Francja Vichy - Polski Serwis Naukowy

Francja Vichy (fr. La France de Vichy) oficjalna nazwa Państwo Francuskie (fr. L'État Français) – kolokwialne określenie marionetkowego państwa francuskiego, istniejącego w latach 1940-1944 (faktycznie do listopada 1942 - do momentu pełnej okupacji wojskowej) ze stolicą w Vichy (ob. w regionie Owernia, w departamencie Allier).

Operacja Torch (z ang. Pochodnia) – amerykańsko-brytyjska operacja desantowa we francuskiej części Afryki Północnej, rozpoczęta nocą 7/8 listopada 1942.
Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Utworzenie

Państwo powstało w konsekwencji ustawy Zgromadzenia Narodowego III Republiki o nadzwyczajnych pełnomocnictwach dla premiera Francji, marszałka Francji Philippe'a Pétaina po klęsce Francji w Bitwie o Francję w 1940. Jako kontynuacja III Republiki zostało oficjalnie uznane przez większość społeczności międzynarodowej, z wyjątkiem Wielkiej Brytanii.

Apatryda (łac. ápatris pozbawiony ojczyzny), bezpaństwowiec - osoba, której żadne państwo nie uznaje za swojego obywatela, czyli osoba nie posiadająca żadnego obywatelstwa.
Montoire-sur-le-Loir – miejscowość i gmina we Francji, w Regionie Centralnym, w departamencie Loir-et-Cher. Według danych na rok 2008 gminę zamieszkiwało 4087 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 194 osoby/km². Montoire-sur-le-Loir jest miastem partnerskim Łowicza.

Zgodnie z warunkami zawieszenia broni podpisanego przez gen. Charles'a Huntzingera ze strony francuskiej i gen. Wilhelma Keitla ze strony niemieckiej w dniu 22 czerwca 1940, blisko 2/3 powierzchni Francji znalazło się pod okupacją niemiecką. Pozostała część Francji, jej protektoraty i kolonie miały pozostać nieokupowane przez Niemców i Włochów. Vichy zachowała we Francji metropolitalnej liczącą ok. 105 tys. żołnierzy armię bez ciężkiego sprzętu (czołgów, samochodów pancernych, ciężkiej artylerii), które zostały w większości wydane III Rzeszy lub ewakuowane na terytoria zamorskie i liczącą ponad 200 tysięcy żołnierzy armię w Algierii francuskiej oraz koloniach (Francuska Afryka Północna, Syria, Liban, Indochiny Francuskie). Francja pozostawała również w posiadaniu trzeciej co do siły floty wojennej świata, rozmieszczonej częściowo w Tulonie, częściowo w portach Afryki francuskiej (Mers-el-Kebir koło Oranu, Dakar).

Maxime Weygand (ur. 21 stycznia 1867 w Brukseli - zm. 28 stycznia 1965 w Paryżu) – francuski generał i prawicowy polityk. Rzecznik kolonializmu Francji. Członek Francuskiej Akademii Nauk od 1931.
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Zebrane w Tuluzie Zgromadzenie Narodowe Republiki (Senat i Izba Deputowanych łącznie), z pominięciem Prezydenta Republiki Alberta Lebruna udzieliło 10 lipca 1940 r. nadzwyczajnych pełnomocnictw premierowi, marszałkowi Pétain, który na ich podstawie ogłosił się "głową państwa francuskiego" ("L'État Français"). Ustawa o pełnomocnictwach została uchwalona przygniatającą większością głosów (569 głosów "za" przy 80 "przeciw" przy 30 wstrzymujących się od głosu). III Republika Francuska dobiegła w ten sposób kresu - rozpoczął się okres Francji Vichy. Vichy ogłosiła neutralność w toczącej się wojnie.

Kontrwywiad - działalność mająca na celu neutralizowanie działalności obcych służb wywiadowczych, jak też przeciwdziałanie szpiegostwu w ogólności. Często ujmuje się tu również działania mające na celu ochronę i obronę przed dywersją i sabotażem. Kontrwywiadem przeważnie zajmują się służby cywilne, policyjne i wojskowe, potocznie określane również mianem kontrwywiad. W Polsce kontrwywiadem cywilnym zajmuje się Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a wojskowym Służba Kontrwywiadu Wojskowego.
Rodan-Alpy (Region Rodano-Alpejski, fr. Rhône-Alpes) - region administracyjny w południowo-wschodniej Francji. Nazwa regionu wywodzi się od nazwy głównej rzeki - Rodanu oraz łańcucha górskiego Alp, który rozciąga się we wschodniej części tego obszaru. Na jego terenie znajdują się dwie historyczne krainy: Lyonnais i Sabaudia, a także Bresse (do XVII wieku w Sabaudii).

We władzach najważniejszą rolę odgrywał początkowo mianowany "zastępcą szefa państwa" Pierre Laval - zdecydowany zwolennik kolaboracji. W roku 1941 Pétain, próbując rozszerzyć swą samodzielność odsunął od władzy proniemieckiego Lavala, powierzając jego obowiązki admirałowi François Darlanowi, który dysponował jedynym realnym atutem Francji Vichy - francuską marynarką wojenną. W 1941 Vichy podpisało układ z USA. W listopadzie 1942 po rozpoczęciu okupacji przez Wehrmacht "strefy nieokupowanej", rozbrojeniu armii francuskiej we Francji metropolitarnej oraz po przejściu admirała Darlana oraz oddziałów w Algierii i koloniach na stronę aliantów faktyczną władzę w administracji Vichy uzyskał Pierre Laval, który po zamordowaniu admirała przez anarchistę zlikwidował jego stanowisko (minister pełnomocny rządu) i objął rządy niemalże dyktatorskie.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).
Kryptologia (z gr. κρυπτός – kryptos – "ukryty" i λόγος – logos – "słowo") – nauka o przekazywaniu informacji w sposób zabezpieczony przed niepowołanym dostępem. Współcześnie kryptologia jest uznawana za gałąź zarówno matematyki, jak i informatyki; ponadto jest blisko związana z teorią informacji, inżynierią oraz bezpieczeństwem komputerowym.

Polityka antyżydowska

Osobny artykuł: Obława Vel d'Hiv.

Generał Charles Huntziger podpisujący w imieniu Francji dokument zawieszenia broni z Niemcami. Compiègne 22 czerwca 1940

Mapa Francji Vichy, z obszarem Francji nieokupowanym – zaznaczonym na biało (zielony - tereny okupowane przez Włochy, pozostałe - tereny okupowane przez Niemcy)

Philippe Petain i Adolf Hitler. Spotkanie w Montoire 21 października 1940

Flota francuska podczas samozatapiania w Tulonie 28 listopada 1942 - zdjęcie lotnicze RAF

W pierwszym okresie funkcjonowania państwa (do 1943 roku), kiedy Francja Vichy posiadała sporą wewnętrzną autonomię, jej władze podjęły pomimo braku nacisków ze strony III Rzeszy zakrojoną na szeroką skalę kampanię antyżydowską. Bezpośrednio po utworzeniu państwa zniesiono przepisy piętnujące antyżydowskie wypowiedzi w prasie (27 sierpnia 1940). Później przyjmowano coraz bardziej restrykcyjne ustawy antysemickie, ograniczające możliwości zatrudnienia Żydów i ich aktywność społeczną (3 października 1940, 2 czerwca 1941).

Proskrypcja (łac. proscriptio) – we wczesnośredniowiecznym prawie polskim wywołanie (skazanie na fikcyjną śmierć); w starożytności i od pełnego średniowiecza skazanie na banicję, pozbawienie praw, wyjęcie spod prawa.
William Daniel Leahy (ur. 6 maja 1875 w Hampton, zm. 20 lipca 1959 w Ashland) – oficer United States Navy, który doszedł do najwyższych godności pracując na stanowiskach administracyjnych i sztabowych. Jako Chief of Naval Operations (1937–1939) zajmował się przygotowaniami marynarki amerykańskiej do zbliżającej się wojny. Po odejściu z US Navy został mianowany przez swego przyjaciela, prezydenta Franklina D. Roosevelta gubernatorem Portoryko, a następnie (w latach 1940-1942) ambasadorem USA przy rządzie kolaborującej z hitlerowskimi Niemcami Francji Vichy.

Bezpośrednio po zajęciu Francji przez Niemców w 1941 roku w strefie okupowanej rozpoczęły się „łapanki” Żydów. Hitlerowcy założyli, iż francuska policja zatrzyma około 22 tys. Żydów na terenie Paryża, a następnie wywiezie ich do obozów umieszczonych wokół Paryża jak Obóz w Drancy, Compiègne, Obóz koncentracyjny w Pithiviers i Obóz przejściowy w Beaune-la-Rolande. Akcja została jednak zrealizowana w mniejszym wymiarze i ostatecznie 16 lipca aresztowano 12 884 osoby, w tym 5082 kobiety oraz 4051 dzieci.

Enigma (z gr. αινιγμα, wym. enigma, pl. zagadka) – niemiecka przenośna, elektromechaniczna maszyna szyfrująca oparta na zasadzie obracających się wirników, opracowana przez Artura Scherbiusa, a następnie produkowana przez wytwórnię Scherbius & Ritter. Wytwórnia ta została założona w 1918 z inicjatywy Scherbiusa oraz innego niemieckiego inżyniera Richarda Rittera i zajmowała się konstrukcją i produkcją urządzeń elektrotechnicznych między innymi silników asynchronicznych. Scherbius odkupił prawa patentowe do innej wirnikowej maszyny szyfrującej opracowanej przez holenderskiego inżyniera Hugona Kocha.
Admirał (adm.) – wojskowy stopień oficerski w Polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający generałowi w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.

Kolaboracja

Kolaboracja oprócz regularnego opłacania i utrzymania armii okupacyjnej, produkcji zbrojeniowej na rzecz Rzeszy, kontyngentów żywnościowych przekazywanych w zamian za "obligacje" Rzeszy na poczet odszkodowań wojennych Francji wobec Niemiec, masowych dobrowolnych wyjazdów do pracy w Rzeszy (w tym do niemieckich zakładów zbrojeniowych) - do których zachęcały władze Vichy. W praktyce Francja finansowała w ten sposób w znacznej części wysiłek zbrojeniowy III Rzeszy. Kolaboracja obejmowała również zorganizowany współudział policji francuskiej, francuskiej milicji faszystowskiej (kierowanej przez Josepha Darnand) i cywilnej administracji francuskiej (Rene Bousquet) w ustalaniu list proskrypcyjnych i organizowaniu deportacji Żydów (np. znana jedyna w okresie 1940-1942 na terytorium Vichy obława antyżydowska z lipca-sierpnia 1942 - obława Vel d'Hiv w Paryżu), a także współpracę z Gestapo w walce z Resistance. W Indochinach Francuskich Japonia okupując je wojskowo w sierpniu 1940 r. zachowała francuską administrację cywilną, która współpracowała z wojskami japońskimi do marca 1945 roku.

Liban (arab. لبنان Lubnān; الجمهوريّة اللبنانيّة al-Jumhūrīyah al-Lubnānīyah, Republika Libańska) – państwo w zachodniej Azji, na obszarze Bliskiego Wschodu, nad Morzem Śródziemnym graniczące z Syrią i Izraelem.
Departament (fr. département) – jednostka podziału administracyjnego Francji, którego odpowiednikiem mógłby być powiat w Polsce, aczkolwiek rola departamentu w systemie administracyjnym jest o wiele bardziej znacząca. Na czele administracji departamentu stoi prefekt, reprezentant władzy centralnej, oraz rada generalna (conseil général) wybierana w głosowaniu powszechnym i bezpośrednim. Departamenty dzielą się na mniejsze okręgi arrondissement, na czele których stoją podprefekci. W latach 70. departamenty zostały połączone w większe zgrupowania – regiony – które obejmują od 2 do 8 departamentów.

Armia francuska

Państwo Vichy posiadało własne wojsko. Słabo uzbrojoną armię metropolitalną (brak broni ciężkiej, minimalne siły pancerne i lotnicze) liczącą 100 tysięcy żołnierzy oraz armię kolonialną, dobrze wyposażoną (głównie dzięki ewakuowaniu przed kapitulacją Francji dużej ilości wszelakiego sprzętu wojskowego do posiadłości zamorskich), liczącą 200 tysięcy żołnierzy. Istniało, chociaż zredukowane liczebnie, stosunkowo nowoczesne lotnictwo. Działał zakamuflowany przed Niemcami kontrwywiad francuski, zaś generalicja Armii Rozejmowej utrzymywała kontakt ze zbiegłym z niewoli niemieckiej przy pomocy wywiadu francuskiego generałem Henri Giraudem, którego ekstradycji do III Rzeszy Vichy oficjalnie odmówiła. Wojskowi francuscy reprezentujący Vichy, które do listopada 1942 było oficjalnie państwem neutralnym, utrzymywali stały kontakt i wymieniali informacje wywiadowcze z ambasadorem USA, którym był admirał William Daniel Leahy. W nieokupowanej strefie Francji działały placówki wywiadu polskiego (zarówno Oddział II Sztabu Generalnego WP jak i Akcja Kontynentalna), prowadzony był nasłuch i dekryptaż niemieckiej komunikacji radiowej przez grupę polskich kryptologów.

Marynarka wojenna to część sił zbrojnych państwa zajmująca się obroną granic morskich i wybrzeża, a także prowadzeniem innych działań wojskowych na morzach i oceanach.
Algieria francuska - byłe terytorium na północy kontynentu afrykańskiego i południu basenu Morza Śródziemnego, które w 1830 zostało zajęte przez Francję i następnie stopniowo kolonizowane przez jej osadników. W roku 1848 Algieria została de iure włączona do Francji i pozostawała jej częścią aż do 1962 roku (de facto stanowiła terytorium zależne z osobnymi władzami i prawodawstwem), kiedy to w wyniku wojny algierskiej ostatecznie przyznano Algierii niepodległość.

Zobacz więcej w artykule Enigma, w sekcji Polski wkład w złamanie szyfru Enigmy.

Najsilniejsza była marynarka wojenna, nadal jedna z największych na świecie - zarówno alianci jak i hitlerowskie Niemcy nie chciały dopuścić, aby dostała się w ręce wroga lub działała na jego korzyść. Część okrętów marynarki Vichy zostało unieszkodliwionych przez Royal Navy podczas operacji Catapult w Mers el-Kebir i późniejszych incydentalnych starć w koloniach francuskich w Afryce (Operacja Menace, bitwa pod Casablanką). Wojska Vichy stawiały opór aliantom zdobywającym kolonie francuskie: Syrię, Madagaskar (Operacja Ironclad), Maroko i Algierię (operacja Torch). Chęć przejęcia francuskiej floty stała się jedną z przyczyn zajęcia Vichy przez wojska niemieckie w listopadzie 1942 roku. Zadanie to nie powiodło się - większość jednostek została zatopiona w Tulonie przez samych Francuzów, nieliczne zdołały uciec. Armia francuska w metropolii przestała istnieć, zaś w Algierii i koloniach przeszła stopniowo na stronę aliantów. Oficerowie Armii Rozejmowej stanowili trzon Organizacji Ruchu Oporu Armii, która w roku 1944 współtworzyła FFI.

Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya, nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska الجمهورية العربية السورية Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).
Burbonia (fr. Bourbonnais, oks. Borbonés lub Barbonés) – region historyczny położony na terenie obecnych departamentów Aller i Cher. Za stolicę krainy uznaje się miasto Moulins.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)