Górale śląscy - Polski Serwis Naukowy

Górale śląscy – grupa etnograficzna ludności polskiej, zamieszkująca pierwotnie tereny Beskidu Śląskiego i Beskidu Śląsko-Morawskiego w granicach dawnego Księstwa Cieszyńskiego.

Górale jabłonkowscy podczas Jubileuszowego Festiwalu PZKO w 2007 r.

Tadeusz Filipczyk podczas Gorolskiego Święta 2007

Podział

Prof. Kazimierz Nitsch słucha krawca Ludwika Sikorę i zapisuje formy dialektu jabłonkowskiego

Oprócz wielu cech wspólnych z szeroko pojętą góralszczyzną Karpat Zachodnich, wypływających z głównej formy gospodarki - szałaśnictwa, charakteryzuje się zespołem elementów kultury duchowej i materialnej (gwara, wierzenia, obyczaje, strój itp.), wyróżniającą ją spośród innych grup górali karpackich.

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Wincenty Pol badając grupy góralskie wyróżnił wśród Górali śląskich 4 grupy:

Morawianie – górale osiadli w kotlinie nad rzeką Morawką, we wsiach: Krasna, Morawka, Prażmo. Ich narzecze miało cechy polskie przechodzące w morawskie.

Jabłonkowianie (właściwi) – górale osiadli nad górną Olzą po obszar wokół miasteczka Jabłonkowa, gdzie mieszkała osobna niewielka grupa podgórska Jacków. Jabłonkowianie zamieszkują wsie Koniaków, Jaworzynka, Istebna, Jasnowice, Bukowiec, Mosty, Łomna Dolna, Łomna Górna, Piosek.

Wiślanie – górale nad obszarem źródliskowym rzeki Wisły, zamieszkujący w rozciągniętym miasteczku Wisła.

Breniacy – górale we wsi Brenna.

Górali śląskich zwano Jabłonkowianami od pasma Jabłónek.

Brenna (dawniej Brina, Brena) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, w gminie Brenna. Znajduje się na wysokości około 420 m n.p.m. w górach Beskidu Śląskiego, w dolinie rzeki Brennicy oraz jej dopływów Leśnicy i Hołcyny.

Gwara, gwara ludowa, gwara terytorialna - terytorialna odmiana języka, mowa ludności (zwłaszcza wiejskiej) na określonym terytorium, wyodrębniona z języka ogólnego i gwar sąsiadujących poprzez odrębności fonetyczne i leksykalne. Podrzędna w stosunku do dialektu. Czasem wyodrębnia się również podrzędne w stosunku do dialektu zespoły gwarowe. Granice gwar, podobnie jak granice dialektów, wyodrębniane są w badaniach językoznawczych poprzez zestawianie językowych cech dystynktywnych (cech odróżniających) na określonych terytoriach i niejednokrotnie mają charakter umowny.

Od 1947 r. w pierwszy weekend sierpnia w lasku miejskim w Jabłonkowie odbywają się Międzynarodowe Spotkania Folklorystyczne „Gorolski Święto“. Impreza plenerowa trwa 3 dni i prezentuje się na niej kulturę ludową, którą organizatorzy chcą przedstawić jako źródło tożsamości i żywą wartość obecnych czasów.

Wisła (cz. Visla, niem. Weichsel, 1941-45 Weichsel O.S., 1945 Hohenweichsel) – miasto i gmina w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim na południe od Ustronia i na zachód od Szczyrku. Położone jest w głębi Beskidu Śląskiego, w pobliżu granicy z Czechami. Znany ośrodek wypoczynkowy, turystyczny i sportowy. Na terenie miasta swoje źródła ma największa polska rzeka o tej samej nazwie – Wisła. Ze źródeł na Baraniej Górze wypływają potoki Czarna i Biała Wisełka, które po połączeniu się i przyjęciu wód potoku Malinka tworzą rzekę Wisłę.

Jacki jabłonkowskie – nieliczna grupa polskiej ludności góralskiej (Górale Śląscy) w Jabłonkowie (Czechy) na Śląsku Cieszyńskim. Noszą charakterystyczny strój podobny do stroju węgierskich huzarów.

Akwarela z 1848 przedstawiająca parę góralską z Brennej

Para góralska z Istebnej (1846)

Góral z Wisły (1848)

Przypisy

Jan Stanisław Bystroń: Ugrupowanie etniczne ludu polskiego. Kraków: Orbis, 1925, s. 11, seria: Krakowskie Odczyty Geograficzne.
↑ Wincenty Pol: Rzut oka na północne stoki Karpat. Kraków: Czcionkami drukarni Czasu, 1851, s. 120.
O festiwalu. Komitet organizacyjny Gorolskigo Święta 2010. [dostęp 2010-11-25].

Literatura

Lipok-Bierwiaczonek Maria: Górale Śląscy, w: "Śląsk" nr 2 (76), R. VIII, luty 2002, s. 67;

Popiołek Franciszek: Historia osadnictwa w Beskidzie Śląskim, Katowice 1939;

Udziela Seweryn: Etnograficzne ugrupowanie i rozgraniczenie rodów górali polskich, w:"Przegląd Geograficzny" t. 1, 1918;

Linki zewnętrzne

Mapa z górskimi grupami etnograficznymi Polski Związek Podhalan