Fryderyk Jarosy - Polski Serwis Naukowy

Fryderyk Jarosy, także Fryderyk Jarossy, Fryderyk Járosy (ur. 10 października 1890 w Grazu, zm. 6 sierpnia 1960 w Viareggio) – konferansjer, reżyser teatralny i dyrektor wielu teatrów kabaretowych międzywojennej Warszawy.

Urodził się na Węgrzech, w plebiscycie wybrał narodowość austriacką, w 1938 otrzymał honorowe polskie obywatelstwo. Do Polski przyjechał jako członek rosyjskiego teatrzyku Niebieski Ptak w 1924 i pozostał w Warszawie na wiele lat. W rok po przybyciu do Polski zadebiutował w Qui Pro Quo także w roli konferansjera. Na początku nie znał języka polskiego, nauczył się go jednak bardzo szybko, do końca zachowując lekki cudzoziemski akcent. Do legendy przeszło jego powiedzenie "Prouszi panstwa" wygłaszane przed kurtyną, gdy zapowiadał kolejny występ. Był dyrektorem i reżyserem teatrów: Cyrulik Warszawski, Cyganeria, Banda czy Qui Pro Quo. Wspierał młodych artystów, do jego uczniów i współpracowników zaliczali się między innymi Hanka Ordonówna, Stefcia Górska, Aleksander Żabczyński, Stefania Grodzieńska i Jerzy Jurandot.

Volkslista (niem. Deutsche Volksliste DVL) – niemiecka lista narodowościowa wprowadzona 2 września 1940 na podstawie reskryptu Heinricha Himmlera. Na terenach Rzeczypospolitej Polskiej anektowanych przez III Rzeszę w czasie II wojny światowej, volkslistę wprowadzono zarządzeniem z 4 marca 1941.

Konferansjer (fr. conférencier) - osoba prowadząca przedstawienie, zapowiadająca poszczególne punkty programu, nadająca kształt widowiskom artystycznym o charakterze estradowym. Zadaniem konferansjera jest przedstawianie artystów, przygotowanie publiczności na ich występ, urozmaicanie przedstawień anegdotami i dowcipami.

W czasie okupacji niemieckiej był bezskutecznie nakłaniany przez hitlerowców do podpisania Volkslisty.

Aresztowany 24 października 1939, zbiegł z transportu na przesłuchanie i ukrywał się, przez pewien czas także na terenie getta warszawskiego. W czasie wojny używał nazwiska Franciszek Nowaczek. Po powstaniu warszawskim był więźniem obozu koncentracyjnego Buchenwald. Po II wojnie światowej wyemigrował do Wielkiej Brytanii. W Londynie żył w skrajnym niedostatku, organizował przedstawienia teatralne w emigracyjnych ośrodkach polskich, występował także czasem w audycjach nadawanych przez "Wolną Europę" i BBC na teren Polski. W 1948 warszawski rząd pozbawił go obywatelstwa.

Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Konferansjerski styl Jarosego, niemożliwy do dokładnego naśladowania i podrobienia, po wojnie kultywowali: Kazimierz Rudzki i Edward Dziewoński.

Zmarł w 1960. Jego grób znajduje się obecnie na cmentarzu Neustifter Friedhof w Wiedniu.

Filmografia

1934 – Co mój mąż robi w nocy... obsada aktorska (król mody Picknick)

1935 – Panienka z poste restante

1936 – Papa się żeni, kierownictwo artystyczne, obsada aktorska (dyrektor "Olimpii"),

1937 – Parada Warszawy, konferansjer

Przypisy

Podawana jest również data 1889 w Pradze
FRYDERYK JAROSY - ku Pamięci

Bibliografia

Stefania Grodzieńska, 2002, Urodził go Niebieski Ptak, ISBN 83-87463-32-9.

Anna Mieszkowska, 2006, Ja, kabareciarz, ISBN 83-7319-820-2.

Dariusz Michalski, 2007, Powróćmy jak za dawnych lat, Wydawnictwo Iskry, ISBN 978-83-244-0034-8.

Anna Mieszkowska, 2008, Jestem Járosy! Zawsze ten sam..., ISBN 978-83-7495-543-0.