Fridtjof Nansen - Polski Serwis Naukowy

Fridtjof Wedel-Jarlsberg Nansen (ur. 10 października 1861 w Store Frøen, zm. 13 maja 1930 w Lysaker) – norweski oceanograf, badacz polarny i międzynarodowy działacz społeczny, Komandor Legii Honorowej i laureat Pokojowej Nagrody Nobla.

Życiorys

Urodzony we Froen pod Oslo, gdzie jego rodzice mieli gospodarstwo, którym głównie zajmowała się matka, podczas gdy ojciec był urzędnikiem sądowym. Studiował biologię na Uniwersytecie w Christianii (ówczesna nazwa Oslo), gdzie w 1897 roku został profesorem. Od roku 1898 był członkiem Cesarskiej Rosyjskiej Akademii Nauk.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Grenlandia (gren. Kalaallit Nunaat, duń. Grønland) – autonomiczne terytorium zależne Danii położone na wyspie o tej samej nazwie, o obszarze 2175,6 tys. km² (największa wyspa na świecie), pokrytej w 84% przez lądolód (tylko 341,7 tys. km² jest wolnych od lodu) i o ludności 57,6 tys. (prawie 90% to Inuici).

Poślubił Evę Sars, córkę znanego hydrobiologa. Miał z nią pięcioro dzieci.

W latach 1887–1888 podjął pierwszą wyprawę na nartach przez Grenlandię, udowadniając w ten sposób, że cała wyspa jest pokryta lodem. Podczas przymusowego zimowania na wyspie, w Godthaab (obecnie Nuuk, stolica Grenlandii), zamieszkał w igloo razem z Inuitami, ucząc się od nich polowania, poznając zwyczaje i sposoby przetrwania w surowym klimacie.

Biegun północny – najbardziej wysunięty na północ punkt na Ziemi. Można go definiować na cztery różne sposoby, jednak tylko dwa z nich są powszechnie używane. Wszystkie definicje mają jedną cechę wspólną – każda umiejscawia biegun na Oceanie Arktycznym.

Paszport nansenowski – dokumenty tożsamości nadawane uchodźcom i apatrydom (bezpaństwowcom). Powstały w 1922 z inicjatywy Fridtjofa Nansena. Aktualnie uznawane w większości państw świata.

W 1883 r. wziął w udział w zawodach narciarskich Husebyrennet. Zyskał wówczas sławę, po tym jak przebył na nartach trasę z Bergen do Oslo.

W latach 1893–1896 odbył drugą ekspedycję na arktyczne obszary obecnej Rosji, którą zorganizował na specjalnie zaprojektowanym, przez Colina Archera, statku "Fram", nazwa pochodzi od norweskiego "naprzód". Podczas podróży Nansen przeprowadzał liczne badania oceanu. Dotarł wówczas na odległość 300 km od bieguna północnego. Dalej zdecydował wraz z F.H. Johansenem przejść do bieguna, mając do dyspozycji narty i sanie wraz zaprzęgiem 28 psów, ale nie udało im się osiągnąć celu. Ich droga powrotna prowadziła przez Ziemię Franciszka Józefa, gdzie Nansen spotkał Fredericka George'a Jacksona, który przygotowywał się do zdobycia bieguna na statku "Windward".

Fridtjöf, co z ciebie wyrośnie? Opowieść o Nansenie (tytuł także w wariancie, w którym stosuje się zapis imienia "Fridtjof") – powieść biograficzna Aliny i Czesława Centkiewiczów z 1963 popularyzująca biografię norweskiego podróżnika, działacza społecznego i uczonego Fridtjofa Nansena.

Liga Narodów (ang. League of Nations, fr. Société des Nations) – nieistniejąca już organizacja międzynarodowa powstała z inicjatywy prezydenta Stanów Zjednoczonych Woodrowa Wilsona. Statut Ligi został przyjęty przez konferencję pokojową w Wersalu 28 czerwca 1919 r. Stał się on częścią traktatu wersalskiego i wszedł w życie po ratyfikacji 10 stycznia 1920 roku.

Skończywszy karierę podróżnika zaczął pełnić funkcję ambasadora Norwegii; w czasie I wojny światowej pracował w Londynie. Od 1920 roku był pierwszym Wysokim Komisarzem Ligi Narodów do Spraw Uchodźców. Pomógł uchodźcom politycznym wydostać się z Rosji Radzieckiej, a gdy nigdzie nie chciano ich przyjąć zaczął wydawać specjalne dowody tożsamości (tzw. paszporty nansenowskie), które pełniły rolę dokumentu podróży. Za społeczną pracę i zaangażowanie otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla w roku 1922. Dzięki jego staraniom, w 1924 powstało pierwsze na świecie Międzynarodowe Towarzystwo "Aeroarktyka", które miało za zadanie badać Arktykę z powietrza. W roku 1926 Nansen, jako pierwszy obcokrajowiec, został wybrany przez studentów szkockiego uniwersytetu St. Andrews, Lordem Rektorem.

Alina Centkiewicz (ur. 5 grudnia 1907 w Hłuszkach na Ukrainie, zm. 11 marca 1993 w Warszawie) – literat, autorka (wraz z mężem Czesławem Centkiewiczem) książek podróżniczych, głównie o tematyce polarnej.

Rosja, Federacja Rosyjska (. Rosja jest największym państwem na świecie według powierzchni, jej terytorium jest większe od kontynentu: Europy, Australii i Antarktydy. Pod względem liczby ludności zajmuje 9. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii, Pakistanie, Bangladeszu i Nigerii).

Publikacje

Nansen opublikował książki, które również zostały wydane w Polsce:

Wśród nocy i lodów (1897, wydanie polskie 1898)

Podróż do Bieguna Północnego (1896, wydanie polskie 1898)

Eskimowie, ich kraj, życie i obyczaje (1891, wydanie polskie 1907)

Bibliografia

Alina Centkiewicz, Czesław Centkiewicz, Fridtjof, co z ciebie wyrośnie?, Nasza Księgarnia 1981, "Na podbój Arktyki", rozdz. "Wśród nocy i lodów".

Husebyrennet - to zawody narciarskie, pierwsze organizowane zawody w skokach narciarskich. Odbywały się w dzielnicy Oslo - Ullern. Organizowane były w latach 1879 - 1891. Począwszy od stycznia 1892 zawody te przeniesiono do innej dzielnicy Oslo - Holmenkollen.

Norwegia, Królestwo Norwegii (bokmål Norge, Kongeriket Norge, nynorsk Noreg, Kongeriket Noreg) – państwo położone w Europie Północnej na Półwyspie Skandynawskim. Administracyjnie podlegają Norwegii też Jan Mayen, archipelag Svalbard, Wyspa Bouveta, Wyspa Piotra I i Ziemia Królowej Maud na Antarktydzie (dwie ostatnie zgodnie z Traktatem Antarktycznym). Nazwa kraju pochodzi od Nordvegen co znaczy droga na północ.