Franciszek Fiszer - Polski Serwis Naukowy

Grób Franciszka Fiszera na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Franciszek Fiszer, znany powszechnie jako Franc Fiszer (ur. 25 marca 1860 w Ławach, zm. 9 kwietnia 1937) – polski filozof, erudyta, postać ze środowiska kabaretu oraz kręgów artystyczno-literackich. Przyjaźnił się z wieloma znanymi literatami i filozofami. Został zapamiętany dzięki licznym anegdotom, powiedzeniom i żartom stworzonym przez niego i o nim.

Leszek Kołakowski (ur. 23 października 1927 w Radomiu, zm. 17 lipca 2009 w Oksfordzie) – filozof zajmujący się głównie historią filozofii, historią idei politycznych oraz filozofią religii, eseista, publicysta i prozaik.

Skamander. Miesięcznik poetycki – polskie czasopismo literackie z siedzibą w Warszawie ukazujące się w latach 1920-1928, a następnie 1935-1939. Pierwotnie wydawany był przez Władysława Zawistowskiego, a od 1922 przez Mieczysława Grydzewskiego. Trzon zespołu redakcyjnego stanowiła piątka czołowych poetów grupy Skamander (Jarosław Iwaszkiewicz, Jan Lechoń, Antoni Słonimski, Julian Tuwim i Kazimierz Wierzyński), przejściowo w jego skład wchodzili także m.in. Karol Irzykowski i Juliusz Kaden-Bandrowski.

Franciszek Józef Marian Fiszer urodził się 1860 roku w majątku Ławy koło Ostrołęki w rodzinie Teresy z domu Glinczanki i Józefa Fiszerów. Ojciec pochodził z niemieckiej szlachty spolonizowanej w XVIII w. i był dalekim krewnym gen. Stanisława Fiszera, natomiast matka należała do polskiego ziemiaństwa. Niewiele wiadomo o jego dzieciństwie, poza tym, że urodził się, kiedy jego rodzice byli już po 40. roku życia i że dość wcześnie został osierocony.

Mała Ziemiańska - znana warszawska kawiarnia okresu dwudziestolecia międzywojennego. Założona w 1918 r., mieściła się przy ul. Mazowieckiej 12. Z czasem otworzono kilka filii kawiarni na terenie Warszawy. Kawiarnia, nazwę zawdzięcza swojemu sąsiedztwu z Towarzystwem Kredytowym Ziemskim. Określenie "mała" wiązało się z początkowo niewielkim rozmiarem lokalu. Wnętrze jest pokryte polichromią autorstwa Wacława Borowskiego.

Władysław Stanisław Reymont (ur. 7 maja 1867 w Kobielach Wielkich, zm. 5 grudnia 1925 w Warszawie), właściwie Stanisław Władysław Rejment – polski pisarz, prozaik i nowelista, jeden z głównych przedstawicieli realizmu z elementami naturalizmu w prozie Młodej Polski. Niewielką część jego spuścizny stanowią wiersze. Laureat nagrody Nobla za czterotomową "epopeję chłopską" pt. Chłopi.

Edukację odbierał w Łomży i Warszawie, a następnie studiował filozofię w Lipsku, ale studiów nie skończył. W latach 80. XIX wieku Fiszer przeniósł się do Warszawy, gdzie stał się bywalcem najbardziej znanych wówczas warszawskich kawiarni, restauracji i kabaretów. Z czasem został znaną postacią życia towarzyskiego stolicy; był zaprzyjaźniony z większością najbardziej znanych polskich pisarzy, poetów, artystów i polityków. Znany był ze swoich egzystencjalnych monologów i anegdot. W okresie międzywojennym Fiszer stał się najbardziej znaną postacią warszawskiej śmietanki towarzyskiej, ozdobą niezliczonych balów i rautów. Odziedziczona przez niego rodzinna posiadłość, folwark Ławy, zaniedbany, wkrótce został zlicytowany za długi. Nie zmieniło jednak to stylu życia Fiszera, restauratorzy chętnie go gościli, ponieważ był chodzącą reklamą ich lokali. Najczęściej był widywany w Udziałowej, Ziemiańskiej, IPS, Oazie, Astorii, u Simona, Wróbla, czy u Bliklego.

Stefan Żeromski (ur. 14 października 1864 w Strawczynie koło Kielc, zm. 20 listopada 1925 w Warszawie) – polski prozaik, publicysta, dramaturg, nazwany "sumieniem polskiej literatury".

Udziałowa - jedna ze znanych mleczarni-kawiarni, działająca w Warszawie od końca XIX w. do zakończenia I wojny światowej. Założycielami Udziałowej byli: K. Życki, S. Giżyński, Elżanowski. Siedziba Udziałowej mieściła się w kamienicy na rogu ul. Nowy Świat 15 i Al. Jerozolimskich 2. Z czasem otworzono filie na ul. Nowy Świat i ul. Marszałkowskiej.

Wśród najbliższych przyjaciół Fiszera byli Bolesław Leśmian (sądzi się, że to Fiszer stworzył jego pseudonim artystyczny), Stefan Żeromski, Władysław Reymont, Skamandryci: Antoni Słonimski i Julian Tuwim, Jan Lechoń, Zenon Przesmycki, Artur Rubinstein oraz Antoni Lange. Chociaż Fiszer sam nie wydał żadnej książki, jego osoba pojawia się w niemal każdym ze wspomnień polskich artystów okresu międzywojennego. Był jedyną osobą, która nie opublikowała żadnej pracy, a pojawiła się w Polskim Słowniku Biograficznym Stanisława Tatarkiewicza i Philosophy in Poland; Dictionary of Writers Leszka Kołakowskiego.

Blikle - warszawska firma cukiernicza. Zastała założona 11 września 1869 roku przez Antoniego Kazimierza Bliklego. Od samego początku istnienia firmy lokal znajduje się na Nowym Świecie. Obecnie firma ma dwanaście cukierni w Warszawie oraz dziewięć w innych miastach Polski.

Instytut Propagandy Sztuki (IPS) - instytucja utworzona w 1930 r. z inicjatywy artystów i historyków sztuki, w celu, jak sama nazwa wskazuje, propagowania nowoczesnej polskiej sztuki. Siedziba IPS, wybudowana i otwarta w 1931 r., mieściła się w Warszawie przy ul. Królewskiej.

Uważa się, że Fiszer był pierwowzorem postaci Pana Kleksa.

W 1985 roku historie o Franciszku Fiszerze z różnych dzienników i wspomnień zostały zebrane przez Romana Lotha w książce Na rogu świata i nieskończoności.

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Franciszek Fiszer

Przypisy

Ławy (7) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V (Kutowa Wola – Malczyce) z 1884 r.
Piotr Łopuszański: Fiszer Pierwszy i Ostatni, 5 kwietnia 2007, wyd. Polityka Spółdzielnia Pracy
Janusz R. Kowalczyk: Sokrates naszych czasów. O Franciszku Fiszerze

Bibliografia

Kazimierz Błeszyński, „Franciszek Fiszer jako filozof”, Skamander 1939

Roman Loth, „Na rogu świata i nieskończoności”. Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1985 ISBN 83-06-01067-1; wznowienie Wydawnictwo Iskry 2010

Maria Szyszkowska, „Spotkania z Fiszerem”. Łomża, Stowarzyszenie "Spolegliwość", 1997 ISBN 8390533503)

Linki zewnętrzne

Franciszek Fiszer