Górna Wolta - Polski Serwis Naukowy

Burkina Faso (fr. Burkina Faso) – państwo w Afryce Zachodniej bez dostępu do morza. Dawniej Górna Wolta (Republique du Haute-Volta), w 1984 prezydent Thomas Sankara nadał mu nową nazwę, która oznacza "kraj prawych ludzi" w językach mossi i diula, będących głównymi rdzennymi językami kraju.

Burkina Faso, dawna kolonia francuska, uzyskała niepodległość w 1960 roku. Destabilizacja państwa w latach 70. i 80. XX w.. Pierwsze wielopartyjne wybory we wczesnych latach 90.

Wolta Czarna (ang. Black Volta, fr. Volta Noire), znana również jako Mouhoun jest rzeką dającą początek rzece Wolta w zachodniej Afryce, rozpoczyna bieg w zachodniej części Burkina Faso i płynie około 1352 km do Wolty Białej w Ghanie. Na krótkich odcinkach tworzy granicę między Ghaną i Wybrzeżem Kości Słoniowej oraz Ghaną i Burkina Faso.
Akacja (Acacia Mill.) – rodzaj drzew i krzewów należący do rodziny mimozowatych. Liczbę gatunków ocenia się na ok. 1300. Występują w strefie tropikalnej i subtropikalnej całego świata, głównie w międzyzwrotnikowej Afryce, szczególnie Etiopii, Somalii, Kongo i RPA oraz Australii i Tasmanii (tu największe bogactwo – ok. 950 gatunków). W Azji najliczniejsze w Indiach i na Półwyspie Indochińskim. Na półkuli zachodniej północna granica zasięgu przebiega przez Teksas i Nowy Meksyk. Według innej klasyfikacji mimozowate stanowią osobną rodzinę, a rodzaj obejmuje około 600 (wówczas w Australii i na Tasmanii 300 gatunków). Akacje stanowią często składnik flory stepów i sawann.

Stolicą kraju jest Wagadugu (Ouagadougou), nazywane przez Burkińczyków Ouaga.

Wskaźnik analfabetyzmu wynosi tam około 72% i jest najwyższy na świecie (dane z 2007 roku).

Geografia

Osobny artykuł: Geografia Burkina Faso.

Teren kraju jest przeważnie równinny z lokalnymi fałdowaniami, zwłaszcza w zachodniej części kraju, gdzie sięga Wyżyna Gwinejska – znajduje się tu najwyższy szczyt kraju Pic de Nakourou (Tena Kuru) – 749 m n.p.m. przy samej granicy z Mali. Nieco dalej na wschód rozciąga się pasmo Chaîne de Banfora z główną atrakcją turystyczną kraju – wodospadami Cascades de Karfiguéla. Na terenie Burkina Faso rozpoczynają swój bieg także trzy ważne rzeki regionu: Wolta Czarna, Wolta Czerwona i Wolta Biała, które zlewają się następnie, tworząc rzekę Wolta.

Sahara – strefa pustynna położona w północnej Afryce. Jest ona największą gorącą pustynią na Ziemi (ma 9 064 300 km²), rozciągająca się na długości 5700 km od Oceanu Atlantyckiego na zachodzie po Morze Czerwone na wschodzie; od północy ograniczona jest górami Atlas i wybrzeżem Morza Śródziemnego. Znajduje się na terytoriach 11 państw: Maroka, Algierii, Tunezji, Libii, Egiptu, Sahary Zachodniej, Mauretanii, Mali, Nigru, Czadu i Sudanu.
Żyrafa (Giraffa camelopardalis) – parzystokopytny ssak roślinożerny oraz najwyższe z żyjących obecnie zwierząt. Zamieszkuje afrykańskie sawanny na południe od Sahary. Jest spokrewniona z jeleniami i bydłem rogatym, jednak należy do osobnej rodziny żyrafowatych (Giraffidae), razem z najbliższym krewniakiem okapi. Łacińska nazwa, wywodzi się z dawnego poglądu, że żyrafa jest zwierzęciem hybrydowym, powstałym ze skrzyżowania wielbłąda (Camelus) z ocelotem (Leopardus pardalis).

Naturalną szatą roślinną państwa jest sawanna. Na południowym zachodzie przy granicy z Mali oraz Wybrzeżem Kości Słoniowej występuje bujna roślinność sawannowa. Na północy natomiast rozciąga się sawanna sucha z niskimi akacjami i kolczastymi krzewami. Na północnym wschodzie kraju występuje roślinność pustynna. Często spotykanymi tu przedstawicielami świata zwierząt są żyrafy, słonie, lwy, zebry i sępy.

Hodowla zwierząt – zgodnie z ustawą o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich (Dz. U. z 1997 r. Nr 123, poz. 774) zespół zabiegów zmierzających do poprawienia założeń dziedzicznych (genotypu) zwierząt gospodarskich, w zakres których wchodzi ocena wartości użytkowej i hodowlanej zwierząt gospodarskich, selekcja i dobór osobników do kojarzenia prowadzony w warunkach prawidłowego chowu.
Orzech ziemny, orzech arachidowy, fistaszki, orzacha (Arachis hypogaea L.) – gatunek roślin z rodziny bobowatych. Nie występuje w naturze, jedynie w uprawie. Jest często uprawiany w krajach tropikalnych i subtropikalnych. We florze Polski efemerofit.

Historia

Burkina Faso została skolonizowana w latach 90. XIX w. przez Francję, po pokonaniu miejscowych Mossi. Francuzi wprowadzili na podbitych ziemiach obowiązek pracy przymusowej i rekrutację młodych chłopców do armii francuskiej, co wywołało powszechne niezadowolenie i doprowadziło do wybuchu powstania antyfrancuskiego w 1916 roku. Pierwotnie Burkina Faso była administrowana jako część kolonii Wybrzeże Kości Słoniowej, ale już w 1919 r. została oddzielną kolonią. W latach 1932–1947 kraj został podzielony między kolonie: Niger, Sudan Francuski i Wybrzeże Kości Słoniowej, a następnie zjednoczony jako terytorium zamorskie Francji. Po 1945 roku powstały pierwsze afrykańskie związki zawodowe i partie polityczne, które prowadziły walkę z kolonizatorami. W 1947 roku odzyskała status kolonii francuskiej. Burkina Faso uzyskała autonomię w 1958 roku jako republika Górnej Wolty w ramach wspólnoty Francji, a pełną niepodległość w 1960 roku. W tym samym roku została członkiem ONZ. Pierwszym prezydentem i premierem został Maurice Yaméogo. Zdelegalizował on partie polityczne i doprowadził do kryzysu ekonomicznego kraju, co było powodem wojskowego zamachu stanu w 1966 roku. Władzę w kraju objęła Najwyższa Rada Wojskowa, na czele z pułkownikiem S. Lamizaną. W 1970 roku ogłoszono konstytucję. W 1978 roku nastąpiła restauracja administracji cywilnej, ale już w 1980 roku dokonany został kolejny przewrót pod wodzą Saye Zerbo. Dwa lata później władzę zdobył Jean-Baptiste Ouédraogo. Następny zamach stanu w 1983 roku pozwolił kpt. Thomasowi Sankarze przejąć władzę. W 1984 roku zmieniono nazwę kraju z "Górna Wolta" na "Burkina Faso" (Ziemia Sprawiedliwych). Sankara został obalony w wyniku kolejnego zamachu stanu w 1987 roku, a władzę przejął Blaise Compaoré, który nadal sprawuje władzę. Od 1989 roku następowała demokratyzacja kraju i tworzenie się partii politycznych. W 1991 roku ogłoszono nową konstytucję, zaakceptowaną w referendum. W 2000 roku Zgromadzenie Narodowe wprowadziło poprawki do konstytucji ograniczające czas sprawowania władzy przez prezydenta oraz nowe zasady przygotowywania list kandydatów do parlamentu.

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w nim objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.
Ryż (Oryza L.) - rodzaj zbóż z rodziny wiechlinowatych obejmujący około 20 gatunków. Występuje w strefie klimatów gorących i ciepłych na całym świecie. Ryż spożywczy, będący podstawą wyżywienia 1/3 ludności świata, jest produktem otrzymywanym z ziarna ryżu siewnego.

Gospodarka

Kraj biedny, rozwijający się. Jest to efekt systematycznego wzrostu liczby ludności i słabej gleby. Rolnictwo i hodowla zwierząt wytwarzają 32% produktu krajowego brutto, a trudni się nimi 80% ludności czynnej zawodowo. Główne uprawy to: sorgo, proso, kukurydza, orzeszki ziemne, ryż, i bawełna. Przemysł słabo rozwinięty, przede wszystkim tekstylny i przetwórstwa żywności. Niewielka ilość surowców naturalnych jak: miedź, żelazo, rudy manganu i najważniejsze z nich złoto. Kilkaset tysięcy osób co roku migruje do państw sąsiednich w poszukiwaniu pracy, m.in. do Wybrzeża Kości Słoniowej i Ghany.

Wiatr – poziomy lub prawie poziomy ruch powietrza względem powierzchni ziemi. Wiatry są wywołane przez różnicę temperatur oraz różnice w ukształtowaniu powierzchni. Termin wiatr jest używany w meteorologii prawie wyłącznie na określenie horyzontalnej składowej wiatru. Istnieje jednak składowa pionowa wiatru i wtedy jest tak nazywana. Wiatr może wiać z obszarów wyższego ciśnienia do obszarów niższego ciśnienia, ale w średnich szerokościach geograficznych, ze względu na siłę Coriolisa, wiatr wieje zazwyczaj równolegle do linii takiego samego ciśnienia (wiatr geostroficzny). Wiatr jest jednym ze składników pogody, w tym celu podaje się prędkość wiatru (w m/s lub km/h) i kierunek, z którego wieje. Należy zachować uwagę przy używaniu terminologii kierunku wiatru: meteorolodzy pod nazwą wiatry zachodnie rozumieją wiatr wiejący z zachodu, podczas gdy "zachodni prąd oceaniczny" to prąd płynący na zachód (czyli różnica o 180 stopni w definicji kierunku).
Pentekostalizm (ruch zielonoświątkowy) – kierunek w chrześcijaństwie wyrosły i zakorzeniony w ewangelikalnym protestantyzmie. Powstał w USA w 1901, kładzie duży nacisk na osobiste przeżywanie wiary oraz dary Ducha Świętego – w tym prorokowanie, uzdrawianie chorych (np. przez nałożenie rąk i modlitwę), dar glosolalii (tj. "mówienia językami", chodzi tu o języki, których osoba mówiąca nie zna i nie może znać), wypowiadane w innym stanie świadomości (wspomniane w rozdziale 12 Pierwszego Listu do Koryntian).

Klimat

W Burkina Faso występuje klimat głównie tropikalny z dwoma bardzo odrębnymi sezonami. Pora deszczowa występuje na południu kraju od maja do października, a na północy jest krótsza i trwa od lipca do września. Sezon suchy trwa od 8 do 9 miesięcy (od października do czerwca). W porze deszczowej opady w kraju utrzymują się na poziomie między 600 a 900 milimetrów (24-35 cali). W suchej porze wieje silny, północno-wschodni wiatr Harmattan znad Sahary, który przynosi pył i piasek. Burkina Faso jest często nawiedzana przez długotrwałe susze.

Banfora – miasto w zachodniej Burkina Faso, nad rzeką Komoé. Jest stolicą Prowincji Comoé, w regionie Cascades. Liczy ok. 77 tys. mieszkańców. Przez miasto przebiega jedyna w Burkina Faso linia kolejowa. Główną gałęzią przemysłu jest uprawa trzciny cukrowej. Dominujące grupy etniczne w mieście to Bobo i Senufowie.
Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Burkina Faso – w ramach Kościoła katolickiego w Burkina Faso funkcjonują obecnie trzy metropolie, w których skład wchodzą trzy archidiecezje i dziesięć diecezji.

Można wyróżnić trzy główne strefy klimatyczne:

sahelska: występuje w północnej części kraju i zazwyczaj poziom opadów utrzymuje się na poziomie do 600 milimetrów (24 cali) opadów rocznie. Występują wysokie temperatury od 5 do aż 47 °C (40-115 °F).

sudano-sahelska: rozciąga się między 11° 3' i 13° 5' szerokości geograficznej północnej. Występują pośrednie temperatury i opady.

sudano-gwinejska: występuje na południu kraju. Poziom opadów wynosi ponad 900 mm deszczu rocznie, a średnie temperatury są na stosunkowo niskim poziomie.

Październik – dziesiąty miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 31 dni. Jest najdłuższym miesiącem w roku kalendarzowym, ponieważ wypada wtedy zmiana z czasu letniego na zimowy (jest dłuższy o jedną godzinę od pozostałych 31-dniowych miesięcy). Nazwa miesiąca (wg Brücknera) (dawniej również paździerzec) pochodzi od słowa paździerze oznaczającego "odpadki od lnu lub konopi". Obok tego funkcjonowały również nazwy: paździerzec, paździerzeń, pościernik, a także winnik (por. starogermańska nazwa miesiąca Weinmond).
Język mossi (także Mòoré, Mooré, Moré, Moshi, Mossi, Moore lub More) to język z wielkiej rodziny nigero-kongijskiej, klasyfikowany w obrębie języków woltyjskich, używany głównie w Burkina Faso przez lud Mossi.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)