Góry Dynarskie - Polski Serwis Naukowy

Mapa fizyczna

Góry Północnoalbańskie

Park Narodowy Jezior Plitwickich

Park Narodowy Lovćen

Maglić

Przełęcz Valbona w Albanii

Park Narodowy Krka

Veliki Maglić

Park Narodowy Paklenica

Čvrsnica

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Góry Dynarskie

Góry Dynarskie lub Alpy Dynarskie (serb., czarnog. i chorw. Dinarsko gorje, alb. Alpet Dinaride, boś. Dinarske Planine i słoweń. Dinarsko gorstvo) – łańcuch górski na Półwyspie Bałkańskim, wzdłuż wschodniego wybrzeża Morza Adriatyckiego, w Bośni i Hercegowinie, Chorwacji, Słowenii, Serbii, Kosowie, Czarnogórze i Albanii. Najwyższym szczytem jest Maja e Jezercës (2694 m) w Górach Północnoalbańskich. Nazwa "Góry Dynarskie" pochodzi od pasma Dinara (najwyższy szczyt – Veliki Troglav – 1913 m) na granicy Chorwacji i Bośni. Góry te, choć czasami nazywane są Alpami Dynarskimi, nie stanowią części Alp.

Era mezozoiczna, mezozoik – era która rozpoczęła się od wielkiego wymierania pod koniec permu, a skończyła zagładą wielkich gadów, pod koniec kredy (patrz tabelka), znanego jako wymieranie kredowe. Era mezozoiczna trwała dwa razy krócej niż paleozoiczna, bo tylko 170 milionów lat. Dzieli się ją na trzy okresy: trias, jurę i kredę.

Zubački Kabao – szczyt w paśmie Orjen, w Górach Dynarskich, położony w Czarnogórze, blisko zbiegu granic z Chorwacją i Bośnią i Hercegowiną. Jest to najwyższy szczyt pasma Orjen.

Największe miasta położone w Górach Dynarskich to stolica Bośni i Hercegowiny – Sarajewo oraz Split – drugie co do wielkości miasto Chorwacji.

Najwyższym regionem pasma są Góry Północnoalbańskie (Prokletije). Region ten posiada trzy szczyty, które przekraczają wysokość 2600 metrów. Leży na pograniczy Czarnogóry i Albanii. Alpy Dynarskie są największym rejonem górskim w Europie po Kaukazie, Alpach i Górach Skandynawskich. Ciągną się od Alp Julijskich na północy do gór Szar Płanina i Korab na południu. Górskie tereny ciągną się dalej na południe do gór Pindos w Grecji, przez Peloponez, Kretę, Rodos aż do gór Taurus w południowej Turcji.

Mokra gora - pasmo górskie w Górach Dynarskich. Leży na granicy między Czarngórą a Serbią. Sąsiaduje z Proklejite. Pasmo to ograniczone jest przez: rzekę Ibar, Bogaska, kanion Rugovska Klisura i Alagina. Najwyższym szczytem jest Hajla (2403 m).

Jeleń – zwyczajowa nazwa kilku rodzajów zwierząt z rodziny jeleniowatych. Mianem tym określa się gatunki należące do rodzajów: Cervus, Blastocerus, Ozotoceros, Odocoileus i inne. W Polsce mianem tym określa się jelenia szlachetnego.

Geologia

Osobny artykuł: Dynarydy.

Góry zostały sfałdowane w orogenezie alpejskiej. Strefa zachodnia zbudowana głównie z wapieni mezozoicznych i eoceńskich, zdominowana jest przez rozległe płaskowyże. Część wschodnia – z paleozoicznych i mezozoicznych skał osadowych, tj. łupków ilastych, piaskowców, wapieni oraz częściowo zmetamorfizowanych, poprzecinanych intruzjami głównie granitoidów.

Pindos - góry w południowo-wschodniej Europie na terenie Grecji i południowej Albanii, stanowiące oś południowej części Półwyspu Bałkańskiego. Długość ok. 200 km, szerokość do 50 km. Najwyższym szczytem jest Smolikas (2637 m n.p.m.). Jest to drugi co do wysokości masyw Grecji, ustępuje tylko masywowi Olimpu.

Čvrsnica - masyw górski w Górach Dynarskich. Leży w południowo-zachodniej Bosni i Hercegowinie, niedaleko granicy z Chorwacją nad rzeką Neretwa. Najwyższym szczytem jest Plocno, który osiąga wysokość 2228 r.

Przyroda

Flora

Przyroda całym obszarze jest bardzo zróżnicowana. Istnieją trzy strefy roślinne: nadmorska, górska i kontynentalna. Roślinność na wybrzeżu jest uboga, rosnąca na skałach. Jest to jednak spowodowane nie tylko przez warunki atmosferyczne, ale głównie w skutek długotrwałego wypasu kóz i owiec. W strefie górskiej dominują obszary trawiaste, rzadziej lesiste, bogato reprezentowana jest flora alpejska, między innymi: szarotka alpejska, skalnica i dzwonek. Część kontynentalna obfituje w lasy bukowe i sosnowe. Rosną tam też jodły i świerki.

Bjelolasica - szczyt w paśmie Wielka Kapela w Górach Dynarskich. Leży w Chorwacji, blisko granicy ze Słowenią oraz brzegów Adriatyku. Jest to najwyższy szczyt pasma Velika Kapela.

Półwysep Bałkański (Bałkany) - półwysep położony w południowo-wschodniej części Europy. Jego granice wyznacza od zachodu Morze Adriatyckie i Morze Jońskie, od wschodu Morze Czarne i Morze Marmara (cieśniny Bosfor i Dardanele), od południowego wschodu Morze Egejskie. Północna granica półwyspu ma charakter umowny. Zgodnie z tradycją przebiega następująco: wzdłuż Dunaju od Morza Czarnego do ujścia Sawy (rejon Belgradu), następnie wzdłuż Sawy do ujścia Kupy (rejon miasta Sisak), następnie wzdłuż Kupy aż do jej źródła (rejon Osilnicy), następnie przekracza pasmo Gorski Kotar przez tzw. Bramę Liburnijską (chorw. i wł. Vrata) na południe od góry Risnjak i dochodzi do Morza Adriatyckiego w rejonie Rijeki. Oprócz tej najpopularniejszej konwencji były i są proponowane inne linie stanowiące granicę między Półwyspem Bałkańskim a resztą kontynentu.

Fauna

Fauna również jest dość zróżnicowana. Znajduje się tu duża liczba gatunków endemicznych. Na obszarach górskich żyją niedźwiedzie, wilki i lisy. Prawie wszędzie można zobaczyć jelenie i kozice lub dzikie świnie. Występują tu także węże, jaszczurki itp.

Przyroda

Socza (słoweń. Soča, wł. Isonzo) – rzeka przepływająca przez Włochy i Słowenię, wypływa z Alp Julijskich i uchodzi do Zatoki Weneckiej koło Monfalcone. Długość – około 140 km. Nad Soczą leżą Kobarid i Nova Gorica po stronie słoweńskiej oraz Gorycja i Monfalcone po stronie włoskiej.

Vojak - szczyt w paśmie Učka w Górach Dynarskich. Leży w Chorwacji, blisko brzegów Adriatyku i granicy ze Słowenią. Jest to najwyższy szczyt pasma Učka. Najbliższym dużym miastem w okolicy jest Rijeka.

Różnorodność typów krajobrazu, flory i fauny zaowocowała powstaniem licznych parków narodowych: Park Narodowy Thethi, Park Narodowy Valbona (oba w Albanii), Park Narodowy Una, Park Narodowy Sutjeska, Park Narodowy Kozara (wszystkie w Bośni i Hercegowinie), Park Narodowy Risnjak, Park Narodowy Jezior Plitwickich, Park Narodowy Pakelnica, Park Narodowy Welebitu Północnego, Park Narodowy Krka, Park Narodowy Mljet, Park Narodowy Kornati (wszystkie w Chorwacji), Park Narodowy Durmitor, Park Narodowy Biogradska gora, Park Narodowy Jeziora Skadar, Park Narodowy Lovćen oraz Park Narodowy Tara (wszystkie w Czarnogórze).

Plocno - szczyt w paśmie Čvrsnica w Górach Dynarskich. Leży w Bośni i Hercegowinie, blisko granicy z Chorwacją. Jest to najwyższy szczyt pasma Čvrsnica.

Lovćen – pasmo górskie w Górach Dynarskich. Leży w Czarnogórze, na terenie Parku Narodowego Lovćen, niedaleko brzegów Adriatyku. Najwyższym szczytem pasma jest Štirovnik, który osiąga wysokość 1749 m.

Geografia

Pasmo zaczyna się na północy, u podnóża Alp Julijskich, od których jest oddzielone doliną rzeki Socza i jej dopływu, Idrijca. Góry Dynarskie ciągną się z północnego zachodu na południowy wschód przez około 700 km, wzdłuż wybrzeża Morza Adriatyckiego i doliny Sawy. Góry te są terenem wyniesionym wysoko ponad dwie depresje – Kotlinę Panońską na północnym wschodzie oraz basen Adriatyku. Wschodni kraniec pasma wyznaczają rzeki Drin – Pećka Bistrica – Wielka Morawa. Północna część gór jest węższa (ok. 35 km) i relatywnie niższa (1200–1800 m wysokości). W pobliżu Dubrownika rozciąga się na 250 km, tutaj też znajdują się najwyższe szczyty. Nad Adriatykiem góry opadają stromo do morza, natomiast śródlądowe stoki stopniowo opadają do Kotliny Panońskiej.

Szar Planina, Szarska Planina (serb. Šar Planina, serb.-cyrylica Шар Планина, alb. Malet e Sharrit) - zrębowe pasmo górskie na Pólwyspie Bałkańskim.

Welebit (chorw. Velebit) - pasmo górskie w Chorwacji, gdzie Góry Dynarskie opadają ku Kanałowi Welebickiemu. Na terenie Welebitu znajdują się dwa parki narodowe: Park Narodowy Welebitu Północnego oraz Park Narodowy Paklenica. Góry te są zbudowane ze skał osadowych. Najwyższy szczyt tych gór to Vaganski Vrh, który wznosi się na wysokość 1757 m n.p.m. W górach Welebit zaznacza się dość silnie asymetria stoków.

Zewnętrzną część gór stanowi wybrzeże dalmatyńskie.

Podział

Góry Dynarskie dzielą się na trzy główne części:

Część północno-zachodnia (masyw i najwyższy szczyt):

Snežnik – Veliki Snežnik – 1796 m,

Javorniki – Veliki Javornik – 1268 m,

Trnovski Gozd – Mali – 1495 m,

Nanos – Plesa – 1262 m,

Učka – Vojak – 1394 m,

Čičarija – Veliki Planik – 1272 m.

Część centralna:

Dinara – Veliki Troglav – 1913 m,

Welebit – Vaganski Vrh – 1758 m,

Mała Kapela – Seliški Vrh – 1280 m,

Wielka Kapela – Bjelolasica – 1533 m,

Grmeč – Crni Vrh – 1604 m,

Vran – Veliki Vran – 2074 m,

Čvrsnica – Pločno – 2228 m,

Cincar – Cincar – 2005 m.

Część południowo-wschodnia:

Prokletije/Góry Północnoalbańskie – Maja e Jezercës – 2694 m,

Visitor – Visitor – 2210 m,

Durmitor – Bobotov Kuk – 2523 m,

Komovi – Kom Kučki – 2487 m,

Mokra gora – Hajla – 2403 m,

Bioć/Maglić/Volujak/Vlasulja – Veliki Vitao – 2396 m,

Sinjajevina – Babji Zub – 2277 m,

Ljubišnja – Dernjačista – 2238 m,

Moračke planine – Kapa Moračka – 2227 m,

Prenj – Zelena Glava – 2155 m,

Bjelasica – Crna Glava – 2139 m,

Treskavica – Djokin Toranj – 2088 m,

Bjelašnica – Bjelašnica – 2067 m,

Lelija – Velika Lelija – 2032 m,

Zelengora – Bregoč – 2029 m,

Visočica – Džamija – 1965 m,

Prekornica – Kula – 1926 m.

Oprócz trzech wyżej wymienionych części w Górach Dynarskich wyróżnia się jeszcze sześć podgrup:

Mljet (wł. Meleda, łac. Melita) – chorwacka wyspa na Adriatyku, długości 37 km i szerokości nie przekraczającej 3 km. Według danych z 2001 roku wyspa miała 1111 stałych mieszkańców zamieszkałych w kilkunastu wsiach i osadach, z których najważniejszą (choć nie najliczniej zamieszkaną) jest Sobra, gdzie znajduje się jedyna na wyspie stacja benzynowa dla samochodów i łodzi motorowych i gdzie znajduje się przystań, do której zawijają promy Jadrolinija, przypływające tu z położonego naprzeciw (na półwyspie Pelješac) Prapratno oraz ze znajdującego się kilkadziesiąt kilometrów na południe Dubrownika.

Park Narodowy Lovćen (serb. Национални Парк Ловћен/Nacionalni Park Lovćen) znajduje się w Czarnogórze i zajmuje 6400 ha powierzchni tego niewielkiego państwa na Półwyspie Bałkańskim. Najwyższy szczyt Štirovnik wznosi się na wysokość 1749 m n.p.m. Najważniejszą górą w parku jest Jezerski vrh (1657 m n.p.m.), gdzie na szczycie znajduje się mauzoleum Piotra II Petrovića Njegoša, największego czarnogórskiego twórcy okresu romantyzmu, a także władcy. Ze szczytu rozpościera się piękny widok na park, a także na Zatokę Kotorską.

Pasmo Vranicy:

Vranica – Nadkrstac – 2112 m,

Zec – Smiljeva kosa – 1872 m,

Bitovnja – Lisin – 1744 m,

Vlašič – Paljenik – 1943 m,

Petrova Gora – 507 m,

Zrinjska Gora – 616 m.

Góry Fliszowe:

Kozara – 978 m,

Pasmo Podrinje:

Gučevo – 779 m,

Boranja – 881 m,