Franciszek II Rakoczy - Polski Serwis Naukowy

Franciszek II Rakoczy (węg. II. Rákóczi Ferenc) (ur. 27 marca 1676 r., Borša - zm. 8 kwietnia 1735 r., Rodostó) - największy węgierski magnat początku XVIII w., w latach 1703 – 1711 przywódca wielkiego powstania antyhabsburskiego na Węgrzech (tzw. Powstanie Rakoczego), od 1704 do 1711 r. książę Siedmiogrodu.

Ban to tytuł spotykany w środkowej i południowo-wschodniej Europie między VII a XX wiekiem. Pierwotnie używany wśród rdzennej ludności Bośni od VII wieku, a później też w Chorwacji, w Węgrzech, na Wołoszczyźnie od XIV wieku do 1831 roku, w średniowiecznej Mołdawii, w Serbii, i w Królestwie Jugosławii od 1929 do 1941 roku. Ziemia pod władzą bana nosiła nazwę banat lub banowina.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Urodził się w ówczesnym komitacie zemplińskim (dziś w Powiecie Trebišov w południowo-wschodniej Słowacji, nad samą granicą węgierską). Po swoich przodkach przejął szczytne tradycje walki o niepodległość Węgier. Był synem Franciszka I Rakoczego i hrabianki Heleny (Ilony) Zrińskiej. Dziadkami ze strony ojca byli Jerzy II Rakoczy i Zofia Batory. Dziadkowie ze strony matki to Piotr IV Zriński (Peter Zrinski) ban Chorwacji, Slawonii i Dalmacji oraz Katarzyna Zrinska z domu Frankopan.

Anna Katerzyna Zrinska (ok. 1625–1673); chorwacka szlachcianka, córka żołnierza i poety Wuka Frankopana, żona Piotra Zrinskiego, matka Heleny. Po skazaniu oraz śmierci męża została osadzona w klasztorze w Gródźcu, gdzie zmarła.

Powstanie Rakoczego miało miejsce w latach 1703-1711 w trakcie walk Węgrów z Habsburgami. W literaturze węgierskiej i słowackiej często określane jako ostatnie powstanie kuruców.

Po upadku Powstania Thökölyego i zdobyciu przez cesarskie wojska twierdzy Munkacz wraz z matką i rodzeństwem dostał się do niewoli austriackiej. Oddany pod opiekę jezuitów, został wychowany w duchu katolickim. W 1700 r., po powrocie na Węgry, wraz z Miklósem Bercsényim rozpoczął organizować spisek antyhabsburski. Próba nawiązania kontaktu z królem Francji nie powiodła się, a listy spiskowców do Ludwikia XIV wpadły w ręce służb wiedeńskich. W 1701 r. Rakoczy został uwięziony. Przed niechybną śmiercią uratowała go żona, księżniczka Karolina Heska, organizując mu ucieczkę z więzienia w Wiener Neustadt. Śladem Bercsényi'ego Rakoczy zbiegł do Polski, gdzie natychmiast podjął rozmowy z polskimi magnatami i posłami francuskimi. Po wybuchu powstania chłopskiego na północy Węgier, w 1703 zgodził się stanąć na jego czele.

Jerzy II Rakoczy nazwisko zapisano również jako Ragotzovius, Ragotzius, Ragotzi, Ragotzki, Ragotzky, właśc. II. Rákóczi György (ur. 30 stycznia 1621 w Sárospatak, zm. 7 czerwca 1660 w Oradei) – syn Jerzego I Rakoczego.

Detronizacja (gr. thrónos - tron) - pozbawienie panującego władcy jego tronu, urzędu - siłą lub pokojowym traktatem. Najczęściej jest to zamach stanu, przeprowadzony przez któregoś z naczelnych urzędników, magnatów w państwie.

Jeszcze z terenu Polski Rakoczy wydał odezwę "do wszystkich prawdziwych Węgrów (...) szlachciców i nieszlachciców", wzywając ich do walki "pro Patria et Libertate". 14 czerwca 1703 r. witany entuzjastycznie przez rzesze chłopskie przekroczył granicę węgierską w Karpatach. W krótkim czasie jego wojska obsadziły prawie cały Siedmiogród i Górne Węgry.

Dalmacja (chorw. Dalmacija, wł. Dalmazia, serb. Далмација) – kraina historyczna w Chorwacji, Bośni i Hercegowinie oraz Czarnogórze na wschodnim wybrzeżu Adriatyku.

Szécsény (słow. Sečany) - miasto na północy Węgier, położone na skraju gór Cserhát w komitacie Nógrád. Miejscowość jest ośrodkiem administracyjnym powiatu Szécsény. Znajdują się w nim liczne zabytki i muzea.

W 1704 r. stany siedmiogrodzkie obwołały go księciem Siedmiogrodu, a w 1705 r. sejm zwołany do miejscowości Szécsény ogłosił go księciem Węgier. Rozpoczął tworzenie regularnej armii, po czym w 1707 r. na sejmie w Ónod wystąpił z wnioskiem o detronizację Habsburgów w Królestwie Węgierskim i proklamację niepodległości Węgier. We wrześniu tego samego roku doprowadził do podpisania w Warszawie sojuszu węgiersko-rosyjskiego, chociaż ostatecznie nie przyjął rosyjskiej propozycji objęcia tronu polskiego.

Chorwacja (Republika Chorwacji) – państwo w Europie Południowej, nad Morzem Adriatyckim, graniczy od południa z Bośnią i Hercegowiną i Czarnogórą, od wschodu z Serbią oraz Węgrami i Słowenią od północy. Od południowego zachodu posiada dostęp do Morza Adriatyckiego. Niepodległość uzyskała w 1991 roku, odłączając się od Jugosławii.

Słowacja, Republika Słowacka () – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (127 km), Polską (597 km), Czechami (240 km), Ukrainą (98 km) oraz Węgrami (678 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1740 km. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od maja 2004 kraj należy do Unii Europejskiej, a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.

Na rok 1707 przypadł okres szczytowej potęgi Rakoczego. Klęska w bitwie pod Trenczynem, w której sam dowodził, i kolejne przegrane bitwy doprowadziły do upadku powstania. Rakoczy musiał uchodzić do Polski. Jego osobiste pertraktacje z carem Piotrem Wielkim nie przyniosły pozytywnych rezultatów. Po klęsce powstania i odmowie uznania pokoju szatmarskiego (1711 r.) zmuszony był do emigracji (pomimo iż cesarz obiecywał mu amnestię i zwrot skonfiskowanych dóbr rodowych). Przebywał w Polsce, Francji i wreszcie w Turcji, gdzie zmarł.

Siedmiogród lub Transylwania (rum. Transilvania lub Ardeal, węg. Erdély, niem. Siebenbürgen) – kraina historyczna położona na Wyżynie Siedmiogrodzkiej w centralnej Rumunii. Główne miasta Siedmiogrodu to Braszów, Kluż-Napoka, Sybin i Târgu Mureş. Zamieszkany jest przez ludność narodowościowo mieszaną, większość stanowią Rumuni, ale zamieszkują ten teren także bardzo liczne mniejszości narodowe, przede wszystkim węgierska, saska (niemiecka), szeklerska i cygańska.

Powiat Trebišov (słow. okres Trebišov) - słowacka jednostka administracyjna znajdująca się w kraju koszyckim na terenie historycznego regionu Zemplín. Powiat Trebišov zajmuje obszar 1 074 km², jest zamieszkiwany przez 103 779 obywateli (64,8% - Słowacy, 29,3% - Węgrzy, 4,4% - Romowie), średnia gęstość zaludnienia wynosi 96,63 osób na km². Miasta: Czerna nad Cisą, Kráľovský Chlmec, Sečovce i powiatowy Trebišov.

Rakoczy pozostawił obszerne pamiętniki i szereg rozpraw publicystycznych, w których komentował węgierskie dzieje. Tytuły zachował aż do śmierci. Jego prochy sprowadzono do ojczyzny w 1906 roku i złożono w katedrze św. Elżbiety w Koszycach.

Współcześnie uważany jest za jednego z węgierskich bohaterów narodowych.

Rodzina

Franciszek Rakoczy poślubił we wrześniu 1694 roku w Kolonii księżniczkę Karolinę Amalię Heską-Rheinfels, córkę księcia Karola Heskiego, landgrafa na Rheinfels - Wanfried - Eschwege i jego drugiej żony Aleksandryny Julianny hrabianki Leiningen-Dagsburg. W małżeństwie tym urodziło się czworo dzieci:

Katedra pw. św. Elżbiety w Koszycach (słow. Dóm sv. Alžbety, węg. Szent Erzsébet-székesegyház, niem. Dom der Heiligen Elisbeth) – gotycka katedra w Koszycach, największa świątynia katolicka na Słowacji. Katedrą jest od chwili utworzenia diecezji (obecnie archidiecezji) koszyckiej 1804 roku.

Helena Zrinska, j. węg. Ilona Zrínyi, (* w Ozalju, 1643; †w Nikomedii, 18 lutego 1703); ostatni potomek chorwackiego szlacheckiego rodu Zrińskich, jedna z najsłynniejszych kobiet w historii Węgier. Była córką poetki Katarzyny Zrinskiej, żoną Franciszka I Rakoczego oraz Emeryka Tekielego, oraz matką Franciszka II Rakoczego.

Leopold Ludwik Jerzy (Leopold Lajos György) (1696–1700);

Józef (József) (1700–1738);

Jerzy (György) (1701–1752);

Karolina (Sarolta) (1706–1706).

Po śmierci Karoliny w 1722 r. Franciszek nie ożenił się ponownie. Ród Rakoczych wymarł wraz z synem Franciszka, Jerzym, w 1752 r.

Franciszek I Rakoczy, j. węg I. Rákóczi Ferenc (ur. 24 lutego, 1645, w Gyulafehérvár, w Siedmiogrodzie – 8 lipca, 1676, w Zborowie w Szaryszu); węgierski szlachcic, elekcyjny książę Siedmiogrodu, ojciec węgierskiego bohatera narodowego Franciszka II Rakoczego.

Turcja (tur. Türkiye, Republika Turcji – Türkiye Cumhuriyeti) – państwo położone w Azji na półwyspie Azja Mniejsza, a częściowo również w Europie ze stolicą w Ankarze. Część europejska – Tracja stanowi 3% powierzchni i oddzielona jest od części azjatyckiej morzem Marmara oraz cieśninami Bosfor i Dardanele. Turcja jest krajem czterech mórz, gdyż od północy otacza ją Morze Czarne, od zachodu Morze Egejskie i morze Marmara, a od południa Morze Śródziemne – nazywane w języku tureckim Morzem Białym.