Franciszek szczeciński - Polski Serwis Naukowy

Franciszek (I) (ur. 24 marca 1577 w Bardo, zm. 27 listopada 1620 w Szczecinie) – koadiutor biskupstwa kamieńskiego (od 1592), biskup kamieński (1602-1618), starosta bytowski (od 1606) i Książę szczeciński (od 1618); syn Bogusława XIII z dynastii Gryfitów.

Życie i panowanie

Był czwartym dzieckiem, a zarazem drugim synem ówczesnego księcia pomorskiego Bogusława XIII i jego pierwszej żony Klary, księżniczki brunszwickiej. Imię otrzymał po ojcu matki – księciu brunszwickim Franciszku.

Biskup koadiutor – w Kościele katolickim prawnie ustanowiony przez papieża biskup, który po śmierci lub awansie biskupa diecezjalnego posiada po nim prawo następstwa na urzędzie biskupa diecezji zgodnie z kanonem 403 § 3 kodeksu prawa kanonicznego z 1983.

Filip II, zwany Pobożnym (łac. Pius, Religiosus) (ur. 28 lipca 1573 w Franzburgu, zm. 3 lutego 1618 w Szczecinie) – od 1606 książę szczeciński, syn Bogusława XIII z dynastii Gryfitów.

Studiował na Uniwersytecie w Greifswaldzie. Od najmłodszych lat przewidziany był na stanowisko biskupa kamieńskiego. Najpierw w 1592 został koadiutorem biskupstwa, a po rezygnacji na jego rzecz 20 czerwca 1602 poprzedniego biskupa, stryja Kazimierza VII został 15 września tegoż roku wybrany na administratora sekularyzowanego księstwa biskupiego w Kamieniu.

Gryfici – dynastia książąt pomorskich panująca na Pomorzu Zachodnim od XII do XVII wieku. Nazwa rodu ukształtowała się w XV wieku i została zaczerpnięta od Gryfa, którego członkowie rodziny używali jako swojego herbu od 1214 roku.

Książęta pomorscy. Pomorze jest geograficznym i historycznym regionem w obecnych granicach północnej Polski i Niemiec, na południowym wybrzeżu Bałtyku po obu stronach Odry i sięga na wschodzie do Wisły, a na zachodzie do rzeki Reknicy.

W wyniku układów z braćmi po śmierci ojca, Bogusława XIII prócz biskupstwa objął też w zarząd starostwo bytowskie. Podróżował po Europie, zwiedził m.in. Niderlandy, Francję oraz Czechy. Śmierć najstarszego brata – Filipa II, księcia szczecińskiego w 1618, spowodowała objęcie urzędu przez Franciszka. Książę przekazał swojemu najmłodszemu bratu – Ulrykowi stolec biskupi oraz władztwo szczecineckie.

Bytów (dodatk. nazwa w j. kaszub. Bëtowò; niem. Bütow, ukr. Битів) – miasto w woj. pomorskim, w powiecie bytowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Bytów, położone na Pojezierzu Bytowskim, nad rzekami Borują oraz Bytową i jeziorem Jeleń. Miasto stanowi lokalny drogowy węzeł komunikacyjny (DK20, DW209, DW212, DW228). W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. słupskiego.

Uniwersytet im. Ernsta Moritza Arndta (także Ernst- Moritz- Arndt Universität Greifswald, Alma Mater Gryphiswaldensis, Universitas Gryphiswaldensis lub Academia Gryphica) znajduje się w Greifswaldzie, w landzie Meklemburgia-Pomorze Przednie, w Niemczech.

Jeszcze będąc biskupem kamieńskim Franciszek rozpoczął w 1609 starania o rękę Zofii, córki Chrystiana I, elektora saskiego i Zofii brandenburskiej. Do ślubu doszło w lipcu 1610 w Dreźnie, wymiany obrączek – 26 sierpnia tamże, natomiast uroczysty wjazd nowo poślubionej małżonki do Bytowa miał miejsce 13 października 1610. Małżeństwo to było bezdzietne.

Edward Rymar (ur. 28 grudnia 1936 w Haczowie) – polski historyk, mediewista, specjalista w dziedzinie historii Nowej Marchii, Pomorza i genealogii dynastycznej.

Kazimierz VII (IX) (ur. 22 marca 1557 w Wołogoszczy, zm. 10 maja 1605 w Darłowie) – od 1600 książę na Darłowie i Bytowie, w 1603 książę szczeciński. Biskup kamieński w latach 1574-1602, syn Filipa I z dynastii Gryfitów.

Franciszek podejmował próby podniesienia obronności księstwa. W założeniach powołanej komisji wojskowej było stworzenie stałej, regularnej armii, która według wczesnych projektów miała składać się z (minimum) 1500 jazdy oraz 8 tysięcy piechoty. Założenia przewidywały również budowę arsenału w Szczecinie. Koncepcja księcia spotkała się z krytyką poddanych, którzy wyrażali sprzeciw wobec podniesionego podatku obronnego. Prawdopodobnie, projekt nie został w całości zrealizowany, poza wzmocnieniem murów obronnych miast. Szlachta pomorska, nawet w chwili wybuchu wojny trzydziestoletniej w 1618, nie wykazywała mobilizacji wobec zagrażającemu niebezpieczeństwu, ze strony ościennych państw. W wyniku niezadowolenia społecznego i trudności fiskalnych – Franciszek pozostawił skarb książęcy, z zadłużeniem na 150 tysięcy guldenów.

Niderlandy - historyczna nazwa nizinnych terenów u ujścia Renu, Mozy i Skaldy do Morza Północnego, z czasem rozciągnięta również na Ardeny i sąsiednie wyżyny (dzisiejsza Belgia, Holandia i Luksemburg).

Wojna trzydziestoletnia – konflikt trwający od 23 maja 1618 do 24 października 1648 pomiędzy protestanckimi państwami Rzeszy niemieckiej wspieranymi przez inne państwa europejskie (takie jak Szwecja, Dania, Republika Zjednoczonych Prowincji, Francja) a katolicką dynastią Habsburgów. Mimo że wojna spowodowana była przyczynami natury religijnej, jednym z powodów jej długotrwałości stało się również dążenie mocarstw europejskich do osłabienia potęgi Habsburgów.

Książę zmarł 27 listopada 1620 w Szczecinie. Jego prochy spoczęły 17 stycznia 1621, w kościele zamkowym pod wezwaniem św. Ottona. Księstwo Szczecińskie po jego śmierci odziedziczył młodszy brat – Bogusław XIV.

Genealogia

Przypisy

E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 468-470.
↑ E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 468.
↑ J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 210.
↑ K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 125.
E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 473.
↑ E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 470.
J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 211.

Bibliografia

Opracowania

Kozłowski K., Podralski J., Gryfici - książęta Pomorza zachodniego, Szczecin 1985, ISBN 83-03-00530-8.

Rymar E., Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005, ISBN 83-87879-50-9.

Szymański J. W., Książęcy ród Gryfitów, Goleniów – Kielce 2006, ISBN 83-7273-224-8.

Literatura dodatkowa (online)

Madsen U., Franz. Herzog von Pommern-Stettin (niem.), [dostęp 2012-04-01].

Müller H., Franz I. (niem.) [w:] NDB, ADB Deutsche Biographie (niem.), [dostęp 2012-04-01].