Franciszek Morawski - 1783-1861 - Polski Serwis Naukowy

Franciszek Morawski

Franciszek Morawski (2 kwietnia 1783 w Pudliszkach – zm. 1861 w Luboni k. Leszna) – generał dywizji, minister wojny w Rządzie Narodowym w czasie powstania listopadowego.

Syn Wojciecha i Zofii Szczanieckiej. Wykształcenie odebrał w Lesznie i Frankfurcie. Pracował następnie jako aplikant w sądzie a potem jako asesor w Kaliszu. W 1806 wstąpił do gwardii a potem do piechoty. W kampanii napoleońskiej 1807 walczy pod Tczewem, Gdańskiem, Kołobrzegiem. W kampanii 1809 był adiutantem gen. Stanisława Fiszera a potem został szefem sztabu 12pp i walczył pod Sandomierzem. W latach 1811-1812 przebywał w twierdzy Modlin. W kampanii 1812 pełnił obowiązki dowódcy 16. Dywizji Piechoty i walczył pod Smoleńskiem, Tarutino i nad Berezyną, potem przeszedł do Sztabu. W kampanii 1813 został szefem sztabu dywizji kawalerii gen. Antoniego Sułkowskiego i wziął udział w bitwie pod Lipskiem. W latach 1813-1814 był szefem sztabu głównego wojsk polskich.

Rząd Narodowy – rząd polski powołany uchwałą Sejmu Królestwa Polskiego 29 stycznia 1831. Formalnie sprawował najwyższą władzę wykonawczą w Królestwie Polskim podczas powstania listopadowego.

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

Od 1815 roku służył w armii Królestwa Polskiego. Był podszefem w sztabie głównym. Od 1820 członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk i loży masońskiej. W latach 1820-1826 był dowódcą 3 bryg. 2DP. Odznaczony Orderem Świętego Stanisława I klasy z nadania Mikołaja I Romanowa.

Wybuch powstania listopadowego zastał go w Lublinie. 30 stycznia 1831 został mianowany na stanowisko generała dyżurnego armii powstańczej. Ponosił odpowiedzialność za organizację, uzbrojenie, sprawy personalne, sądowe i zdrowia. Był związany z Kaliszanami. Został ministrem wojny w rządzie powstańczym. Często występował w Sejmie. 7 września 1831 roku na znak protestu przeciw zaczętym rokowaniom złożył dymisję z funkcji ministra wojny. Uczestniczył w nich jednak jako członek delegacji polskiej. Przez gen. Macieja Rybińskiego w Nowym Dworze Mazowieckim mianowany na stanowisko pełnomocnika do spraw układu. Rokowania prowadził z gen. Fiodorem Bergiem wysłannikiem feldmarszałka Iwana Paskiewicza. Przebieg ich relacjonował Sejmowi w Zakroczymie i Słupnie. Na Radzie Wojennej głosował za przyjęciem warunków kapitulacji. Miał wejść w skład delegacji, która miała się udać do cara Mikołaja I. Po zajściu pomiędzy gen. Janem Nepomucenem Umińskim a wodzem naczelnym gen. Maciejem Rybińskim opuszcza Nowy Dwór, powołując się na dymisję z 7 września 1831. Po upadku powstania składa przysięgę wierności carowi Mikołajowi I i zostaje zesłany do Wołogdy. W 1833 powraca i osiada w Luboni, gdzie zajmował się gospodarką i pisaniem utworów literackich. Był członkiem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Sejm Królestwa Polskiego – najwyższy organ władzy ustawodawczej w Królestwie Polskim w latach 1815-1831. Składał się z króla, Senatu i Izby Poselskiej.

Nowy Dwór Mazowiecki – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie nowodworskim, położone przy ujściu Narwi do Wisły. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego. Położony jest 34 km od centrum Warszawy.

Franciszek Morawski

Odznaczenia

order Św. Stanisława

krzyż kawalerski Orderu Virtuti Militari,

krzyż oficerski Legii Honorowej,

order św. Anny II klasy,

order św. Włodzimierza III klasy

Przypisy

Zbigniew Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006 s. 234.

Bibliografia

R. Bielecki, Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego, t.2,Warszawa 1995,

Henryk P. Kosk, Generalicja Polska, tom 2 M-Z, Pruszków 2001