Friedrich Pelizaeus - Polski Serwis Naukowy

Friedrich Christoph Pelizaeus

Friedrich Christoph Pelizaeus (ur. 3 kwietnia 1851 w Rietberg Kreis Wiedenbrück, zm. 11 sierpnia 1942 w Kassel) – niemiecki lekarz balneolog. W 1885 roku opisał chorobę, znaną dziś jako choroba Pelizaeusa-Merzbachera.

Życiorys

Studiował medycynę na Uniwersytecie Juliusa-Maximiliana w Würzburgu, studia ukończył 19 grudnia 1874 roku. Następnie był asystentem Ferdinanda Runge w uzdrowisku w Nassau an der Lahn. Od 1881 do 1884 był dyrektorem uzdrowiska Elgersburger przy szpitalu w Ilmenau. W 1885 roku zamieszkał w Kreischa pod Dreznem. Od 1890 do 1901 mieszkał w Gernrode im Harz; w 1896 roku otrzymał tytuł radcy sanitarnego (Sanitätsrat). W 1901 roku zamieszkał w Kassel, i każdego lata wyjeżdżał do uzdrowiska w Bad Oeynhausen, po raz ostatni w 1913 roku.

Balneologia - (z łac.: balneum - łaźnia, z gr.: lógos - słowo, nauka) - jedna z najstarszych dziedzin medycyny uzdrowiskowej zajmująca się badaniem właściwości leczniczych wód podziemnych i borowin oraz zastosowaniem ich w lecznictwie, zwłaszcza terapii chorób przewlekłych.

Neurastenia - najczęstsza postać nerwicy objawiająca się zwiększoną pobudliwością i szybkim wyczerpywaniem się układu nerwowego; niepokojem, niemożnością skupienia uwagi, drażliwością, bólami w okolicy serca, kołataniem serca, bólami głowy, zaburzeniami jelitowymi, osłabieniem czynności płciowych.

Miał trzy córki. Jego kuzynem 4. stopnia był Friedrich Wilhelm Pelizaeus (1851–1930), założyciel Pelizaeus-Museum w Hildesheim. Zmarł 11 sierpnia 1942 roku w Kassel.

Dorobek naukowy

Pelizaeus wbrew informacjom spotykanym w literaturze nie był neurologiem ani psychiatrą, ale przede wszystkim lekarzem uzdrowiskowym. Poczynił jednak szereg istotnych spostrzeżeń na polu neurologii; badał m.in. odruch kolanowy, opisany w 1875 roku przez Erba i Westphala, pisał o neurastenii. Jego praca z 1885 roku poświęcona rzadkiej chorobie mieliny, obecnie określanej jako choroba Pelizaeusa-Merzbachera, została dostrzeżona i była cytowana przez Ludwiga Merzbachera w jego pracy z 1910 roku. Pacjenci Merzbachera należeli zresztą do tej samej rodziny, którą badał Pelizaeus, co okazało się dopiero po pewnym czasie.

Ludwig Merzbacher (Ludo Merzbacher, ur. 9 lutego 1875 we Florencji, zm. 30 października 1942 w Buenos Aires) – niemiecko-argentyński neurolog, neuropatolog i psychiatra.

Wilhelm Heinrich Erb (ur. 30 listopada 1840 w Winnweiler in der Pfalz, zm. 29 października 1921 w Heidelbergu) – niemiecki neurolog, profesor medycyny i dyrektor Kliniki Neurologicznej Uniwersytetu w Heidelbergu.

Prace

Ueber Vaguslähmungen beim Menschen. Würzburg, 1880

Ueber das Kniephänomen bei Kindern. Archiv für Psychiatrie und Nervenkrankheiten 14, ss. 402-410 (1883) DOI:10.1007/BF01970860

Ueber eine eigenthümliche Form spastischer Lähmung mit Cerebralerscheinungen auf hereditärer Grundlage. (Multiple Sklerose) (1885) DOI:10.1007/BF02057569

Ueber die heutige Stellung der Wasserheilanstalten. Deutsche Med.-Ztg. 7, ss.425-428 (1886)

Ueber artificielle Neurasthenie. Deutsche Medizinische Wochenschrift 17, 24, ss. 776-778 (1891)

Ueber eine eigenartige familiäre Entwickelungshemmung vornehmlich auf motorischem Gebiet (1898) DOI:10.1007/BF02046899

Beschreibung einer auch bei wechselndem Wasserdruck sicher funktionierender Douchevorrichtung. Zeitschrift für diätetische und physikalische Therapie 5, ss. 227-229 (1901)

Ueber die Anlage- und Betriebskosten von Volksheilstätten und die Unterbringung von Kassenkranken in Kurorten und Bädern (1903)

Ueber Bad Oeynhausen und seine Heilmittel. Allgemeine medicinische Central-Zeitung 72, ss. 337-341 (1903)

Der Schutz vor Lungenschwindsucht in den Kurorten und offenen Heilanstalten; einige Bemerkungen zu dem Aufsatz von Dr. Büdingen. Deutsche Medizinische Wochenschrift 29, 20, ss. 358-359 (1903)

Ueber Diagnose, Verlauf und Aetiologie der Dementia paralytica. Deutsche Med.-Ztg. 25, ss. 525-529 (1904)

Ueber Sanatorien für den Mittelstand. Blätter für Volksgesundheitspflege 6, ss. 160-163 (1906)

Przypisy

Często w literaturze podawane są błędne daty 1850-1917; np. Peter Reuter: Springer Lexikon Medizin. Berlin [etc.]: Springer, 2004, s. 1649. ISBN 3-540-20412-1.
↑ Ferbert A, Wilken B, Lienert M. Friedrich Christoph Pelizaeus — Nervenarzt und Badearzt. „Nervenarzt”. 77. 4, s. 495-6, 2006. doi:10.1007/s00115-005-2014-6. PMID 16341737.
Pelizaeus F. Ueber das Kniephänomen bei Kindern. Arch Psych 14, 402-410, 1883 DOI:10.1007/BF01970860
Pelizaeus F. Ueber Artificielle Neurasthenie. Deutsche Medicinische Wochenschrift 24, 1891
Pelizaeus F. Ueber eine eigenthümliche Form spastischer Lähmung mit Cerebralerscheinungen auf hereditärer Grundlage. (Multiple Sklerose). Arc Psych 16, 698-710 DOI:10.1007/BF02057569