Front Wyzwolenia Narodowego im. Farabundo Martí

Front Wyzwolenia Narodowego im. Farabunda Martíego (hiszp. Frente Farabundo Martí de Liberación Nacional, FMLN) – lewicowa partia polityczna (od 1992) w Salwadorze wywodząca się z organizacji partyzanckiej o tej samej nazwie powstałej w 1980 roku.

Struktura FMLN

FMLN powstał w październiku 1980 w wyniku porozumienia czterech grup zbrojnej lewicy walczących z reżimem wojskowym w Salwadorze. Stanowiąc rodzaj koalicji FMLN łączył różne nurty umiarkowanej i radykalnej lewicy (guevaryści, komuniści, trockiści).

FMLN stanowił skrzydło zbrojne politycznej reprezentacji centrolewicy skupionej we Froncie Demokratyczno-Rewolucyjnym (hiszp. Frente Democrático Revolucionario, FDR). W latach 1980-1989 na płaszczyźnie politycznej FMLN występował często pod wspólną nazwą FMLN-FDR.

Komunizm (. Komunizm oparty był na idei walki klas, mającej doprowadzić do osiągnięcia sprawiedliwości społecznej poprzez stworzenie społeczeństwa pozbawionego wewnętrznych podziałów ekonomicznych (bezklasowego) i etnicznych (bezpaństwowego), w którym wszystkie środki produkcji znajdą się w posiadaniu wspólnot. Ważnymi elementami ideologii komunizmu było promowanie internacjonalizmu i ateizmu, ponieważ komuniści uważali, że wszyscy ludzie są równi bez względu na narodowość, rasę czy religię, a podziały te uważają za szkodliwe i prowadzące do konfliktów.

Wojna domowa – konflikt zbrojny, w którym stronami są obywatele jednego państwa, plemienia, grupy etnicznej. Wojna domowa jest częstą przyczyną osłabienia państwa czy plemienia. Jest rodzajem wojny.

FMLN utworzyły następujące organizacje zbrojne lewicy:

Ludowe Siły Wyzwoleńcze im. Farabunda Martíego (hiszp. Fuerzas Populares de Liberación "Farabundo Martí", FPL) – guevaryści, założone w 1970, przywódca – Salvador Cayetano Carpio

Siły Zbrojne Oporu Narodowego (hiszp. Fuerzas Armadas de la Resistencia Nacional, FARN) – socjaliści, założone w 1975, przywódca – Ernesto Jovel

Ludowa Armia Rewolucyjna (hiszp. Ejército Revolucionario del Pueblo, ERP) – marksiści, założona w 1972, przywódca – Joaquín Villalobos

Komunistyczna Partia Salwadoru (hiszp. Partido Comunista Salvadoreño, PCS) – promoskiewscy komuniści, założona w 1930, przywódca – Schafik Handal

w grudniu 1980 do FMLN dołączyła piąta organizacja:

Ernesto Rafael Guevara de la Serna, znany powszechnie jako Ernesto Che Guevara, posługujący się pseudonimem Fernando Sacamuelas (ur. 14 czerwca 1928 w Rosario w Argentynie, zm. 9 października 1967 w La Higuera w Boliwii) – rewolucjonista i pisarz argentyński, jedna z głównych postaci rewolucji kubańskiej.

Skrajna prawica (radykalna prawica, ultraprawica, reakcyjna prawica, ekstremizm prawicowy) – terminy używane na określenie osób i ugrupowań o poglądach prawicowych, charakteryzujących się skrajnym programem lub radykalnymi metodami działania.

Rewolucyjna Partia Robotnicza Ameryki Środkowej (hiszp. Partido Revolucionario de los Trabajadores Centroamericanos, PRTC) – trockiści, założona w 1976, przywódca – Fabio Castillo Figueroa

Sytuacja w Salwadorze przed powstaniem FMLN

Salwador był przez długie lata rządzony przez dyktatury wojskowe, które zmieniały się często w wyniku zamachów stanu. Wolne wybory były anulowane, partie polityczne delegalizowane i poddawane represjom, prasa cenzurowana, wolności obywatelskie zawieszane a parlament rozwiązywany. Wielu ludzi musiało udać się na emigrację, inni byli więzieni lub po prostu znikali skrytobójczo zamordowani. Pozycja wojska na trwałe umocniła się w polityce tego małego kraju. Niemniej ważną rolę odgrywała bardzo wąska grupa najbogatszych obywateli Salwadoru pragnących zachowania uprzywilejowanej pozycji ekonomicznej i społecznej polegającej m.in. na utrzymaniu feudalnych stosunków na wsi.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Frente Sandinista de Liberación Nacional (FSLN), Sandinistowski Front Wyzwolenia Narodowego (sandiniści) – lewicowa partia polityczna w Nikaragui wywodząca się z ugrupowania partyzanckiego, które zdobyło władzę w wyniku powstania narodowego w 1979 zwanego rewolucją nikaraguańską lub sandinistowską. FSLN łączył w swojej doktrynie idee wyzwolenia narodowego i społecznego, marksizm i teologię wyzwolenia sprawując władzę od 1979 r. do 1990.

Brutalny reżim w Salwadorze wynikał ze specyficznego sojuszu wojska i oligarchii. Armia Salwadoru stała na straży interesów wąskiej grupy społecznej wielkich posiadaczy ziemskich głównie plantatorów kawy. Oligarchia składająca się z 14 rodzin, do których należała większość ziemi uprawnej w Salwadorze była przeciwna jakimkolwiek reformom politycznym, społecznym i ekonomicznym. Dążąc do zachowania status quo oligarchia finansowała a wojsko organizowało i wyposażało tzw szwadrony śmierci. Na ich czele stanął były oficer wywiadu wojskowego przeszkolony w amerykańskich akademiach wojskowych i policyjnych oraz założyciel skrajnie prawicowej partii ARENA – major Roberto D'Aubuisson.

Skrajna lewica (radykalna lewica, ultralewica, ekstremizm lewicowy, rewolucyjna lewica) – postawa społeczno-polityczna, obejmująca lewicowe nurty polityczne charakteryzujące się postawami antykapitalistycznymi i jednocześnie rewolucyjnymi, takie jak:

Szwadron śmierci to grupa paramilitarna, zazwyczaj złożona z byłych lub obecnych członków sił zbrojnych, sił policyjnych i agentów służb specjalnych oraz kryminalistów zajmująca się zabijaniem ludzi na zlecenie rządu lub instytucji państwowych. Od grup przestępczych i terrorystycznych różni się tym, iż działa najczęściej za cichym przyzwoleniem lub nawet z pomocą kraju na którego terenie wykonuje swoje zadania. Szwadrony śmierci najbardziej rozpowszechniły się w Ameryce Łacińskiej służąc do zwalczania wszelkiej opozycji politycznej w tym także partyzantki i terrorystów. Jednak najczęściej ofiarami tych grup paramilitarnych padali ludzie niewygodni dla rządzących lub prowadzący aktywną krytykę władz jak dziennikarze, intelektualiści, studenci, księża, działacze społeczni, związkowcy i obrońcy praw człowieka.

W 1979 kiedy obalono kolejnego dyktatora generała Romero powołano pięcioosobową juntę wojskowo-cywilną w skład której wszedł lewicowy oficer mjr Adolfo Majano i opozycyjny przywódca partii socjaldemokratycznej Narodowy Ruch Rewolucyjny (MNR) – Manuel Ungo pojawiła się nadzieja na przeprowadzenie reform. Jednak szybko doszło do usunięcia Majano i Ungo ze składu junty a grupy polityczne związane z zachowawczą częścią korpusu oficerskiego armii oraz oligarchią wzmogły prześladowania przeciwników politycznych i wszystkich podejrzewanych o nastroje opozycyjne.

Socjaldemokracja – lewicowy ruch społeczny wywodzący się z ruchu robotniczego, który za główny cel stawia sobie budowę ustroju i społeczeństwa socjalistycznego drogą demokratycznych reform (reformizm).

Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

W związku z nasileniem terroru przez szwadrony śmierci na początku 1980 szczególnie po zabójstwie arcybiskupa Oscara Arnulfo Romero w marcu tego roku, różne ugrupowania opozycyjne postanowiły zjednoczyć swoje wysiłki w walce z reżimem.

W kwietniu 1980 został powołany przez kilka partii centrowych i lewicowych (m.in. partię socjaldemokratyczną MNR) tzw. Front Demokratyczno-Rewolucyjny (FDR) stanowiący szeroką koalicję partii politycznych, organizacji młodzieżowych, kobiecych, zawodowych, rolniczych i związków zawodowych. Na czele FDR stanął przywódca socjaldemokratów Manuel Ungo. Z pięciu liderów FDR dwóch (Enrique Cordoba i Juan Chacón) zostało w niedługim czasie zamordowanych przez szwadrony śmierci. Front Demokratyczno-Rewolucyjny domagał się przeprowadzenia reformy rolnej, przestrzegania swobód obywatelskich i demokratyzacji życia politycznego.

Wywiad wojskowy - końcowy efekt procesu gromadzenia, przetwarzania, systematyzacji, ochrony i dystrybucji informacji (zobacz niżej: cykl wywiadowczy), przeznaczonych na potrzeby sił zbrojnych. Informacje jakie gromadzi wywiad wojskowy dotyczą głównie: obcych sił zbrojnych, gospodarki, nowych technik (zwłaszcza wojskowych), a także ukształtowania terenu czy warunków pogodowych na danym terenie. Wykorzystywany jest w planowaniu taktyki i strategii wojennej, zarówno w trakcie prowadzenie wojny jak i w czasie pokoju.

Nowy Jork (ang. City of New York, również New York, New York City) – najludniejsze miasto w Stanach Zjednoczonych, a zarazem centrum jednej z najludniejszych aglomeracji na świecie. Nowy Jork wywiera znaczący wpływ na światowy biznes, finanse, media, sztukę, modę, badania naukowe, technologię, edukację oraz rozrywkę. Będąc między innymi siedzibą Organizacji Narodów Zjednoczonych, Nowy Jork stanowi ważne centrum spraw międzynarodowych i powszechnie uważany jest za kulturalną stolicę świata.

Wojna domowa w Salwadorze

W drugiej połowie 1980 zaostrzenie sytuacji politycznej doprowadziło do zjednoczenia czterech grup zbrojnej lewicy (FPL, FARN, ERP, PCS) mających swoje polityczne odpowiedniki we Froncie Demokratyczno-Rewolucyjnym i utworzenia 10 października 1980 FMLN.

Pod koniec 1980 roku FMLN przystąpił do działań zbrojnych przeciwko armii salwadorskiej na terenie całego kraju. Siły partyzantów szacuje się w tamtym okresie na ponad 4 tys. słabo uzbrojonych, głównie w stare karabiny oraz nowocześniejszą broń zdobytą na przeciwniku bądź skradzioną z magazynów armii, a także otrzymaną od skorumpowanych oficerów wojska. Część uzbrojenia kupiono zagranicą od międzynarodowych handlarzy broni. W późniejszym okresie pomocy w zakresie dostaw broni i amunicji udzielili rządzący w Nikaragui sandiniści.

Feudalizm (śrdw. łac. feudum – prawo do rzeczy cudzej, lenno) – ustrój społeczno-polityczno-ekonomiczny, który opierał się na zależności ziemskiej. Chłop podlegał właścicielowi ziemskiemu, ponieważ użytkował ziemię, która należała formalnie do właściciela ziemskiego. Właściciel ziemski mógł podlegać innemu właścicielowi z tego samego powodu (np. zależność księcia wobec króla).

Wojna partyzancka – forma walki zbrojnej jednej ze stron, polegająca na działaniach nieregularnych, odwrotach, przemarszach i innych formach walki, przy poparciu ludności przeciwko okupantowi lub rodzimym rządom. Jest to również wojna, w której są atakowane małe oddziały wroga. Działania partyzantki to szybkie ataki nękające, przeprowadza się je z ukrycia, z przygotowaniem zasadzek.

W grudniu 1980 cztery obywatelki USA – trzy siostry zakonne i jedna pracownica świecka jadące z lotniska do stolicy kraju - San Salvador zostały porwane, zgwałcone i zamordowane przez pięciu nieumundurowanych członków Gwardii Narodowej, którzy byli jednocześnie członkami szwadronów śmierci. To zdarzenie spowodowało wstrzymanie amerykańskiej pomocy dla Salwadoru. Jednak ze względu na sukcesy militarne FMLN po trzech tygodniach pomoc wznowiono.

Amnestia – jednorazowe darowanie lub złagodzenie prawomocnie orzeczonych kar lub środków karnych za popełnione przestępstwa lub wykroczenia określonego rodzaju poprzez wydanie aktu prawnego.

Sługa Boży Oscar Arnulfo Romero y Galdamez (ur. 15 sierpnia 1917 r., zm. 24 marca 1980 r.) – salwadorski duchowny katolicki, arcybiskup San Salwadoru, obrońca praw człowieka.

W 1981 FMLN przeszedł do generalnej ofensywy atakując wiele miejscowości jednak został powstrzymany przez oddziały rządowe zasilone doradcami i ogromnymi dostawami broni z USA.

Rząd Salwadoru zagrożony upadkiem otrzymał wszechstronną pomoc od Stanów Zjednoczonych począwszy od wsparcia finansowego kończąc na kilkuset doradcach wojskowych często kierujących operacjami przeciwko partyzantom FMLN. Wielu z amerykańskich doradców było pilotami samolotów i śmigłowców dokonujących pacyfikacji rejonów ogarniętych aktywnością guerilli. Wbrew zapewnieniom Pentagonu liczba doradców przekraczała liczbę 60 a żołnierze amerykańscy nie tylko doradzali ale uczestniczyli bezpośrednio w walce.

Oligarchia (gr.ὀλιγαρχία "panowanie nielicznych", od wyrazów ὀλίγος oligos "nieliczny" + ἀρχή arche "władza") – forma rządów polegająca na sprawowaniu władzy przez niewielką grupę ludzi. Najczęściej ludzie ci wywodzili się z arystokracji lub warstwy bogatych. Występowała np. w wielu polis starożytnej Grecji, XVII-wiecznej Anglii (protektorat Cromwella) i Wenecji.

Salwador (El Salvador, Republika Salwadoru; República de El Salvador) – państwo w Ameryce Środkowej, leżące nad Oceanem Spokojnym. Graniczy ono z Gwatemalą (203 km) i Hondurasem (342 km).

W 1983 FMLN przeprowadził potężną ofensywę zakończoną sukcesem. W wyniku tej tzw. Styczniowej Ofensywy Rewolucyjnych Bohaterów zostało opanowanych 12 miast w prowincji Morazan. Na zajętych terenach FMLN wprowadzał własną administrację z szeroko rozbudowaną działalnością oświatową i medyczną.

Socjalizm (łac.societas - wspólnota) - wieloznaczne pojęcie, odnoszące się do prób zmniejszenia nierówności społecznych i upowszechnienia świadczeń socjalnych, lub poddania gospodarki kontroli społecznej (poprzez instytucje państwowe, samorządowe, korporacyjne lub spółdzielcze). Częścią wspólną wszystkich odmian socjalizmu jest (częściowe lub całkowite) odrzucenie idei kapitalistycznego wolnego rynku, ograniczenie własności prywatnej oraz promowanie idei sprawiedliwości społecznej. W państwach rządzonych przez partie komunistyczne socjalizm był systemem, w którym środki produkcji były uspołecznione, a gospodarka według ideologii marksistowskiej miała być nastawiona na sprawiedliwy podział dóbr, a nie na zysk właścicieli kapitału. Socjalizm w tym systemie miał być drogą do komunizmu, który w praktyce nigdy nie został zrealizowany jako społeczeństwo bezklasowe.

Wiele z rządowych akcji przeciwpartyzanckich kończyło się [masakrami cywilnej ludności. Najbardziej znanym takim przypadkiem jest masakra w El Mozote z grudnia 1981, której dokonała doborowa jednostka armii Salwadoru – Batalion Atlacatl (Batallón Atlacatl). Żołnierze zamordowali w tej miejscowości około 900 osób głównie starców, kobiety i dzieci.

Oprócz dokonującej zbrodnie armii w dalszym ciągu w kraju szalał terror szwadronów śmierci likwidujących każdego podejrzanego o cień sympatii do FMLN. Ofiary często nie mające nic wspólnego z partyzantami a będące w jakiś sposób nastawione nieprzychylnie do rządu były porywane, torturowane i mordowane strzałem w tył głowy. Zwłoki okaleczano często odcinając kończyny i głowę a następnie porzucano przy drogach lub zostawiano w widocznych miejscach. W pobliżu stolicy większość zabitych ofiar szwadrony śmierci wyrzucały na wysypisko śmieci w El Playon. Wielu zabitych często nie miało w ogóle żadnego związku z jakąkolwiek działalnością polityczną a dokonywano na nich egzekucji dla siania strachu. Ulubionym celem szwadronów śmierci byli studenci, intelektualiści, nauczyciele, księża, działacze społeczni i związkowcy.

W 1984 w Salwadorze odbyły się wybory prezydenckie w których swoją kandydaturę zgłosił m.in. Roberto D'Aubuisson. Zwycięstwo odniósł kandydat Partii Chrześcijańsko-Demokratycznej (Partido Demócrata Cristiano de El Salvador, PDC) José Napoleón Duarte sprawując stanowisko prezydenta do 1989. Pomimo tego siły skrajnej prawicy skupione w partii ARENA pozostały bardzo silne mając duże wpływy w wojsku i policji oraz ciesząc się poparciem oligarchii. Przez cały okres lat 80. siły prawicowe w Salwadorze odrzucały możliwość porozumienia politycznego z FMLN dążąc do jego rozbicia na drodze militarnej. Pod koniec lat 80. siły FMLN liczyły ponad 8 tys. dobrze uzbrojonych partyzantów.

Wojna domowa w Salwadorze zakończyła się w 1992 podpisaniem porozumienia pokojowego w Nowym Jorku z grudnia 1991, na mocy którego FMLN przeistoczył się w legalną partię polityczną. Porozumienie przewidywało rozbrojenie partyzantów FMLN, redukcję sił zbrojnych, wolne wybory, przeprowadzenie reformy rolnej oraz generalną amnestię dla obydwu stron konfliktu.

W wyniku skrajnie lewicowego terroru i dwunastoletniej wojny domowej pomiędzy FMLN a rządem zginęło w Salwadorze około 80 tys. ludzi.