów porzucili wyraz ascezy, stali się bardziej romantyczni, a Madonny upodobniły się do włoskich pierwowzorów.

Diego Velázquez, właśc. Diego Rodriguez de Silva y Velázquez (ur. 6 czerwca 1599 w Sewilli, zm. 6 sierpnia 1660 w Madrycie) - malarz hiszpański epoki baroku, portrecista.

Królewska Akademia Sztuk Pięknych Św. Ferdynanda w Madrycie (Real Academia de Bellas Artes de San Fernando) powstała w 1752. Do jej zadań należało wspomaganie hiszpańskich artystów plastyków i rzeźbiarzy. Jednym z fundatorów i założycieli akademii był minister José de Carvajal y Lancaster, a także ówczesny władca Ferdynand VI Hiszpański.

Zurbarán pozostał wprawdzie przy swoim realizmie, ale wzrastające znaczenie koloru i trójwymiarowości brył w jego obrazach pokazuje, ile zdołał adaptować z włoskich mistrzów, np. Adoracja pasterzy, (1638, Grenoble).

W połowie lat 30. Zurbarán uwolnił się od ostrych kontrastów światłocienia. W 1635 artysta ponownie przebywał w Sewilli i rozpoczął niezwykle pracowitą i pełną sukcesów dekadę, pracując dla wielu kościołów i klasztorów południowo-zachodniej Hiszpanii.

W roku 1636 powstała m.in. wielka seria wizerunków świętych kobiet dla szpitala św. Krwi, dziś rozproszonych w licznych muzeach całego świata, np. Święta Apolonia (Luwr, Paryż). Malował także serie obrazów dla świątyń w hiszpańskich koloniach w Ameryce, eksportując je poprzez rodzinę żony, osiadłą w Peru. Miał jednak kłopoty z uzyskaniem za nie zapłaty.

Caravaggionizm – formuła stylistyczna w malarstwie barokowym wprowadzona i rozwinięta ok. 1605-1640 przez włoskich kontynuatorów i naśladowców Caravaggia.

Muzeum Prado (hiszp. Museo del Prado) - mieszczące się w Madrycie, jedno z najważniejszych i najbogatszych muzeów na świecie. Zostało utworzone w 1819 r. przez króla Ferdynanda VII na prośbę jego drugiej żony - Marii Izabeli Braganza. Oryginalny, klasycystyczny budynek, zbudowany w roku 1785 według projektu Juana de Villanueva był kilkakrotnie rozbudowywany w XX stuleciu.

Był trzykrotnie żonaty, doczekał się szesnaściorga dzieci.

W zbiorach Muzeum Narodowego w Poznaniu znajduje się obraz Zurbarána Madonna Różańcowa adorowana przez Kartuzów.

Dzieła artysty

Św. Serapion - 1628

Wystawienie ciała św. Bonawentury - 1629

Objawienie apostoła Piotra przed świętym Piotrem Nolasco - 1629, olej na płótnie 179 x 233 cm, Prado, Madryt

Wizja niebiańskiej Jerozolimy - 1629, olej na płótnie 179 x 233 cm, Prado, Madryt

Niepokalane poczęcie - 1630 - 1635, olej na płótnie, 139 x 104 Prado

Martwa natura z filiżanką - 1633

Święta Agata - 1630 - 1633, olej na płótnie, 127 x 60 Musée Febre w Montpellier

Martwa natura z cytrynami, pomarańczami i różą - 1633

Święta Casilda - ok.1635, olej na płótnie 184 x 90 cm Prado

Śmierć Herkulesa - 1635, olej na płótnie 136 x 167 cm, Prado, Madryt

Święta Małgorzata - 1635-1640, olej na płótnie 163 x 105 cm, National Gallery w Londynie

Adoracja pasterzy - 1638, Grenoble

Madonna Różańcowa adorowana przez Kartuzów - Muzeum Narodowe w Poznaniu

Martwa natura - 1632 - 1642, olej na płótnie 46 x 84 cm Prado

Chrystus podnoszący swoje szaty - 1661, olej na płótnie 167 × 107 cm, Kościół w Jadraque

Święta Apolonia - Luwr, Paryż

Martwa natura z pomarańczami i cytrynami

Zwycięstwo pod Kadyksem

Prace Herkulesa

Sceny z życia S. Pedro Nolasco

5 wizerunków mnichów dla klasztoru mercedarianów w Sewilli - Academia San Fernando, Madryt

Zwycięstwo pod Kadyksem

10 scen z czynami Herkulesa

Bibliografia

Barok, Łódź: Galaktyka, 1999. ISBN 83-87914-03-7

Monique de Beaucorps, Raoul Ergmann, François Trassard, Wielcy mistrzowie malarstwa europejskiego, Warszawa: Arkady, 1998. ISBN 83-213-3976-X

Augustin de Butler, Francisco de Zurbarán, Siechnice: Eaglemoss Polska, 1999 (Wielcy Malarze ; nr 71)

Christine Stukenbrock, Barbara Toepper, Arcydzieła malarstwa europejskiego, Koenigswinter: h. f. ullmann, 2007. – ISBN 978-3-8331-2131-9

Andras Szekely, Malarstwo hiszpańskie, Warszawa: WAiF, 1974.

Zakon dominikanów to potoczna nazwa Zakonu Kaznodziejskiego (łac. Ordo Praedicatorum – OP). Składa się z trzech gałęzi: braci dominikanów, mniszek oraz świeckich zrzeszonych we fraterniach (zwanych tercjarzami). Szerszym pojęciem jest Rodzina Dominikańska , która obejmuje ponadto zgromadzenia sióstr dominikanek czynnych, członków instytutów świeckich oraz inne grupy i osoby indywidualne żyjące zgodnie z duchem św. Dominika, a nie podlegające bezpośredniej władzy generała Zakonu.

Malarstwo – obok rzeźby i grafiki jedna z gałęzi sztuk plastycznych. Posługuje się środkami plastycznego wyrazu, np. barwną plamą i linią, umieszczonymi na płótnie lub innym podłożu (papier, deska, mur), a dzieła zwykle są dwuwymiarowe lub dwuwymiarowe z elementami przestrzennymi. Twórczość malarska podlega zasadom właściwym dla danego okresu. Poszukiwanie odmiennych form wyrazu przyczynia się jednak do kształtowania nowych oryginalnych kierunków i niezwykłej różnorodności dzieł malarskich.