Fudai-daimyō - Polski Serwis Naukowy

Fudai-daimyō (jap. 譜代大名, fudai-daimyō) - dziedziczni wasale rodu Tokugawa; rody, które popierały Ieyasu Tokugawę przed bitwą pod Sekigahara; klasa daimyō w feudalnej Japonii epoki Edo.

Geneza

Wyłączając shimpan-daimyō, czyli rody spokrewnione z Tokugawami, daimyō podzieleni zostali na dwie kategorie – fudai-daimyō i tozama-daimyō. Fudai-daimyō byli dziedzicznymi wasalami Tokugawów jeszcze przed bitwą pod Sekigaharą w 1600. Natomiast mianem tozama-daimyō byli określani "zewnętrzni", feudałowie, którzy dopiero po zwycięstwie rodu Tokugawa uznali ich władzę.

Siogunat (?, dosł.: „rządy spod namiotu”) – nazwa okresu historycznego oraz systemu zarządzania krajem przez dziedzicznych dowódców wojskowych (siogunów) w dawnej Japonii.

Daimyō (jap. 大名, daimyō?) – panowie feudalni w średniowiecznej Japonii, po rozpoczęciu tzw. ery feudalnej (784 r.), potężni i wpływowi władcy ziemscy. Daimyō zarządzali nieraz całymi wioskami i miastami, a do dyspozycji mieli własne oddziały samurajów.

Grupę tozama-daimyō stanowiły rodziny, które służyły Tokugawom przed osiągnięciem przez ten klan hegemonii w Japonii. Niektóre z nich to Honda, Sakai, Sakakibara, Ii, Itakura i Mizuno. Założycielami tych klanów byli "czterej wielcy generałowie" Ieyasu Tokugawy: Tadakatsu Honda, Yasumasa Sakakibara, Tadatsugu Sakai i Naomasa Ii. Do fudai-daimyō zaliczano też niektóre gałęzie rodu Matsudaira (którego częścią był klan Tokugawa), pozostające przy nazwisku Matsudaira.

Język japoński (日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.

Hatamoto (jap. 旗本 - u sztandaru, Hatamoto?) - samuraj w bezpośredniej służbie shōgunów Tokugawa w feudalnej Japonii. Mimo, że wszystkie trzy szogunaty w historii Japonii posiadały oficjalnych wasali, w przypadku dwóch wcześniejszych określano ich jako gokenin. W okresie Edo hatamoto byli wyższą grupą wasali rodu Tokugawa, a gokenin niższą. Różnica między nimi opierała się przede wszystkim na poziomie dochodu. Dodatkowo, hatamoto mieli prawo audiencji u szoguna (to prawo nie przysługiwało gokenin). Słowo hatamoto dosłownie oznacza "u podstawy sztandaru" i jest często tłumaczone jako "chorąży".

Epoka Edo

Kiedy Ieyasu Tokugawa doszedł do władzy i ilość jego lenn (han) wzrosła, zaczął rozdawać majątki ziemskie swoim wasalom, dzięki czemu wielu z nich stało się daimyō. W przeciwieństwie do tozama-daimyō, fudai-daimyō zwykle posiadali niewielkie lenna, lecz położone w strategicznych miejscach: przy głównych drogach lub w regionie Kantō, w pobliżu siedziby siogunatu w Edo.

Ieyasu Tokugawa (jap. 徳川家康, Tokugawa Ieyasu?, ur. 31 stycznia 1543, zm. 22 maja 1616) – założyciel dynastii szogunów Tokugawa, sprawował realną władzę w Japonii od 1600 roku do abdykacji w 1605.

Feudalizm (śrdw. łac. feudum – prawo do rzeczy cudzej, lenno) – ustrój społeczno-polityczno-ekonomiczny, który opierał się na zależności ziemskiej. Chłop podlegał właścicielowi ziemskiemu, ponieważ użytkował ziemię, która należała formalnie do właściciela ziemskiego. Właściciel ziemski mógł podlegać innemu właścicielowi z tego samego powodu (np. zależność księcia wobec króla).

Ród Ii posiadał majątek przynoszący dochód w wysokości 300 000 koku, Sakai - 140 000 koku, pozostałe rody, których było ok. 135, posiadały majątki od 10 000 do od 50 000 koku.

Członkowie rodów fudai-daimyō obsadzali ważne stanowiska w ramach bakufu, np. rōjū (rada starszych), czy waka-doshiyori (rada młodszych starostów).

Epoka Meiji

Fudai-daimyō władali swoimi lennami do czasu restauracji Meiji, a więc likwidacji systemu hanów i utworzenia w ich miejsce prefektur w 1871 roku. Po reformach rody te otrzymały tytuł kazoku (właśc. daimyō-kazoku), analogiczny do brytyjskich parów w nowym systemie nomenklatury arystokratycznej.

Epoka Meiji (jap. 明治時代, Meiji jidai?, "epoka światłych rządów") - nazwa okresu panowania cesarza Mutsuhito, od 8.9.1868 do 30.7.1912. (Uwaga: nazwy okresów panowania cesarzy obierane są w momencie objęcia przez nich tronu; po śmierci monarchy nazwa ery staje się jego imieniem). W znaczeniu dokonanych przemian politycznych, gospodarczych i społecznych, epokę tę nazywa się restauracją Meiji (jap. 明治維新, Meiji-ishin?).

Region Kantō (jap. 関東地方, Kantō-chihō?) jest krainą geograficzną we wschodniej Japonii na wyspie Honsiu. Region ten obejmuje następujące prefektury: Gunma, Tochigi, Ibaraki, Saitama, Tokio, Chiba i Kanagawa.

Sławni fudai-daimyō

Naomasa Ii
(1561 - 1602)

Tadakatsu Honda
(1548 - 1610)

Yasumasa Sakakibara
(1548 - 1606)

Tadatsugu Sakai
(1527 - 1596)

Bibliografia

Jolanta Tubielewicz, Historia Japonii, Zakłąd Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 1984, ISBN 83-04-01486-6

J.W. Hall, Japonia od czasów najdawniejszych do dzisiaj, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1979, ISBN 83-06-00205-9

Han (jap. 藩, han) - lenna feudalne w Japonii, które utworzył w XVI w. Toyotomi Hideyoshi. Likwidacja systemu hanów została przeprowadzona w 1871, trzy lata po Restauracji Meiji. Na ich miejsce ustanowiono prefektury. Liczba hanów ulegała zmianom; zwykle wynosiła ona około 300. W większości były one rządzone przez daimyo, których ziemie były wyceniane na co najmniej 10.000 koku.

Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary, Kenkyusha Ltd., Tokyo 1991, ISBN 4-7674-2015-6

Zobacz też

hatamoto