Franciszek Smuglewicz - Polski Serwis Naukowy

Sala Franciszka Smuglewicza na Uniwersytecie Wileńskim

Franciszek Smuglewicz (ur. 6 października 1745 w Warszawie, zm. 18 września 1807 w Wilnie) – polski malarz i rysownik; syn Łukasza, brat Antoniego.

Jego pierwszym nauczycielem malarstwa był ojciec, Łukasz Smuglewicz, później kształcił się pod kierunkiem Szymona Czechowicza. W 1763 wyjechał do Rzymu, gdzie pobierał nauki u Antonio Maroniego. W 1765 uzyskał stypendium króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i wstąpił do rzymskiej Akademii Świętego Łukasza gdzie kontynuował edukację artystyczną. W Rzymie wykonał dekorację wnętrz kościoła św. Stanisława, współpracował także z Vincenzo Brenną przy inwentaryzacji pałacu Nerona (Domus Aurea). W celach edukacyjnych kopiował również dzieła mistrzów.

Plutarch z Cheronei (gr. Πλούταρχος ὁ Χαιρωνεύς, Plutarchos ho Chaironeus, ur. ok. 50 n.e., zm. ok. 125 n.e.) – jeden z największych pisarzy starożytnej Grecji, historyk, filozof-moralista oraz orator.

Paweł I Piotrowicz, Павел I Петрович (ur. 1 października 1754 w Sankt Petersburgu, zm. 23 marca 1801 tamże) – cesarz Rosji w latach 1796 - 1801, wielki mistrz Zakonu Maltańskiego 1799-1801, syn Katarzyny II. Uznany przez Piotra III. Jego pierwszą żoną była Wilhelmina Luiza Hessen-Darmstadt (1755-1776), a drugą Zofia Dorota Wirtemberska (1759-1828).

W 1784 powrócił do Polski, początkowo do Warszawy, a od 1795 zamieszkał na stałe w Wilnie. Na Uniwersytecie Wileńskim objął kierownictwo nowo powstałej Katedry Rysunku i Malarstwa (1797). Był to początek tzw. "szkoły wileńskiej" w malarstwie. W latach 1800 - 1801 na zaproszenie cara Pawła I przebywał w Sankt Petersburgu, gdzie wykonał dekorację malarską Zamku Michajłowskiego.

Sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego (kościół pw. Trójcy Świętej) – sanktuarium znajdujące się na Świętym Krzyżu (Łysej Górze) w Górach Świętokrzyskich, na terenie diecezji sandomierskiej, najstarsze polskie sanktuarium. Data założenia opactwa benedyktynów na Łysej Górze nie jest znana. Tradycja benedyktyńska przypisuje fundację Bolesławowi Chrobremu w 1006 roku. Pewnym jest, że klasztor założony został w I poł. XII wieku przez Bolesława Krzywoustego, początkowo pw. Świętej Trójcy, od XV wieku pw. Świętego Krzyża. W kaplicy Oleśnickich przechowywana jest znaczna cząstka relikwii Krzyża Świętego. Od 1936 mieści się tu klasztor i nowicjat Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej.

„szkoła wileńska” – tendencje malarskie rozwijające się na przełomie XVIII i XIX wieku na Uniwersytecie Wileńskim. Ich źródłem była twórczość Franciszka Smuglewicza, który od 1797 kierował nowo powstałą przy uniwersytecie Katedrą Rysunku i Malarstwa. Dołączyli do niego klasycysta Jan Rustem (jako adiunkt w 1798) i André Le Brun. Kształcenie artystyczne włączono w zakres nauczania uniwersyteckiego w wyniku upadku mecenatu królewskiego, a wraz z nim Malarni. Smuglewicz stworzył pierwsze programy nauczania rysunku i malarstwa, kładąc jednocześnie nacisk na stronę teoretyczną i ogólne wykształcenie artysty. Joseph Saunders, grafik angielski, od 1810 pełniący funkcję kierownika wileńskiej katedry, jako pierwszy w Europie prowadził na uniwersytecie wykłady z historii sztuki. Uprawiano tutaj malarstwo historyczne i portret, ale też pejzaż, malarstwo rodzajowe i alegoryczne. Wilno stało się w tym czasie głównym ośrodkiem artystycznym w ówczesnej Rzeczypospolitej. Okres świetności zakończył się wraz z powstaniem listopadowym, kiedy to zlikwidowano uniwersytet.

Oprócz dzieł o tematyce historycznej (Sesja Sejmu Czteroletniego 3 maja 1791, 1793; Przysięga Tadeusza Kościuszki na Rynku w Krakowie, 1797; Posłowie scytyjscy przed Dariuszem, po 1785) jak i alegorycznej (Kościuszko ratujący Polskę przed grobem) malował obrazy religijne, a także portrety (Portret rodziny Prozorów, 1789). Nie gardził również zleceniami na dzieła okolicznościowe (Zatwierdzenie ustawy nadanej włościanom w Pawłowie w 1769 r. przez Pawła Ksawerego Brzostowskiego, 1795). Jest autorem cyklu akwarel przedstawiających zabytki architektury Wilna (1785–1786), w tym rozebrane w XIX wieku mury obronne z bramami miejskimi.

Homer (st.gr. Ὅμηρος, Hómēros, nw.gr. Όμηρος) (VIII wiek p.n.e.) – grecki aojda (rapsodas). Uważa się go za ojca poezji epickiej. Najstarszy znany z imienia europejski poeta, który zapewne przejął dziedzictwo długiej i bogatej tradycji poezji heroicznej (której istnienie jest wszakże czystym domysłem).

Pałac w Dobrzycy – klasycystyczny pałac położony w południowo-wschodniej części Dobrzycy. Mieści się w malowniczym parku krajobrazowym utrzymanym w stylu angielskim. Wybudowany w latach 1798-1799 przez czołowego architekta epoki klasycyzmu, autora między innymi pałacu w Śmiełowie i pałacu w Lubostroniu, Stanisława Zawadzkiego dla adiutanta i szefa kancelarii wojskowej króla Stanisława Augusta, generała Augustyna Gorzeńskiego.

W 1790 rozpoczął (nigdy nie dokończony) cykl rysunków i litografii Obrazy historii polskiej w stu rycinach będący ilustracją do Historii narodu polskiego pióra Adama Naruszewicza.

Wspólnie z bratem Antonim namalował freski w pałacach w Dobrzycy, Śmiełowie i Lubostroniu, a także, w 1803 fresk w sali biblioteki Uniwersytetu Wileńskiego przedstawiający dwanaście postaci antycznych (Sokrates, Plutarch, Pindar, Anakreon, Hezjod, Heraklit, Arystoteles, Eurypides, Diogenes, Homer, Archimedes i Platon).

Akademia Świętego Łukasza (wł. Accademia Nazionale di San Luca), włoska akademia nauk w Rzymie, założona w 1577 przez Federico Zuccariego jako akademia sztuk pięknych. Powstała z inicjatywy papieża Grzegorza XIII.

Neron (Lucius Domitius Ahenobarbus, po adopcji przez Klaudiusza Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus, ur. 15 grudnia 37 w Ancjum, zm. 9 czerwca 68 w Rzymie) – cesarz rzymski w latach 54-68, syn Gnejusza Domicjusza Ahenobarbusa i Agrypiny Młodszej, późniejszej żony cesarza Klaudiusza.

Sześć jego dzieł zdobi wnętrze kościoła Trójcy Świętej w najstarszym sanktuarium w Polsce na Świętym Krzyżu: "Trójca Przenajświętsza" [360x250 cm]; "Śmierć św. Józefa"; "Święty Emeryk"; "Święta Scholastyka na rozmowie z rodzonym bratem Benedyktem"; "Najświętsza Maryja Panna Niepokalanie Poczęta" oraz "Śmierć Świętego Benedykta".

Józef Oleszkiewicz (ur. 1777 w Szydłowie na Żmudzi, zm. 5 października 1830 w Petersburgu) – polski malarz. Tworzył obrazy historyczne, religijne, mitologiczne oraz portrety.

Fresk (z wł. fresco - świeży) – technika malarstwa ściennego polegająca na malowaniu na mokrym tynku farbami odpornymi na alkaliczne działanie zawartego w zaprawie wapna. Inne nazwy to al fresco i buon fresco.

Jego uczniami byli, między innymi: Józef Oleszkiewicz, Józef Peszka, Maciej Topolski i Mateusz Tokarski.

Pochowany na cmentarzu Na Rossie w Wilnie.

Bibliografia

Nota biograficzna (K. Załęski, Franciszek Smuglewicz, w: W kręgu wileńskiego klasycyzmu, kat. wyst. Muzeum Narodowe w Warszawie 2000, s. 559-561)