Front Południowo-Zachodni - radziecki

Ten artykuł dotyczy frontu wystawianego przez wojska radzieckie. Zapoznaj się również z: Front Południowo-Zachodni - stronę ujednoznaczniającą.

front Południowo-Zachodni – jeden z głównych frontów radzieckich.

1920

Powstał 10 stycznia 1920 roku w trakcie wojny polsko-bolszewickiej w wyniku przemianowania Frontu Południowego. Podzielony był na trzy armie: 12, 13, 14. Jego głównym zadaniem była osłona prawobrzeżnej Ukrainy od strony Polski. Na wiosnę 1920 roku front został odepchnięty przez Polaków za Dniepr (ofensywa kijowska Piłsudskiego). Wzmocniony następnie przez 1 Armię Konną dowodzoną przez Siemiona Budionnego, od maja rozpoczął wypieranie wojsk polskich na zachód. Jego ofensywa zakończyła się w sierpniu 1920 roku pod Lwowem, w momencie pierwszych sukcesów wojsk polskich w bitwie pod Warszawą. Polacy uzyskali swobodę operacyjną i dzięki posiłkom rzuconym na Ukrainę wyparli Front Południowo-zachodni w głąb Ukrainy. Tutaj jednostki frontu utrzymywały gotowość bojową do 5 grudnia 1920 roku, kiedy dowództwo frontu przekształcono w Kijowski Okręg Wojskowy.

Włodawa to miasto i gmina w północno-wschodniej części województwa lubelskiego, w środkowo-wschodniej Polsce, w powiecie włodawskim; położone na obszarze Garbu Włodawskiego, nad Włodawką i Bugiem przy granicy z Białorusią. Włodawa leży na Południowym Podlasiu, Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim i Polesiu. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa chełmskiego. Według danych z 4 grudnia 2009 2 miasto miało 13 918 mieszkańców (Urząd miasta).

1 Armia Konna (Konarmia) (ros. Первая Конная армия) – sowiecka formacja kawaleryjska wojny polsko-bolszewickiej, powstała formalnie w listopadzie 1919 r. z przekształcenia konnych oddziałów Armii Czerwonej jako siła mająca się przeciwstawić armiom "białych".

1941-1943

Front Południowo-Zachodni w II wojnie światowej (Wielikoj Otieczestwiennoj Wojnie) jeden z frontów w walkach z wojskami niemieckimi.

I formowanie. Utworzony 22 czerwca 1941 w momencie niemieckiego uderzenia na ZSRR. Wystawiono go na bazie Specjalnego Kijowskiego Okręgu Wojskowego. W tym czasie było to największe zgrupowanie wojsk Armii Czerwonej. Front dysponował siłą czterech armii (5 Armia, 6 Armia, 26 Armia, 12 Armia) i wielu samodzielnych korpusów. Dowódcy Frontu; gen. płk Michaił Kirponos - do 20 września 1941, marszałek Siemion Timoszenko od 30 września - 18 grudnia 1941 i 8 kwietnia - 12 lipca 1942, gen. porucznik F. Kostienko od 18 grudnia 1941 - 8 kwietnia 1942. 12 lipca 1942 przemianowany we Front Stalingradzki I formowania. II formowanie. Utworzony 25 października 1942. dowódcy frontu: gen. porucznik (od 7 grudnia 1942 gen. płk , od 13 lutego 1943 gen. armii Nikołaj Watutin - do 27 marca 1943, gen. płk (od 28 kwietnia 1943 gen. armii Rodion Malinowski. 20 października 1943 przemianowany w 3 Front Ukraiński.

Bitwa warszawska (nazywana też cudem nad Wisłą) – bitwa stoczona w dniach 12-25 sierpnia 1920 w czasie wojny polsko-bolszewickiej. Uznana za 18. na liście przełomowych bitew w historii świata, zdecydowała o zachowaniu niepodległości przez Polskę i nierozprzestrzenieniu się rewolucji komunistycznej na Europę Zachodnią.

Front Woroneski - front radziecki utworzony 9 (7?) lipca 1942 z części Frontu Briańskiego. Jeden z frontów w wojnie z wojskami niemieckimi w II wojnie światowej.

Front Południowo-zachodni bronił pogranicza w pasie od Włodawy po źródła Prutu. Latem 1941 toczył walki obronne z głównymi siłami niemieckiej "Grupy Armii Południe" na Ukrainie zachodniej i prawobrzeżnej. Armia niemiecka po ciężkiej bitwie w rejonie Dubna i Równego odrzuciła wojska frontu za tzw. Linię Stalina, a po wyprowadzeniu uderzenia od strony Rumunii zniszczyła połowę jego wojsk (6 Armia, 12 Armia) w „kotle” pod Humaniem (początek sierpnia). Wojska Frontu Południowo-zachodniego wycofały się za Dniepr i po otrzymaniu posiłków (37 Armia, 38 Armia) odtworzyły linię obrony. We wrześniu zostały jednak zaskoczone atakiem prawego skrzydła niemieckiej Grupy Armii „Środek” i zniszczone w wielkim „kotle” pod Kijowem.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Wiosenne roztopy spowodowały czasowe zawieszenie akcji ofensywnych po obu stronach frontu. Wiosną 1942 r. radzieckie siły zbrojne tylko w szeregach armii czynnej liczyły 5 mln 600 tys. żołnierzy, z tego 4 mln 900 tys. w wojskach lądowych. Armia czynna składała się z 293 dywizji piechoty, 34 dywizji kawaleryjskich, 121 brygad piechoty, 56 samodzielnych brygad pancernych i 12 rejonów umocnionych. Na 10 frontach i w strefie obrony znajdowało się 48 armii ogólnowojskowych i 3 grupy operacyjne. W skład wojsk lotniczych wchodziło 18 dywizji, 11 grup lotniczych i 179 samodzielnych pułków. 1 IV rezerwy strategiczne naczelnego dowództwa składały się z 2 armii ogólnowojskowych, 24 dywizji piechoty, 3 dywizji kawaleryjskich, 5 brygad piechoty, brygady pancernej, rejonu umocnionego, 3 brygad lotniczych i 9 pułków lotniczych (razem 205 tys. ludzi, 1632 działa i moździerze, 155 czołgów i 225 samolotów). Jak widać, ludzi nie brakowało, gorzej było z ciężkim uzbrojeniem. W pierwszym kwartale roku przemysł zbrojeniowy dostarczył 3301 czołgów, 6872 działa kalibru 76 i większego, 21 831 moździerzy i 3740 samolotów. Armia niemiecka wiosną 1942 r. liczyła 8 mln 600 tys. żołnierzy, z tego 6 mln 149 tys. w wojskach lądowych. Uzbrojenie wojsk lądowych stanowiło 5719 czołgów oraz 43 200 dział i moździerzy. Luftwaffe posiadała 4750 samolotów. Na froncie wschodnim Wehrmacht miał 141 dywizji piechoty, 21 dywizji pancernych i 14 zmotoryzowanych oraz 9 brygad. Armia niemiecka była wspierana przez 14 dywizji i 8 brygad z Finlandii, 7 dywizji i 7 brygad z Rumuni, 3 dywizje i 2 brygady z Węgier, 3 dywizje z Włoch, 2 dywizje z Słowacji i jedną z Hiszpanii.

Odbudowany na przełomie września i października 1941 roku prowadził walki odwrotowe w rejonie Zagłębia Donieckiego z którego został wyparty (skład: 6 Armia, 21 Armia, 38 Armia, 40 Armia). Zajął obronę na linii: Jefremow, Zadońsk, Wołczansk, Izium, Krasny Liman. W listopadzie przejął resztki rozbitego Frontu Briańskiego, którymi wspomógł front zachodni w bitwie pod Moskwą. W styczniu 1942 roku wsparł w walkach wojska Frontu Południowego czego skutkiem było powstanie na prawym brzegu Dońca przyczółka barwienkowskiego-łozowskiego (por: Kontrofensywy sowieckie 1941/1942), z którego 12 maja przeprowadził nieudaną operację zdobycia Charkowa w ramach operacji charkowskiej, zakończoną rozbiciem jego sił uderzeniowych i utratą przyczółka. Pozostałe jednostki poniosły znaczne straty w pierwszym miesiącu niemieckiej operacji „Blau” (w tym czasie w składzie: 9 Armia, 21 Armia, 28 Armia, 38 Armia, 57 Armia, 8 Armia Lotnicza). 10 - 12 czerwca został odrzucony za rzekę Oskoł. 28 czerwca zagrożony od południa okrążeniem rozpoczął na początku lipca odwrót i uniknął okrążenia w wielkim łuku Donu

Operacja Fall Blau - walki toczone w czasie II wojny światowej na prawym skrzydle ofensywy niemieckiej w latach 1942-43 przeprowadzonej w celu przełamania impasu z końca 1941 i zdobycia cennych złóż ropy w podkaukaskim Majkopie i w Baku nad Morzem Kaspijskim.

Doniec, ros. Северский Донец, ukr. Сіверський Донець, rzeka w Rosji i na Ukrainie, prawy (najdłuższy) dopływ Donu o długości 1 053 km i powierzchni dorzecza 98 900 km².

12.07.42 rozwiązany. Jego sztab dostał zadanie sformowania Frontu Stalingradzkiego. Część jego prawoskrzydłowych jednostek weszła w skład Frontu Stalingradzkiego, pozostałe w skład Frontu Południowego.

II formowanie. Front Południowo-Zachodni utworzono ponownie 25 października 1942 r. na bazie rozwiązanego dowództwa 1 Armii Gwardii z wojsk prawego skrzydła Frontu Dońskiego i odwodów Naczelnego Dowództwa nad środkowym Donem, jako część planu operacji rozbicia wojsk niemieckich pod Stalingradem (operacja Uran). Składał się z 21 Armii, nowej 1 Armii Gwardii oraz 5 Armii Pancernej i 17 Armii Lotniczej. Jego armie wraz z Frontem Dońskim odegrały główną rolę w uderzeniu północnego skrzydła wojsk sowieckich (listopad 1942), a następnie utworzyły zewnętrzny pierścień okrążenia wojsk niemieckich pod Stalingradem. W grudniu wraz z Frontem Woroneskim przyczynił się do kolejnych sukcesów nad Donem likwidując wszelkie próby deblokady Stalingradu przez Wehrmacht (operacja „Saturn”). Po wykonaniu tej operacji dysponował siłą: 1 i 3 Armii Gwardii, 5 Armii Uderzeniowej, 5 Armii Pancernej, 6 Armii oraz 17 Armii Lotniczej. Na początku 1943 sforsował Doniec, obszedł od południa Charków i wyszedł w połowie lutego na przedpola Dniepropietrowska. W lutym 1943 roku po kapitulacji Wehrmachtu pod Stalingradem, front wkroczył w rejon Donbasu z zamiarem odcięcia nad Morzem Czarnym wojsk Grupy Armii „Don” (operacja „Skok”). Został jednak odrzucony i zmuszony do odwrotu po klęsce własnej grupy uderzeniowej w rejonie Łozowa na Ukrainie w wyniku przeciwnatarcia sił niemieckich.

Fronty radzieckie – wielkie zgrupowania wojskowe (fronty) Armii Czerwonej o kompetencjach zarówno administracyjnych, jak i operacyjnych, formowane na kierunkach i teatrach planowanych działań operacyjnych. Na czele stał dowódca frontu podległy naczelnemu dowódcy i Radzie Wojennej. Fronty radzieckie swoją wielkością odpowiadały mniej więcej alianckim lub niemieckim grupom armii a ich stan liczebny mógł przekraczać milion żołnierzy. W radzieckiej doktrynie wojennej dowództwo frontu zajmowało się koordynacją działań poszczególnych jego armii natomiast koordynacją bojowych działań frontów zajmowało się Najwyższe Naczelne Dowództwo.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Wziął udział w bitwie pod Kurskiem (lipiec 1943). 23 sierpnia wraz z Frontem Woroneskim i Frontem Stepowym wyzwolił Charków. Operację wyzwalania Zagłębia Donieckiego prowadził od sierpnia wraz z Frontem Południowym dysponując siłą 1, 3 i 8 Armii Gwardii i 6 i 12 Armii. W końcu września wyszedł nad Dniepr między Wierchnie Dnieprowskiem a Zaporożem zdobywając przyczółki na prawym brzegu. 14.10.1943 opanował Zaporoże, a tydzień później (20.10.1943) został przemianowany w 3 Front Ukraiński.

Michaił Piotrowicz Kirponos, ros. Михаи́л Петро́вич Кирпоно́с (ur. 12 stycznia 1892 w Wiertiewce na Ukrainie, zm. 20 września 1941 − radziecki dowódca wojskowy, generał-pułkownik (22 lutego 1941), Bohater Związku Radzieckiego (1937).

Oskoł, ros. Оскол, ukr. Оскіл, rzeka na południowym zachodzie europejskiej części Rosji i na Ukrainie, lewy dopływ Dońca o długości 472 km i powierzchni dorzecza 14 800 km².

Bibliografia

Путеводитель В двух томах, том I, red. Л.В.Двойных, Т.Ф.Каряева, М.В.Стеганцев, 1991.

Военная история Государства Российского, Великая Отечественная Действующая армия 1941-1945 гг., red. В. А. Золотарева,Москва 2005.

Bolszaja Sowietskaja encykłopedija Moskwa 1978,

Encyklopedia II wojny światowej MON 1975,

Mała Encyklopedia Wojskowa MON 1970.

Norman Davies: Orzeł biały, czerwona gwiazda. Wojna polsko-bolszewicka 1919-1920. Warszawa: Przedświt, 1988. ISBN 83-7006-741-7.