Góra Zamkowa w Cieszynie - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 49°45′05″N 18°37′34″E / 49.75139, 18.62611

Panorama z Góry Zamkowej na Republikę Czeską

Wieża Piastowska z XIV wieku

Widok na Górę Zamkową z ul. Głębokiej

Baszta na Wzgórzu Zamkowym w Cieszynie, widok z Wieży Piastowskiej

Góra Zamkowa w Cieszynie (zwana też Wzgórzem Zamkowym) - niewielkie wzniesienie o stromych zboczach, położone w centrum miasta Cieszyna, nad rzeką Olzą, tuż przy granicy z Rep. Czeską. Na wzgórzu szereg zabytkowych budowli (w tym XI-wieczna rotunda) oraz romantyczny park z wieloma pomnikami przyrody.

Karol Ludwik Jan Józef Habsburg (1771-1847) – arcyksiążę austriacki, książę cieszyński; teoretyk wojskowości; generał armii austriackiej w latach 1793-1800, od 1801 marszałek polny, generalissimus; w latach 1801-1805 minister wojny i marynarki wojennej, przewodniczący sztabu generalnego.

Przemysław I Noszak (cieszyński) (ur. między 1332 a 1336, zm. 23 sierpnia 1410) – książę cieszyński, bytomski i siewierski od 1358, w latach 1359-1368 i od 1405 strata Siewierza, od 1369 strata północnej części księstwa bytomskiego, a od 1405 reszty, 1378-1382 w Żorach, od 1384 połowa Głogowa i Ścinawy (bez okresu 1404-1406), 1397-1401 w Oleśnie, od 1385 w Strzelinie, 1401-1405 w Toszku.

Historia

Ze względu na dobre właściwości obronne wzgórze było zasiedlane już od czasów starożytnych. Stałe osadnictwo pojawiło się na wzgórzu w X wieku, co związane było ze zniszczeniem pobliskiego grodu Gołęszyców zwanego Starym Cieszynem. Osada na Górze Zamkowej służyła prawdopodobnie jako zaplecze dla odbudowywanego grodziska, jednak wkrótce sama zyskała na znaczeniu, bowiem jeszcze w X wieku przekształciła się w gród obronny. W połowie XI wieku lub około 1180 roku zbudowano tu pierwszy obiekt sakralny - romańską rotundę, która przetrwała do dzisiaj i jest jednym z najstarszych zabytków architektury polskiej. Badania archeologiczne wskazują, że gród szybko się rozrastał i w krótkim czasie przejął funkcje grodziska w Starym Cieszynie, które ostatecznie opustoszało na przełomie XI i XII wieku. Rozrastało się też podgrodzie, a całość została wymieniona w bulli papieża Hadriana IV w 1155 roku jako Tessin. Można więc stwierdzić, że gród na Górze Zamkowej był bezpośrednim zalążkiem dzisiejszego Cieszyna.

Księstwo Cieszyńskie (łac. Ducatus Tessinensis, niem. Herzogtum Teschen, czes. Těšínské knížectví) – śląskie księstwo ze stolicą w Cieszynie, istniejące w latach 1290-1918. W latach 1290-1653 znajdowało się pod panowaniem miejscowej linii Piastów. W 1653 roku przeszło pod panowanie Habsburgów. Od 1722 roku książęta cieszyńscy pochodzili z dynastii książąt lotaryńskich, w latach 1767-1822 z dynastii Wettynów, a od 1822 do 1918 roku z dynastii Habsburgów lotaryńskich.

Architektura romańska w Polsce rozwijała się od czasu odbudowy państwa przeprowadzonej przez Kazimierza Odnowiciela, czyli od ok. 1050 do ok. 1250. Jej początki sięgają jednak starszej kamiennej architektury wczesnopiastowskiej z czasów Mieszka I, Bolesława Chrobrego i Mieszka II. Znaczny wpływ wywierały na nią tradycje przyniesione przez przybywających do kraju dostojników kościelnych z Włoch, Francji i Niemiec, a także wzory przenoszone przez zakony o międzynarodowym zasięgu. Kościoły budowano najczęściej z kamienia. Pod koniec XII wieku pojawia się, zwłaszcza na Dolnym Śląsku i w Wielkopolsce, cegła. W okresie romańskim układano ją w wiązaniu zwanym wendyjskim wypartym dopiero pod koniec XIII wieku przez wątek gotycki. Jednak wśród zachowanych zabytków dominuje kamień o różnym stopniu obróbki. Większość budowli z tego okresu została przebudowana w okresie późniejszym (zwłaszcza w okresie gotyku i baroku). Wśród zabytków zachowały się przykłady budowli centralnych, kościołów jednonawowych i trójnawowych, a także zabudowań klasztornych. Budynki przypominają swoją budową figury geometryczne.

Prawdopodobnie jeszcze w I połowie XII wieku Cieszyn urósł do rangi kasztelanii, a siedzibą kasztelana był drewniany zamek na Górze Zamkowej, później rozbudowywany. Romańska rotunda pełniła funkcję kaplicy zamkowej, a do 1240 roku była też kościołem parafialnym Cieszyna. Ok. 1290 r., kiedy utworzono Księstwo Cieszyńskie, zamek ten stał się siedzibą książęcą. Ok. 1374 roku wybitny książę cieszyński Przemysław I Noszak rozkazał w miejsce zamku drewnianego zbudować murowany. Z tego też okresu pochodzi zachowana do dzisiaj gotycka wieża, zwana Wieżą Piastowską. Zamek stale rozbudowywano, a z czasem osiągnął pokaźne rozmiary i zajął on całe wzgórze. Wojna trzydziestoletnia w XVII wieku, podczas której front wielokrotnie przechodził przez Cieszyn, doprowadziła piastowski zamek do ruiny. Zamek niszczał przez kolejne 200 lat, choć nadal pełnił funkcje reprezentacyjne i był oficjalną siedzibą książęcą.

Wojna trzydziestoletnia – konflikt trwający od 23 maja 1618 do 24 października 1648 pomiędzy protestanckimi państwami Rzeszy niemieckiej wspieranymi przez inne państwa europejskie (takie jak Szwecja, Dania, Republika Zjednoczonych Prowincji, Francja) a katolicką dynastią Habsburgów. Mimo że wojna spowodowana była przyczynami natury religijnej, jednym z powodów jej długotrwałości stało się również dążenie mocarstw europejskich do osłabienia potęgi Habsburgów.

Czechy (. Na powierzchni 78 866 km² żyje ponad 10,5 mln osób, z czego 94% to Czesi. Obowiązuje czterostopniowy podział administracyjny – na 14 krajów, 204 gminy III stopnia, 384 gminy II stopnia oraz 5661 gmin I stopnia.

W 1839 roku, na polecenie księcia Karola Habsburga, zamek piastowski ostatecznie rozebrano (z wyjątkiem fundamentów, jednej wieży, części baszty oraz romańskiej rotundy, które jednak przebudowano). W jego miejsce zbudowano klasycystyczny pałac, a na wzgórzu utworzono romantyczny park. U stóp wzgórza w 1846 roku powstał browar książęcy, a przed pałacem zbudowano oranżerię. W tej formie Góra Zamkowa przetrwała do połowy XX wieku, kiedy przywrócono rotundzie i wieży pierwotny wygląd, a oranżerię zburzono. Pałac posłużył zaś jako siedziba szkoły muzycznej. Wzgórze stało się częstym przedmiotem badań archeologicznych. Wiele drzew uzyskało status pomników przyrody.

Golęszycy, Gołęszycy, Golęszyce, Gołęszyce, Gołężyce () – słowiańskie plemię z grupy lechickiej, żyjące na Śląsku Cieszyńskim i na Górnym Śląsku u źródeł Odry, na południowy wschód od pasma Jeseników, na północny zachód od źródeł rzeki Wisły.

Wieża Piastowska w Cieszynie – wieża obronna dawnego zamku książąt cieszyńskich na Górze Zamkowej w Cieszynie, jedna z czterech niegdyś tam istniejących i jedyna zachowana do dziś.

Na początku XXI wieku przystąpiono do odrestaurowania habsburskiego pałacu, odkryto fragmenty dawnego zamku (w tym XII-wieczną wieżę ostatecznej obrony) oraz zbudowano siedzibę Śląskiego Zamku Sztuki i Przedsiębiorczości (otwarcie na początku 2005 r.) w miejscu dawnej oranżerii. U stóp wzgórza odbudowano też pomnik legionistów śląskich (pierwotny, zbudowany w 1934 r., został zniszczony przez oddziały niemieckie we wrześniu 1939 r.).

Śląski Zamek Sztuki i Przedsiębiorczości - instytucja kulturalno-gospodarcza z siedzibą w Cieszynie. Powstała w 2005 roku przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej (75%), dotacji z budżetu państwa, urzędu marszałkowskiego województwa śląskiego oraz miasta Cieszyn. Jej głównymi celami są:

Kasztelania, okręg grodowy, jednostka administracyjna podziału terytorialnego średniego szczebla w średniowiecznej Polsce wchodząca w skład prowincji, ośrodkiem kasztelanii był zamek lub znaczący gród; kasztelania odpowiadała późniejszemu (od XV w.) powiatowi.

Przypisy

Cieszyńska rotunda jest o sto lat młodsza?

Linki zewnętrzne

Rotunda św. Mikołaja na Wzgórzu Zamkowym w Cieszynie