Frigyes Karinthy

Frigyes Karinthy (pełne nazwisko Frigyes Ernő Karinthy, ur. 25 czerwca 1887 w Budapeszcie, zm. 29 sierpnia 1938 w Siófok) był węgierskim pisarzem, poetą i tłumaczem. ojcem Ferenca Karinthiego.

Życie

Jego ojciec, József Karinthi (1846–1921), był wykształconym urzędnikiem, jednym z założycieli Węgierskiego Towarzystwa Filozoficznego (Magyar Filozófiai Társaság). W 1874 roku zmienił nazwisko z Kohn na Karinthi.

Wraz z żoną oraz czterema córkami przeszedł na religię ewangelicką 3 stycznia 1886 roku. Dwóch ich synów urodziło się już jako chrześcijanie. Po śmierci żony Karoliny Engel (1850–1895) Karinthi sam wychowywał swoich sześcioro dzieci.

Frigyes Karinthy zaczął pisać w latach 1898-1900. Powstały wówczas utwory sceniczne, opowiadania przygodowe, wierszowane bajki a także dziennik. Miał piętnaście lat gdy czasopismo Magyar Képes Világ zamieściło w odcinkach powieść Nászutazás a Föld középpontján keresztül (Podróż poślubna przez środek ziemi).

Po maturze podejmuje studia matematyczno-fizyczne, chodzi też na wykłady na wydziale humanistycznym oraz na chirurgii. Choć nie udało mu się zdobyć dyplomu przez całe życie interesował się nauką (według pisarza Andora Bajora "wierzył w siłę rozumu, co więcej, można powiedzieć, że ślepo wierzył, że ślepota jest przemijającym zjawiskiem").

W 1906 roku został współpracownikiem czasopisma Az Újság. Z tego okresu pochodzi jego legendarna przyjaźń z Dezső Kosztolányim. W następnych latach jedna za drugą pojawiają się jego nowele, parodie i humoreski w różnych budapeszteńskich czasopismach ale popularność przyniósł mu dopiero wydany w 1912 roku tom parodii pt. Így írtok ti (Tak piszecie).

W 1914 roku wziął za żonę aktorkę Etel Judik, która urodziła mu syna Gábora Karinthy, późniejszego poetę. Zmarła na hiszpankę w 1918 roku. Powtórnie ożenił się w 1920 roku biorąc za żonę Arankę Böhm. Z tego małżeństwa pochodzi drugi jego syn Ferenc Karinthy (Cini), pisarz.

Za swego mistrza uważał Jonathana Swifta. Jego powieści Utazás Faremidóba (Podróż do Faremido) oraz Capillária (Kapilaria) noszą podtytuł Gulliver ötödik és hatodik utazása (Piąta i szósta podróż Guliwera).

Jego nazwisko łączy się z szeregiem tłumaczeń na węgierski (w pierwszym rzędzie Kubuś Puchatek) choć prawdopodobnie część tych tłumaczeń, lub przynajmniej surowych przekładów, wykonała jego siostra Emília Karinthy.

Nowela z 1929 roku pt. Láncszemek (Ogniwa łańcucha) kładzie fundament pod teorię sześciu stopni oddalenia.

W 1936 przechodzi w Sztokholmie operację na raka mózgu, którą przeprowadza Herbert Olivecrona. Napisze później na ten temat powieść pt. Podróż wokół mojej czaszki (Utazás a koponyám körül). Umiera w 1938 roku na wylew krwi do mózgu.