Franciszek Salezy Jezierski - Polski Serwis Naukowy

Franciszek Salezy Jezierski (ur. w 1740, zm. 14 lutego 1791) – duchowny, pisarz, publicysta polityczny i działacz społeczno-oświatowy okresu Oświecenia.

Pochodził z rodziny drobnej szlachty z ziemi łukowskiej. Ukończył kolegium Pijarów w Łukowie. W młodości zajmował się działalnością prawniczą, a także służył w wojsku jako namiestnik chorągwi husarskiej w oddziałach ordynackich Sanguszków, zrezygnował z tego i wstąpił do zgromadzenia misjonarzy w Warszawie. Następnie przyjął święcenia kapłańskie. Wykształcenie uzupełniał we Włoszech i po powrocie do Polski objął stanowisko kanonika kaliskiego. Przez krótki czas pracował w pracowni historycznej Naruszewicza, a potem został współpracownikiem Komisji Edukacji Narodowej. Pełnił funkcje rektora wydziału lubelskiego (1781), potem małopolskiego (1783). W roku 1785 został wizytatorem generalnym szkół koronnych. Należy go uważać za współtwórcę reformy szkolnictwa podjętej przez Komisję Edukacji Narodowej.

Trybunał Królestwa Polskiego, Trybunał Główny Koronny (łac. Iudicium Ordinarium Generale Tribunalis Regni) – najwyższy sąd apelacyjny Korony Królestwa Polskiego I Rzeczypospolitej dla spraw prawa ziemskiego czyli szlacheckiego.

Sejm Czteroletni (Sejm Wielki) – sejm zwołany 6 października 1788 za zgodą cesarzowej Rosji Katarzyny II w Warszawie, obradujący do 29 maja 1792 pod węzłem konfederacji pod laską marszałka konfederacji koronnej Stanisława Małachowskiego i marszałka konfederacji Wielkiego Księstwa Litewskiego Kazimierza Nestora Sapiehy mający na celu, w zamyśle organizatorów, przywrócenie pełnej suwerenności i przyśpieszenie rozwoju gospodarczego Rzeczypospolitej. Od grudnia 1790 obradował w podwojonym składzie. Wliczając króla i senatorów na Sejmie Czteroletnim obradowały łącznie 483 osoby.

W roku 1785 przeniósł się do Warszawy, gdzie był aktywnym działaczem i publicystą Kuźnicy Kołłątajowskiej. Nazywany był "Wulkanem gromów Kuźnicy".

W roku 1783 uzyskał doktorat z teologii i filozofii w Akademii Krakowskiej, po odejściu ze stanowiska wizytatora został bibliotekarzem. Wydelegowany przez kapitułę wszedł do Trybunału Koronnego.

Chociaż nie był posłem odegrał dużą rolę w obradach Sejmu Czteroletniego. Na rozpoczęcie Sejmu wygłosił Kazanie przed Stanami Rzeczypospolitej (1788), a następnie uprawiał publicystykę polityczną.

Hugo, Hugon Kołłątaj herbu Kotwica (ur. 1 kwietnia 1750 w Dederkałach Wielkich na Wołyniu, zm. 28 lutego 1812 w Warszawie) – polski polityk, publicysta oświeceniowy, katolicki prezbiter, kanonik, satyryk, geograf, podkanclerzy koronny od 1791, referendarz wielki litewski od 1786.

Sanguszkowie – magnacki ród książęcy herbu Pogoń Litewska, wywodzący się od księcia Sanguszki (od jego imienia pochodzi nazwisko rodu), syna księcia Fiodora (brat Jagiełły - później Władysława II Jagiełły, króla Polski), wnuka wielkiego księcia litewskiego Olgierda, prawnuka wielkiego księcia litewskiego Giedymina.

Strona tyt. Jarosza Kutasińskiego... z r. 1790

Jego radykalne poglądy społeczne zraziły do niego konserwatywną opinię szlachecką, ponieważ atakował przywileje szlacheckie, stawał w obronie mieszczan i ludu wiejskiego. Dążył do wzmocnienia władzy państwowej.

Twórczość

Najważniejsze dzieła:

Husaria – polska jazda narodowego autoramentu [1], znana z wielu zwycięstw formacja kawaleryjska Rzeczypospolitej, obecna na polach bitew od początków XVI do połowy XVIII wieku. Była wykorzystywana do przełamywania sił nieprzyjaciela poprzez zadawanie rozstrzygających uderzeń w postaci szarż, które w najważniejszym okresie jej istnienia kończyły się zazwyczaj zwycięstwami.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Duch nieboszczki Bastylii (przekład broszury księdza Sieyesa Czym jest stan trzeci, 1789)

Jarosza Kutasińskiego... uwagi nad stanem nieszlacheckim w Polszcze (1790)

Katechizm o tajemnicach rządu polskiego (1790)

Niektóre wyrazy porządkiem abecadła zebrane... (1791 wydane pośmiertnie dzieło zawierające całość przemyśleń Jezierskiego, opatrzone wstępem Hugona Kołłątaja)

Głos naprędce do stanu miejskiego

Oraz powieści historyczne:

Oświecenie, określane często jako wiek rozumu – nurt kulturalny oraz okres w historii Europy przypadający na lata 1688-1789. W rozumieniu szerszym: epoka w dziejach kultury europejskiej między barokiem a romantyzmem.

Adam Stanisław Naruszewicz herbu Wadwicz (ur. 20 października 1733 w Pińsku – zm. 8 lipca 1796 w Janowie Podlaskim) – polski historyk i poeta, biskup smoleński w latach 1788-1790, biskup łucki w latach 1790-1796, sekretarz Rady Nieustającej w latach 1781-1786, jezuita, senator. Ojciec polskiego klasycyzmu. Już za życia nazywano go "polskim Horacym" i spadkobiercą Jana Kochanowskiego.

Gowórek herbu Rawicz (1789)

Rzepicha matka królów, żona Piasta, między narodami sarmackimi słowiańskiego monarchy (1790)

Podejmujące ukrycie tematykę reform Sejmu Wielkiego.